Адміністрацыя прэзідэнта Беларусі застаецца адным з ключавых інстытутаў у сістэме ўлады Аляксандра Лукашэнкі і пасля палітычнага крызісу 2020 года нават узмацніла свой уплыў. Да такой высновы прыйшлі аўтары новага даследавання цэнтра BIPART «Адміністрацыя прэзідэнта ў сістэме дзяржаўнага кіравання Беларусі: функцыі, кадры, уплыў».
Даследчыкі адзначаюць, што ва ўмовах персаналісцкай сістэмы кіравання Адміністрацыя прэзідэнта (АП) выконвае не толькі тэхнічныя функцыі па забеспячэнні працы кіраўніка дзяржавы, але і выступае кадравым фільтрам, каардынатарам ідэалагічнай палітыкі, інструментам кантролю за дзяржаўным апаратам і пасярэднікам паміж Лукашэнкам і іншымі дзяржаўнымі інстытутамі. Паводле ацэнкі аўтараў, менавіта блізкасць да Лукашэнкі дазваляе чыноўнікам АП умешвацца ў сферы, якія фармальна знаходзяцца ў вядзенні ўрада, парламента або іншых органаў улады.
У даследаванні падкрэсліваецца, што пасля канстытуцыйнага рэферэндуму 1996 года адміністрацыя ператварылася з рабочага органа пры прэзідэнце ў адзін з цэнтральных элементаў прэзідэнцкай вертыкалі. У 1997 годзе яна атрымала статус органа дзяржаўнага кіравання, а яе паўнамоцтвы былі істотна пашыраны. Пазней АП атрымала дадатковыя інструменты кантролю над заканадаўчай, судовай, фінансавай і інфармацыйнай сферамі.
Асаблівую ўвагу аўтары надаюць зменам пасля 2020 года. Паводле даследавання, у 2025 годзе функцыі адміністрацыі былі дадаткова пашыраны. У прыватнасці, АП атрымала паўнамоцтвы па забеспячэнні ўзаемадзеяння прэзідэнта з Усебеларускім народным сходам, а памочнікі прэзідэнта атрымалі больш шырокія кантрольныя паўнамоцтвы, уключаючы магчымасць прыцягваць органы бяспекі і ініцыяваць дысцыплінарныя меры ў дачыненні да чыноўнікаў.
Рэгіянальныя памочнікі прэзідэнта таксама атрымалі задачы па маніторынгу пагроз нацыянальнай бяспецы, забеспячэнні ўнутрыпалітычнай стабільнасці і кантролі за ідэалагічнай працай у рэгіёнах.
Аўтары даследавання адзначаюць, што адміністрацыя фактычна выступае паралельным цэнтрам кіравання дзяржавай. У яе структуры сканцэнтраваны падраздзяленні, якія адказваюць за кадравую палітыку, ідэалогію, прававую сістэму, інфармацыйную сферу, эканоміку і рэгіянальную палітыку. Гэта дазваляе АП каардынаваць і кантраляваць напрамкі, якія фармальна адносяцца да кампетэнцыі ўрада, парламента, судоў і мясцовых органаў улады.
Асобны раздзел прысвечаны кадравай палітыцы. Паводле даных даследавання, праз Адміністрацыю прэзідэнта праходзяць практычна ўсе прызначэнні на вышэйшыя дзяржаўныя пасады. Менавіта АП арганізуе адбор кандыдатаў, ацэньвае іх прафесійныя якасці і лаяльнасць, а таксама ўзаемадзейнічае з сілавымі структурамі, якія праводзяць дадатковыя праверкі. Аўтары называюць кадравую палітыку адным з найважнейшых механізмаў палітычнага кантролю над дзяржаўным апаратам.
У сферы ідэалогіі даследчыкі прыходзяць да высновы, што адміністрацыя адказвае не столькі за фарміраванне ідэалагічных установак, колькі за іх адаптацыю да бягучай палітычнай лініі Лукашэнкі і далейшае распаўсюджванне па ўсёй вертыкалі ўлады. Каардынацыя гэтай працы ажыццяўляецца праз Галоўнае ідэалагічнае ўпраўленне і дзяржаўныя СМІ. Пасля прыняцця ў 2025 годзе дырэктывы аб ідэалогіі дзяржавы ідэалагічны кантроль быў распаўсюджаны і на прыватны сектар эканомікі.
Пры гэтым уплыў АП на эканамічную палітыку аўтары ацэньваюць як больш абмежаваны. На іх думку, у эканамічнай сферы адміністрацыя часцей выступае пасярэднікам паміж урадам, Нацыянальным банкам і прэзідэнтам, дапамагаючы прасоўваць ініцыятывы ў палітычна прымальнай для Лукашэнкі форме.
Аўтары таксама ставяць пад сумнеў распаўсюджанае ўяўленне пра кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта як пра «другога чалавека» ў дзяржаве (цяпер гэтую пасаду займае Дзмітрый Круты). Паводле іх ацэнкі, у сістэме ўлады Лукашэнкі няма адзінай другой асобы. Кіраўнік адміністрацыі ўваходзіць у вузкае кола найбольш уплывовых чыноўнікаў, аднак яго ўплыў вызначаецца перш за ўсё доступам да прэзідэнта і магчымасцю кантраляваць выкананне яго даручэнняў.
Даследаванне падрыхтавана на аснове аналізу заканадаўства, адкрытых крыніц і экспертных інтэрв’ю. Аўтары прыходзяць да высновы, што эвалюцыя функцый Адміністрацыі прэзідэнта адлюстроўвае агульную тэндэнцыю да ўзмацнення кантролю над дзяржаўнымі інстытутамі і грамадскімі працэсамі. У цяперашняй палітычнай сістэме Беларусі АП застаецца адным з найважнейшых інструментаў ажыццяўлення ўлады Аляксандра Лукашэнкі.
