Аслабленне санкцый супраць Беларусі акажа ўплыў на эканамічную ўстойлівасць краіны. Аднак аднаўленне эканамічных сувязяў з Захадам не кампенсуе залежнасць ад Расіі. Пра гэта гаворыцца ў штогадовым дакладзе разведвальнай службы Мінабароны Літвы і Службы дзяржаўнай бяспекі, прысвечаным агляду пагроз нацыянальнай бяспецы.
“Хаця беларускі рэжым выказаў зацікаўленасць у паляпшэнні адносін з заходнімі краінамі, ён амаль напэўна не мае намеру змякчаць сваю аўтарытарную палітыку. Публічныя сустрэчы паміж Аляксандрам Лукашэнкам і заходнімі афіцыйнымі асобамі ўмацоўваюць міжнародны статус беларускага рэжыму. Рэжым выкарыстоўвае гэтыя сустрэчы ў сваёй прапагандзе для ўзмацнення наратыву пра тое, што забеспячэнне рэгіянальнай бяспекі не аддзельнае ад удзелу Беларусі ў вырашэнні праблем бяспекі ў рэгіёне.
Змякчэнне санкцый супраць Беларусі, верагодна, акажа значны ўплыў на эканамічную ўстойлівасць і рост краіны. Аднак аднаўленне эканамічных сувязяў з Захадам не кампенсуе нарастаючую эканамічную залежнасць Беларусі ад Расіі”, — гаворыцца ў дакуменце.
У ім таксама адзначаецца, што ў Беларусі працягваюць пашырацца “экстрэмісцкія спісы”, у якія таксама ўключаюцца асобы і арганізацыі з іншых краін.
Таксама літоўская разведка адзначыла рост значэння супрацоўніцтва Беларусі з Кітаем.
“Вызваляючы вядомых дзеячаў дэмакратычнай апазіцыі і іншых палітычных зняволеных, беларускі рэжым амаль напэўна ў першую чаргу спадзяваўся на спрыяльны адказ і прапановы аб магчымых перамовах з боку заходніх краін або зняцце санкцый. Выкарыстанне палітычных зняволеных у якасці інструмента торгу — гэта даўняя тактыка беларускага рэжыму, што неаднаразова дэманстравалася ў мінулым, калі палітычных зняволеных вызвалялі, каб прадэманстраваць нібыта добрую волю рэжыму”, — адзначаюць у літоўскай разведцы.
У дакуменце таксама падкрэсліваецца, што Аляксандр Лукашэнка звяртаецца і да інструментаў ціску. У якасці прыкладу прыводзяцца інцыдэнты з метэазондамі кантрабандыстаў, якія параўноўваюцца з арганізацыяй міграцыйнага ціску на мяжы з Літвой у 2021 годзе.
“Нягледзячы на зацікаўленасць Беларусі ў паляпшэнні адносін з Захадам, яе палітыка і дзеянні ў дачыненні да Літвы і суседніх краін вельмі верагодна застануцца агрэсіўнымі ў бліжэйшай перспектыве.
Хаця Беларусь, верагодна, выкажа сваё жаданне аднавіць адносіны і супрацоўніцтва з Літвой, яна будзе неахвотна прадпрымаць канкрэтныя крокі па зніжэнні напружанасці. Яна будзе адмаўляць якую-небудзь датычнасць да варожых дзеянняў супраць Літвы і будзе распаўсюджваць прапаганду, абвінавачваючы Літву ў агрэсіі супраць Беларусі”, — робяць выснову аўтары дакладу.
Ацэньваючы ўзаемаадносіны Беларусі з Кітаем, літоўскія спецслужбы адзначаюць зніжэнне прамых інвестыцый з КНР, а таксама гандлёвы дысбаланс на карысць Пекіна. Таксама адзначаецца рост падтрымкі Мінскам знешняй палітыкі КНР і паглыбленне супрацоўніцтва ў сферы бяспекі.
“Супрацоўніцтва ў сферы бяспекі паміж краінамі, верагодна, створыць праблемы ў рэгіёне, паколькі яно будзе спрыяць больш цеснаму супрацоўніцтву паміж кітайскімі і беларускімі разведвальнымі службамі і створыць спрыяльныя ўмовы для ўзмацнення кантролю мінскага рэжыму над беларускім грамадствам і апаратам бяспекі краіны”, — гаворыцца ў дакладзе.
Расія, на думку яго аўтараў, лаяльна ставіцца да сувязяў Мінска і Пекіна, пакуль яны адпавядаюць яе інтарэсам у кантэксце вайны супраць Украіны, у прыватнасці закупцы падсанкцыйных тавараў.
“Кітай, па ўсёй верагоднасці, ставіць на першае месца падтрымку добрых адносін з Расіяй і таму не імкнецца аспрэчваць яе ўплыў у Беларусі”, — гаворыцца ў дакуменце.
У дакладзе акцэнтуецца ўвага на прызнанні “экстрэмісцкім” рускамоўнага YouTube-канала партала Delfi. Паводле ацэнкі літоўскай разведкі, гэта, верагодна, адбылося пасля публікацыі інтэрв’ю з Сяргеем Ціханоўскім.
“Падпісчыкі гэтага канала, хутчэй за ўсё, сутыкнуцца з адміністрацыйным арыштам пры паездцы ў Беларусь. Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі праводзіць допыты і праверкі асоб, якія прыбываюць з Літвы ў Беларусь, уключаючы праверку іх мабільных прылад. У пошуках інфармацыі, якая мае дачыненне да беларускай разведкі, супрацоўнікі КДБ шукаюць сувязі з арганізацыямі і спасылкі на анлайн-крыніцы, якія былі абвешчаныя экстрэмісцкімі, уключаючы доказы падпіскі на іх.
Беларускі рэжым лічыць нават аддаленыя сувязі з такімі арганізацыямі дастатковай падставай для затрымання асоб, іх арышту і ўнясення ў спіс асоб, якія знаходзяцца пад назіраннем як экстрэмісты”, — папярэджваюць аўтары дакладу.
У ім таксама распавядаецца гісторыя пра грамадзяніна Літвы, які быў затрыманы ў жніўні 2024 года і заключаны пад варту. Мужчына быў адміністратарам каналаў у сацыяльных сетках, якія крытыкавалі рэжым, і трапіў у экстрэмісцкія спісы ў 2022 годзе.
“У перыяд зняволення грамадзянін Літвы падвяргаўся пастаяннаму псіхалагічнаму ціску з боку КДБ. Ён прайшоў праверку на паліграфе і неаднаразова дапытваўся. Падчас зняволення яму пагражалі, што калі ён адмовіцца выконваць загады КДБ, яго жонка будзе затрыманая і абвінавачаная ў змове з літоўскай разведкай, а іх дзеці будуць змешчаныя ў прыёмныя сем’і.
КДБ аказваў ціск на грамадзяніна Літвы, каб той удзельнічаў у прапагандысцкіх інтэрв’ю, якія прадстаўлялі беларускі рэжым у пазітыўным святле, з’яўляўся ў відэароліках, што дыскрэдытуюць Літву, і тэлефанаваў у літоўскія ўстановы.
Падчас званкоў прадстаўнікоў літоўскіх устаноў правакавалі на каментары адносна літоўска-беларускіх адносін. Вельмі верагодна, што КДБ планаваў выкарыстаць запісы гэтых званкоў для прапагандысцкай дзейнасці супраць Літвы. Відэазапісы павінны былі дыскрэдытаваць размяшчэнне войскаў НАТА ў Літве, прадставіць літоўскія інстытуты ў негатыўным святле і прадставіць беларускі рэжым у пазітыўным святле”, — гаворыцца ў дакладзе.
Пра далейшы лёс грамадзяніна Літвы не паведамляецца.
Таксама ў дакладзе гаворыцца, што беларускі КДБ усё часцей вербуе прадстаўнікоў беларускай дыяспары ў Літве праз мэсэнджары. У абмен на інфармацыю прапануюць фінансавую ўзнагароду, магчымасць абнавіць дакументы, свабоднае наведванне і вяртанне ў Беларусь. Мэта такой вярбоўкі — збор інфармацыі пра дыяспару, беларускія дэмсілы і іх дзейнасць.
У дакладзе распавядаецца пра спробы Беларусі і РФ атрымаць доступ да тэхналогій, у тым ліку двайнога прызначэння, праз кампаніі, звязаныя з беларускімі і расійскімі грамадзянамі. У прыватнасці, прыводзіцца прыклад літоўскіх кампаній NTLab і Kosminis Vytis. Яны былі створаны грамадзянінам Беларусі Дзмітрыем Чарнякоўскім, які кіраваў імі разам з сынам Мікалаем і дачкой Дар’яй.
“Нягледзячы на іх заявы, яны не разарвалі сувязі з Расіяй і Беларуссю, развіваючы сваю дзейнасць у Літве. Яны кіравалі там кампаніямі і падтрымлівалі сувязі з арганізацыямі, звязанымі з расійскай і беларускай ваеннай прамысловасцю”, — гаворыцца ў дакладзе.
Адзначаецца, што Мікалай Чарнякоўскі ўзначальваў кампаніі Navitron і Sainstech у Расіі. У групу кампаній, якой кіравалі Чарнякоўскія, таксама ўваходзілі беларускія кампаніі SoftSistemz, NaviIS і MikroDizain. Расійскія і беларускія кампаніі, якія ўваходзілі ў групу NTLab, удзельнічалі ў распрацоўцы ваенных праграм і супрацоўнічалі з арганізацыямі, якія ўваходзяць у склад расійскай і беларускай ваеннай прамысловасці, такімі як Беларуская ваенная акадэмія, навукова-тэхнічны цэнтр ЛЭМТ, высокатэхналагічны парк «Сколкава», расійскі навукова-тэхнічны цэнтр «Модуль», расійская кампанія «Мікрон» і іншыя. Большасць з гэтых арганізацый знаходзіцца пад міжнароднымі санкцыямі.
“Дзейнасць і сувязі гэтых кампаній у Расіі і Беларусі ўяўлялі пагрозу нацыянальнай бяспецы, дазваляючы расійскай і беларускай ваеннай прамысловасці набываць тэхналогіі, распрацаваныя ў Літве і іншых краінах, тым самым спрыяючы ўмацаванню рэжымаў.
Па ініцыятыве літоўскай разведкі вясной 2025 года Камісія па каардынацыі абароны аб’ектаў, якія маюць крытычна важнае значэнне для нацыянальнай бяспекі, ацаніла адпаведнасць кампаній інтарэсам нацыянальнай бяспекі.
Абедзве кампаніі былі прызнаныя не сумяшчальнымі з гэтымі інтарэсамі, і ім было забаронена працягваць сваю дзейнасць у высокатэхналагічным сектары”, — гаворыцца ў дакладзе.
У аглядзе пагроз нацыянальнай бяспецы таксама распавядаецца пра ўдзел беларускага ВПК у забеспячэнні расійскай арміі, якая ваюе супраць Украіны, літоўскіх антызаходніх актывістаў, што ўцяклі ў Беларусь, вучэнні Захад-2025, размяшчэнне ў Беларусі “Арэшніка”, стан атамнай энергетыкі і планы па пашырэнні БелАЭС.
