У Варшаве прайшла прэс-канферэнцыя спецпасланніка прэзідэнта ЗША Джона Коўла і міністра замежных спраў Польшчы Радаслава Сікорскага, прысвечаная абмену зняволенымі па формуле 5 на 5. Мерапрыемства арганізаваў МЗС Польшчы.
Прапануем расшыфроўку выступленняў і адказаў на пытанні ўдзельнікаў прэс-канферэнцыі:
Konferencja prasowa wicepremiera, ministra spraw zagranicznych @sikorskiradek ze specjalnym wysłannikiem 🇺🇸 ds. Białorusi @johnpcoale, po uwolnieniu Andrzeja Poczobuta ⬇️ pic.twitter.com/G3Chvcy85u
— Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP 🇵🇱 (@MSZ_RP) April 28, 2026
Сікорскі: Дарагія дамы і спадары, давайце радавацца. Ён у нас ёсць. Пасля 1860 дзён у турме… наш герой, наш суайчыннік, мучанік свабоды, Анджэй Пачобут знаходзіцца ў Польшчы, цэлы і жывы. Дамы і спадары. Гэта… гэта выдатны дзень. Гэта прыклад ідэальнага саюза. Гэты дзень не быў бы магчымы без прэзідэнта Дональда Трампа, яго рашэння і яго спецыяльнага пасланніка, спадара Коўла, а таксама ўсёй каманды Дзяржаўнага дэпартамента. Я хацеў бы падзякаваць усім, хто прыняў удзел у гэтай аперацыі. Перш за ўсё — супрацоўнікам нашых спецыяльных службаў, а таксама вышэйшаму кіраўніцтву Міністэрства юстыцыі, пракуратуры і супрацоўнікам МЗС, якія ў супрацоўніцтве з гэтымі польскімі ўстановамі, амерыканскімі ўстановамі і ўстановамі некалькіх іншых краін каардынавалі свае дзеянні, каб сёння мог адбыцца гэты абмен зняволенымі.
Анджэй Пачобут — не адзіны вызвалены паляк, але мы ўсе ведаем, што ён з’яўляецца сімвалам адданасці палякам і свабодзе СМІ і журналістаў. Гэта доказ адзінства і цэласнасці польскіх інстытутаў у абароне прадстаўнікоў польскай меншасці ў Беларусі. Гэтыя пытанні знаходзяцца ў сферы інтарэсаў усіх палітычных сіл у Польшчы. Я думаю, што гэта дзень, калі ўсе палякі, усе польскія патрыёты павінны радавацца гэтаму поспеху.
Гэта таксама доказ таго, што паслядоўныя дзеянні міжнароднай супольнасці, у дадзеным выпадку пад кіраўніцтвам Злучаных Штатаў, прыносяць вынікі. Польшча будзе працягваць сумесныя намаганні па вызваленні ўсіх палітычных зняволеных. Таксама неабходна, каб Беларусь рабіла крокі ў галіне бяспекі Еўропы і Украіны. Польшча высока ацэньвае намаганні Злучаных Штатаў па стрымліванні гібрыднага ціску на Еўрапейскі саюз з тэрыторыі Беларусі. У гэтым годзе ў нас ужо няма незаконных перасячэнняў нашай мяжы.
Наш прыярытэт — адзінства Еўрапейскага саюза ў дачыненні да Беларусі. Вызваленне Анджэя Пачобута, лаўрэата прэміі Сахарава, таксама з’яўляецца сігналам для Еўрапейскага саюза да больш актыўнага ўдзелу дзеля прагрэсу амністыі і еўрапейскай бяспекі ў дачыненні да Беларусі. Польшча заўсёды зацікаўлена ў адносінах з добрым суседам — суверэннай, мірнай, развіваючайся Беларуссю.
Перш чым перадаць слова нашаму госцю, я хацеў бы яшчэ раз падкрэсліць вялікі ўклад амерыканскага боку і асабіста прэзідэнта Дональда Трампа ў гэты шчаслівы вынік. Дзякуй.
Коўл: Добры дзень. Такім чынам, усё пачалося яшчэ ў верасні, калі прэзідэнт Польшчы і прэзідэнт Злучаных Штатаў сустрэліся ў Авальным кабінеце ў Вашынгтоне, акруга Калумбія. І прэзідэнт Польшчы ясна даў зразумець, што ён цэніць — маё вымаўленне не вельмі добрае — Пачобута, цэніць вызваленне Анджэя з Беларусі. Мы — мая каманда — працавалі больш за год, каб вывесці зняволеных з Беларусі, і на дадзены момант мы вызвалілі пяцьсот чалавек, але кожны раз, калі я вёў перамовы з Лукашэнкам, я ўздымаў пытанне пра вашых людзей, асабліва пра тых трох людзей, якіх мы вызваляем сёння.
Яны вельмі супраціўляліся, супраціўляліся іх вызваленню, але з часам, па меры таго як нашы адносіны з Лукашэнкам паляпшаліся, нам нарэшце ўдалося гэта ажыццявіць. І ваш прэзідэнт, прэзідэнт Польшчы, быў вельмі актыўна ўцягнуты разам з прэзідэнтам Трампам, каб гэта адбылося. І прэзідэнт Трамп неаднаразова казаў мне пра тое, наколькі мы дружалюбныя з палякамі: давайце давядзём гэтую справу да канца, таму што гэта вельмі важна для іх.
Так што мы займаліся гэтым даволі доўгі час. І я дзякую ўсім польскім афіцыйным асобам, якія дапамаглі ў гэтым, уключаючы вашага прэзідэнта — аднаго з галоўных рухавікоў усяго гэтага працэсу. Былі складаныя перамовы, былі задзейнічаны розныя краіны, але гэта адбылося, і мы вельмі, вельмі ўдзячныя, што гэта адбылося.
У маёй камандзе Крыстафер Сміт і Сара Райан, Джасцін Ален адыгралі вельмі важную ролю ў дасягненні гэтага выніку. Мы працягваем дабівацца прасоўвання наперад, і гэта тое, пра што я казаў вам, Лукашэнка: калі вы хочаце быць гульцом на сусветнай арэне, вы павінны рабіць такія рэчы. Людзі павінны памятаць, што для вызвалення зняволенага патрэбныя двое — патрэбны Лукашэнка і патрэбныя мы.
Так што ў нас ёсць, ведаеце… прызнанне ў яго адрас за тое, чаго ён змог дасягнуць у дачыненні да апазіцыі ў сваёй краіне. Я не кажу, што ён Чэрчыль, але я таксама кажу, што ён рухаецца ў правільным напрамку, і сёння, я думаю, гэта пацвярджаецца.
Адказы на пытанні:
Bloomberg: У мяне пытанні да абодвух спадароў. Што Польшча павінна будзе аддаць узамен у гэтай сітуацыі?
Сікорскі: Як я ўжо згадваў, гэта абмен зняволенымі. І вы хутка даведаецеся, таму магу сказаць, што адным з тых, каго мы перадалі, з’яўляецца расійскі гісторык, які знаходзіўся ў працэсе адпраўкі ва Украіну…
…Я ўжо сказаў, не хачу няправільна вымаўляць імёны, але гэта тры на тры і пяць на пяць. Зразумела? У цэлым. Гэта значыць усяго пяць, але тры — з нашага боку. Вялікі дзякуй.
TVP World: Я хацеў спытаць, што на самой справе патрабуецца, каб вывесці такую высокапрофільную фігуру з беларускай турмы. Я маю на ўвазе, акрамя абмену, што ўваходзіць у перамовы, якія доўжыліся так доўга? І вы таксама згадалі, спадар спецпасланнік, што былі задзейнічаны іншыя краіны. Якія яшчэ краіны, акрамя Польшчы і Злучаных Штатаў, былі ўцягнуты, калі я правільна зразумеў, у гэты абмен?
Коўл: Дазвольце расказаць, што патрабуецца, каб дабіцца такога выніку. Настойлівасць і выбудоўванне адносін. Чаму я навучыўся ў прэзідэнта Трампа — гэта адсутнасці папярэдніх умоў. Трэба проста сесці за стол, пазнаёміцца і размаўляць. Калі вам не падабаецца тое, што я кажу, вы можаце сысці з-за стала. Калі мне — вы разумееце, гэта працуе ў абодва бакі. Усё больш прамых зносін. І, па сутнасці, аргумент у размове з Лукашэнкам — што вы атрымліваеце ад гэтага? У вас ёсць гэтыя людзі або гэты чалавек у турме — і што вы на самай справе ад гэтага атрымліваеце? Гэта не дапамагае вам на міжнароднай арэне, гэта вам шкодзіць, і калі Беларусь хоча далучыцца да сям’і нацый, такія рэчы павінны спыніцца. Калі вы хочаце саджаць людзей у турму па важкай прычыне — калі ласка, гэта ваша справа. Але не за такія злачынствы, якія здзейснілі больш за 500 чалавек. І гэта былі рацыянальныя зносіны з лідарам Беларусі. Думаю, я быў там пяць або шэсць разоў, і вы проста працягваеце гаварыць і працягваеце настойваць на тым, што ён сам разумее як правільнае, што ён і робіць.
Сікорскі: Тое, што ў нас былі людзі для абмену, дапамагло, але гэта б не адбылося без таго, што Злучаныя Штаты пераадолелі тупік у нашых адносінах з Беларуссю, за што я зноў выказваю вам падзяку.
Коўл: Так, у вас былі людзі для абмену, і, вядома, гэта была вялікай часткай працэсу. Гэта быў не толькі я.
Сікорскі: Ладна, думаю, усё роўна ўсё стане вядома, таму можна і сказаць.
Коўл: Няхай вам раскажуць.
Сікорскі: У цэлым было задзейнічана сем краін. Так што прашу ацаніць узровень аперацыйнай сакрэтнасці, якой нам удалося дасягнуць, бо, будучы запрошанымі на гэтую прэс-канферэнцыю, вы не ведалі, навошта вас запрасілі. Мы трымалі гэта ў таямніцы, і менавіта таму гэта ўдалося — адна з прычын. У абмене ўдзельнічалі краіны: відавочна, Расія, Беларусь. А таксама Казахстан, Румынія, Малдова і Польшча. Украіна.
AFP: Спадар Коўл, вы згадалі ролю прэзідэнта — прэзідэнта Польшчы Караля Наўроцкага. Якім было ўзаемадзеянне ва ўмовах суіснавання двух бакоў, якія не заўсёды могуць пагаджацца? І як выглядала супрацоўніцтва з польскага боку паміж адміністрацыяй прэзідэнта і міністэрствам замежных спраў у гэтым пытанні?
Сікорскі: У гэтым пытанні не было ні найменшага разыходжання паміж прэзідэнцкім палацам і ўрадам. Зразумела?
Коўл: Не, і я пра гэта не ведаў, так што, відаць, гэтага не было.
Журналіст: Пытанне да спадара Сікорскага. Я хацеў спытаць, ці з’яўляецца гэты абмен прыкметай новага адкрыцця ў адносінах паміж Польшчай і Беларуссю, ці з’яўляецца гэта часткай больш шырокага працэсу. Калі так, то якіх далейшых крокаў Польшча чакае ад Беларусі і што гатова даць узамен?
Сікорскі: Як я ўжо згадваў, у нас ужо былі перыяды пацяплення з Беларуссю. Былі перыяды за апошнія 30 гадоў, калі ў Беларусі не было палітычных зняволеных і калі прэзідэнт Лукашэнка спрабаваў наладзіць лепшыя адносіны як з Польшчай, так і з усім Еўрапейскім саюзам. Мы заўсёды будзем адказваць добрай воляй на жэсты добрай волі. І я спадзяюся, што вы маеце рацыю, што гэта створыць новае акно магчымасцей, але гэта залежыць ад палітыкі прэзідэнта Лукашэнкі. Я не хачу даваць празмерных абяцанняў, бо ў нас ужо былі такія ілжывыя світанкі. Але мы лічым, што гэта рух у правільным напрамку, відавочна, і цяпер ад прэзідэнта Лукашэнкі залежыць, ці скарыстаецца ён гэтым.
Коўл: І таксама я вярнуся ў Беларусь праз два ці тры тыдні. І я заўсёды стараюся, у рамках сваёй працы, сачыць за тым, каб адносіны з Польшчай і з Літвой развіваліся ў правільным напрамку. І цяпер гэта правільны напрамак. Часам яны пагаршаюцца, часам паляпшаюцца. Але па маім досведзе — а гэта толькі з таго часу, як быў абраны прэзідэнт Трамп — у асноўным гэтыя адносіны рухаюцца ў правільным напрамку. Гэта не ідэальна, але мы спадзяёмся, што стане ідэальна.
Сікорскі: Проста для даведкі: Беларусь вяла супраць нас гібрыдную вайну, выкарыстоўваючы мігрантаў, завезеных з Блізкага Усходу і з Афрыкі, і накіроўваючы іх праз польскую мяжу — тысячамі і тысячамі. Польскі салдат загінуў, абараняючы мяжу Польшчы, і Лукашэнка прымусіў нас пабудаваць вялікі і прыгожы плот даўжынёй 440 кіламетраў. Калі скласці кошт фізічнага бар’ера і ўтрыманне персаналу памежнай службы і арміі, неабходнага для яго аховы, гэта набліжаецца да аднаго мільярда еўра. У 2023 годзе, калі не памыляюся, 12 000 чалавек перасеклі гэтую мяжу. У гэтым годзе — нуль, але гэта дасталося не бясплатна, і нам гэта тады не падабалася, і мы да гэтага часу шкадуем, што былі вымушаныя гэта зрабіць. Таму паўтару: мы заўсёды гатовыя адказваць на пазітыўныя жэсты, але менавіта Беларусь павінна захацець стаць часткай еўрапейскай сям’і нацый.
Журналіст: Не кажучы ўжо пра шары, якія таксама перасякаюць мяжу.
Сікорскі: Так, цяпер у нас ёсць гэтыя шары, якія перапраўляюць кантрабанду праз нашу мяжу.
Коўл: Я старанна працаваў над гэтым. Гэтыя шары працягваюць з’яўляцца, калі дазволіце каламбур. Літоўцы вельмі незадаволеныя гэтымі шарамі, і я ўздымаў гэтае пытанне перад Лукашэнкам. Мы дабіваемся, думаю, вельмі добрага прагрэсу. Пачалі арыштоўваць не толькі тых, хто запускае шары і цыгарэты, але і тых, хто іх прымае, і гэта аказвае ўплыў. Так што сітуацыя паляпшаецца. Калі паглядзець з боку, гэта выглядае крыху недарэчна, але становіцца лепш.
Сікорскі: Таксама памятайце, што гэта Пуцін хваліцца стварэннем у Беларусі пляцовак для запуску самых сучасных расійскіх балістычных ракет, а таксама новых месцаў захоўвання для тактычных ядзерных боегаловак. Гэта недружалюбныя дзеянні Беларусі ў дачыненні да нас.
AFP: Прабачце за пытанне, але ці не маглі б вы коратка падсумаваць па-англійску вашу першую заяву пра тое, хто быў вызвалены і ў якім стане знаходзіцца Анджэй Пачобут?
Сікорскі: Магчыма, вы прапусцілі, але, раз вы тут, вы маглі бачыць публікацыю на амерыканскай платформе X нашага прэм’ер-міністра, які вітае спадара Пачобута на нашым баку мяжы. Ён відавочна знясілены. Ён правёў у турме пяць гадоў, у турме строгага рэжыму. Ён грамадзянін Беларусі, але польскага паходжання, польскай культуры, карэспандэнт вядучай польскай газеты Gazeta Wyborcza, лаўрэат прэміі Сахарава Еўрапейскага парламента, змагар за свабоду, чалавек, за лёсам якога ўважліва сачыў увесь польскі народ, бо ён з’яўляецца сімвалам супраціву прыгнёту ў Беларусі.
Польская меншасць — найбуйнейшая меншасць у Беларусі, і Анджэй Пачобут быў зняволены выключна за тое, што казаў праўду. Мы яму спачувалі, бо для нас гэта нядаўняя памяць. На працягу 45 гадоў у гэтай краіне пры камунізме людзей саджалі ў турму проста за тое, што яны казалі праўду, без якога-небудзь іншага злачынства. І таму ён стаў сімвалам — не толькі барацьбы за свабоду, але і эфектыўнасці польскай дзяржавы, якая не пакідае нікога. Як адбылося вызваленне? Гэта быў абмен зняволенымі паміж Расіяй і Беларуссю з аднаго боку і намі — з другога.
Коул: Злучаным Штатам яшчэ шмат трэба зрабіць у гэтым пытанні, і ў Беларусі застаецца ад 800 да 900 палітычных зняволеных, якіх трэба вызваліць, і мы не спынялі нашу працу і не спынім, пакуль не вывезем кожнага з іх. Так што Злучаныя Штаты вельмі адданыя таму, каб гэта адбылося, і мы спадзяёмся вызваліць іх усіх. Вялікі дзякуй.
