Міністр замежных спраў Літвы Кястуціс Будрыс, выступаючы на панэльнай дыскусіі «Беларусь у цэнтры ўвагі» ў межах Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы, заклікаў заходніх партнёраў, і перш за ўсё ЗША, адмовіцца ад ілюзій адносна суверэнітэту Беларусі Аляксандра Лукашэнкі і разарваць шматгадовы цыкл «адліг» і рэпрэсій. Літоўскі дыпламат падкрэсліў, што любыя спробы нармалізацыі адносін без жорсткіх умоў і падсправаздачнасці рэжыму за здзейсненыя злачынствы не толькі неэфектыўныя, але і нясуць прамую пагрозу бяспецы суседзям Беларусі.
Паводле слоў Будрыса, на працягу апошніх дзесяцігоддзяў адносіны Захаду з Мінскам развіваліся па адным і тым жа сцэнары: пасля сфальсіфікаваных выбараў і ўсплёску гвалту ішлі санкцыі, якія праз некаторы час змяняліся дыпламатычнай кампаніяй з боку Лукашэнкі і чарговай нармалізацыяй.
Міністр адзначыў, што цяперашняя спроба Мінска паказаць гатоўнасць да дыялогу з’яўляецца часткай той жа дэструктыўнай схемы, пры гэтым за апошнія гады ўзровень залежнасці Беларусі ад Расіі толькі крытычна вырас. Будрыс падкрэсліў, што ў моманты збліжэння з Захадам Лукашэнка традыцыйна «перапрадаваў» гэты працэс Маскве, атрымліваючы выгаду для сябе, але фактычна здаючы суверэнітэт краіны.
“Можна спытаць: што ж змянілася на гэты раз? Прайшлі выбары 2020 года. Мы бачылі наступствы для людзей, якіх проста выслалі з краіны, дэпартавалі. Гэта само па сабе злачынства, тое, што яны зрабілі. А цяпер мы бачым спробу паказаць, што, маўляў, мы можам нармалізавацца, ёсць акно магчымасцяў, і мы можам усё ўрэгуляваць разам. Яшчэ адзін момант, каб нагадаць вам, што адбывалася падчас гэтых цыклаў, асабліва калі назіралася большае пацяпленне адносін з Захадам.
Лукашэнка адразу ж прадаў гэта Пуціну і атрымаў ад Расіі нешта, што датычылася не толькі Захаду, але і беларускага балансу, у пэўным сэнсе. І мы купіліся на гэтую гульню, таму што мы сапраўды хочам верыць, што можа быць розніца, геапалітычная розніца, што Беларусь можа быць больш суверэннай. Але за гэтае дзесяцігоддзе яны не сталі больш суверэннымі, яны страцілі ўсё больш і больш сфер, дзе яны кантралююць сітуацыю, а не Расія. І ў гэтым цыкле, і гэта таксама пасланне нашым амерыканскім сябрам. Магчыма, у адміністрацыі ЗША ёсць магчымасць нарэшце яго разарваць”, – падкрэсліў ён.
Кіраўнік літоўскага МЗС звярнуў увагу на тое, што, нягледзячы на размовы пра нармалізацыю, Мінск толькі ўзмацняе агрэсіўныя дзеянні. У якасці прыкладаў ён прывёў новыя гібрыдныя атакі супраць Літвы з выкарыстаннем метэазондаў кантрабандыстаў, якія прымушаюць закрываць міжнародны аэрапорт, а таксама пашырэнне тэхнічнай падтрымкі расійскай агрэсіі супраць Украіны.
“Такім чынам, ён выкарыстоўвае гэтую сітуацыю ў абсалютна супрацьлеглым кірунку, чым мы маглі б чакаць. Мы думалі, што нармалізацыя азначае меншую ўцягнутасць у злачынствы, якія здзяйсняюцца супраць Украіны. Меншую жорсткасць у адносінах да палітычнай апазіцыі ўнутры краіны. Не.
Нават у тым, што датычыцца палітычнай апазіцыі, лічбы вяртаюцца да ранейшых паказчыкаў. Такім чынам, агульны разлік, які робіць НДА «Вясна», асноўная арганізацыя, адказная за аналіз сітуацыі, застаецца на тым жа ўзроўні”, – падкрэсліў кіраўнік літоўскага МЗС.
Міністр заклікаў Вашынгтон заняць пазіцыю «моцнай рукі» ў гэтым працэсе, выкарыстоўваючы не толькі дыпламатычныя «пернікі», але і «пугу», паколькі вызваленне палітычных зняволеных не павінна ператварацца ў гандаль людзьмі дзеля аслаблення санкцыйнага ціску.
“Мы падтрымліваем канчатковую мэту гэтых дыпламатычных намаганняў – вызваліць усіх палітычных зняволеных і пакласці канец гэтаму заганнаму колу, гэтым вяртанням і зноў вяртанням. Мы не можам даваць яму валюту за людзей, якіх ён прадае, адных за санкцыі, іншых за запрашэнні і нешта яшчэ. Гэта не гарантуе большай бяспекі.
Гэта знізіць нашу бяспеку, як гэта адбываецца цяпер. Такім чынам, падсумоўваючы, мы бачылі гэта і раней, і не адзін раз. Я абсалютна скептычна стаўлюся да таго, што хтосьці іншы зможа гэта зрабіць. Я лічу, што калі хтосьці і можа гэта зрабіць, то гэта Злучаныя Штаты, але нам патрэбныя ўсе гэтыя моцныя пугі, а не толькі пернікі, каб рухацца наперад”, – заявіў ён.
У якасці пазітыўнага моманту сітуацыі Будрыс бачыць тое, што, нарэшце, пытанне Беларусі ператвараецца “ў нешта больш геапалітычнае ў межах гэтай дыскусіі”.
“Таму што занадта доўга гэта датычылася толькі правоў чалавека, і мы ўпускалі магчымасць убачыць актара, патэнцыйнага актара, які знаходзіцца проста на нашай перадавой і ў нашым суседстве. Гэта была пастаянная крыніца пагроз, гэта дакладна. Гэта была пляцоўка для расіян, так, для агрэсіі супраць Украіны, так. Але ці ёсць там патэнцыйны незалежны суверэнны актар і якой будзе яго роля ў Еўропе?
Мы ўпускалі гэтую дыскусію. І я думаю, што ў гэтым і заключалася праблема нашай павольнай рэакцыі ў 2020 годзе. Я памятаю, што тады я быў часткай разведвальнай супольнасці, і я памятаю пытанні, якія мне тады задавалі, якія датычыліся выключна Расіі, але ніводнага пра Беларусь. Дык што ж будзе з Беларуссю? Усе былі занепакоеныя тым, ці ўмяшаецца Расія і ці ўвойдуць расійскія танкі ў Мінск”, – адзначыў ён.
Будрыс таксама падкрэсліў, што ўмовай любога ўзаемадзеяння з Лукашэнкам павінна стаць дэманстрацыя суверэнітэту: вывад расійскіх войскаў і спыненне ўдзелу ў вайне супраць Украіны. Без прыцягнення да адказнасці за дэпартацыі грамадзян і выкраданні ўкраінскіх дзяцей любыя саступкі рэжыму, на яго думку, прывядуць толькі да паўтарэння старых памылак.
