Рэктар Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта Вілюс Шадаўскас чакае, што колькасць беларускіх студэнтаў пасля прызнання навучальнай установы “экстрэмісцкай арганізацыяй” у Беларусі скароціцца, але не абнуліцца. Пра гэта ён заявіў у інтэрв’ю LRT. Ён таксама назваў найбольш відавочныя рызыкі для выкладчыкаў і студэнтаў універсітэта. Трэба адзначыць, што беларускія ўлады на працягу апошніх гадоў рэгулярна звяртаюцца да абвінавачанняў у экстрэмізме для барацьбы з апанентамі Лукашэнкі і іншадумствам.
“У цэлым мы — я як рэктар, кіруючы савет і нашы партнёры — ацэньваем гэтае рашэнне як беспрэцэдэнтнае. Мы, верагодна, першы ўніверсітэт, абвешчаны экстрэмісцкай арганізацыяй, хоць наша дзейнасць — гэта адукацыя, навука і асвета грамадства.
Нягледзячы на тое, што большая частка нашай супольнасці працуе ў Літве, магчымасць вярнуцца дадому для студэнтаў і выкладчыкаў, у якіх ёсць блізкія ў Беларусі, стварае сур’ёзны выклік. Кожнае перасячэнне мяжы становіцца патэнцыйнай рызыкай — магчымыя санкцыі або палітычны, юрыдычны пераслед з-за сувязяў з універсітэтам. Гэта і ёсць самая вялікая рызыка”, – сказаў ён.
Паводле слоў рэктара, за тыдзень, які прайшоў з абвяшчэння рашэння ВС Беларусі аб прызнанні ЕГУ “экстрэмісцкай арганізацыяй”, было некалькі выпадкаў, калі студэнты паспяхова вярнуліся з Беларусі ў Літву. Аднак Шадаўскас рэкамендуе пазбягаць мяжы.
“Наша асноўная рэкамендацыя — як з боку ўніверсітэта, так і з боку літоўскіх ведамстваў, з якімі мы супрацоўнічаем, — строга не выязджаць у Беларусь, не перасякаць мяжу, калі няма крайняй неабходнасці. Гарантыі бяспекі, якія прадастаўляе прававая база Літвы і ўніверсітэт, дзейнічаюць толькі на тэрыторыі Літвы”, – дадаў ён.
Ён адзначыў, што ЕГУ ўзмацніў меры бяспекі яшчэ ў 2024 годзе, калі ўпершыню беларускія прапагандысты загаварылі пра перспектыву прызнання ўніверсітэта “экстрэмісцкай арганізацыяй”. З таго моманту “колькасць паездак выкладчыкаў праз мяжу істотна скарацілася”.
“Што тычыцца студэнтаў, мы пастаянна нагадвалі ім пра гэтыя рэкамендацыі, аднак пасля афіцыйнага абвяшчэння, наколькі мне вядома, перамяшчэнні студэнтаў праз мяжу з Літвы на сённяшні дзень поўнасцю спыніліся”, – сказаў ён.
Шадаўскас таксама не лічыць, што беларускія навучэнцы цалкам адмовяцца ад ЕГУ.
“Не буду хаваць, змены ў колькасці тых, хто паступае, мы ацэньваем ужо з мінулага года, калі наша дзейнасць у сацыяльных сетках была абвешчана экстрэмісцкай. Мы лічым, што колькасць абітурыентаў з Беларусі можа скараціцца.
Аднак мы не разглядаем гэта як непазбежны сцэнар. Мы бачылі і іншую тэндэнцыю — частка студэнтаў, спалохаўшыся, пакінула навучанне, але іншыя, наадварот, выбіралі паступаць або вяртацца (пасля акадэмічных адпачынкаў), разглядаючы гэта як магчымасць з’ехаць у Еўропу.
Тым не менш у бягучай сітуацыі мы лічым, што колькасць тых, хто паступае з Беларусі, дакладна не будзе роўнай нулю, аднак яна будзе значна меншай. Гэта адлюстроўваецца і ў нашай публічнай камунікацыі, і ў маркетынгу адукацыйных праграм — мы актыўней працуем з іншымі мэтавымі аўдыторыямі.
Гэта не азначае, што ўніверсітэт змяняе сваю місію або мэтавую групу, аднак мы гатовыя балансаваць для фінансавай стабільнасці, прыцягваючы студэнтаў з іншых краін”, – сказаў ён.
Паводле яго слоў, зараз студэнты з Беларусі складаюць 74% навучэнцаў у ЕГУ. Акрамя таго, ва ўніверсітэт паступаюць дзеці людзей, якія эмігравалі з Расіі пасля 2022 года. Таксама ў ЕГУ вучацца грамадзяне Украіны. У апошнія гады ён запатрабаваны сярод рускамоўных жыхароў Літвы. У магістратуры вучацца студэнты з Заходняй Еўропы, Скандынаўскіх краін, Грузіі, Малдовы, Латвіі, Польшчы.
Рэктару невядома пра затрыманні, звязаныя з апошнім рашэннем аб прызнанні ЕГУ “экстрэмісцкай арганізацыяй”.
Шадаўскас дапусціў, што рашэнне беларускіх уладаў можа “развязаць рукі” ўніверсітэту.
“Думаю, значная частка адказаў на гэтыя пытанні праясніцца ў бліжэйшыя месяцы. Тым не менш асноўны вектар магчымых партнёрстваў і развіцця застаецца звязаным з акадэмічнай сферай — адукацыяй, навукай і асветай у шырокім сэнсе.
Ужо зараз у нас ёсць праграма медыя і камунікацыі, рэалізуюцца журналісцкія даследаванні. Уцягнутасць сацыяльных партнёраў, якая пасля 2024 года была зніжана, верагодна, паступова адновіцца, партнёрствы зноў будуць выбудоўвацца — у гэтым я амаль не сумняваюся.
Аднак што ўніверсітэт кардынальна зменіць свой напрамак і адыдзе ад акадэмічнай місіі — асабіста я так не лічу”, – сказаў ён.
Паводле яго слоў, у 2024 годзе ЕГУ на фоне пагроз беларускіх уладаў дыстанцыяваўся ад часткі сацыяльных партнёраў, чыя дзейнасць ужо тады была абвешчана “экстрэмісцкай”.
“Таму былі прыняты меры бяспекі — скарачэнне ўзаемадзеяння, павелічэнне дыстанцыі з асобнымі інстытуцыямі, ад некаторых фарматаў супрацоўніцтва давялося адмовіцца. Магчыма, часткова таму цяпер і з’яўляюцца разважанні пра новыя магчымасці — паколькі раней свядома выбудоўвалася большая дыстанцыя паміж праграмамі і іх сацыяльнымі партнёрамі”, – растлумачыў ён.
Рэктар ЕГУ запэўніў, што ўніверсітэт працягне працу.
“Перш за ўсё супольнасці неабходна «ператравіць» гэты факт. Мінулы тыдзень быў вельмі эмацыйна складаным — шмат напружання, нявызначанасці, шоку. Гэта адчуванне захоўваецца да гэтага часу.
Далей студэнты пачнуць прымаць рашэнні — частка ўжо вызначылася, аднак гэты працэс зойме час. Ідзе гаворка пра рашэнні працягваць навучанне або сыходзіць.
Што тычыцца самога ўніверсітэта, мы будзем працягваць працу. Гэта наш абавязак перад студэнтамі і выкладчыкамі, якія застаюцца, але таксама і прынцыповая пазіцыя — такія рашэнні, што супярэчаць прынцыпам міжнароднай і акадэмічнай свабоды, універсітэт не закрыюць.
Мы працягнем рабіць тое, што рабілі да гэтага часу: праводзіць прыём, рэалізоўваць адукацыйны працэс і выконваць сваю місію”, – адказаў ён на пытанне пра тое, як будзе развівацца сітуацыя.
Цалкам інтэрв’ю можна прачытаць на сайце LRT.
