Адной з важкіх прычын змены ў рыторыцы Аляксандра Лукашэнкі магло стаць разуменне таго, што ў значнай ступені яго ўласныя перспектывы знаходзяцца ў руках Украіны.
На коне стаіць многае. Перш за ўсё — удзел беларускага палітыка ў перамовах аб заканчэнні вайны. У нядаўнім інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» Лукашэнка расказаў, у якой якасці хоча бачыць сябе за сталом перамоў. Ён марыць стаць нават не пасярэднікам, а непасрэдным удзельнікам працэсу. Пасярэднікамі няхай выступаюць іншыя, сабе ж ён адводзіць адну з галоўных роляў.
«Нам трэба перажыць гэты канфлікт, сесці за стол перамоў утрох — Лукашэнка, Пуцін і Зяленскі — і дамовіцца, як будзем пераадольваць наступствы гэтага канфлікту», — заявіў ён.
Аднак перспектывы ўдзелу Лукашэнкі ў перамовах практычна цалкам залежаць ад пазіцыі Кіева. Калі Уладзімір Зяленскі будзе катэгарычна супраць, а заходнія саюзнікі Украіны яго падтрымаюць, прарвацца ў перамоўны працэс беларускаму палітыку будзе ой як няпроста. А для яго гэта вельмі важна. Бо пасля заканчэння вайны Лукашэнку неабходна заручыцца гарантыямі ўласнай бяспекі. Легітымізаваць сябе ўдзелам у перамовах. Не застацца сам-насам з незадаволеным вынікамі супрацьстаяння Уладзімірам Пуціным.
Праблема ў ажыццяўленні гэтых грандыёзных планаў заключаецца ў тым, што Кіеў, прынамсі на дадзеным этапе, не бачыць Лукашэнку ў якасці ўдзельніка перамоўнага працэсу. Даючы зразумець гэта разнастайнымі спосабамі — пачынаючы ад адмовы Зяленскага праводзіць перамовы ў беларускай сталіцы, заканчваючы візітам Святланы Ціханоўскай. Кіраўніцтва Украіны і ўкраінскія высокапастаўленыя вайскоўцы раз за разам выступаюць з рэзкімі заявамі на адрас афіцыйнага Мінска. Верагодна, у тым ліку і для таго, каб адсекчы Лукашэнку ад удзелу ў перамовах. Кіеў метадычна даводзіць да сваіх саюзнікаў — беларускі рэжым быў і застаецца суагрэсарам, які падтрымлівае Расію. Ён па-ранейшаму ўяўляе для Украіны рэальную пагрозу. І здольны не толькі пастаўляць прадукцыю для патрэб расійскага ВПК, прадастаўляць сваю тэрыторыю для налётаў расійскіх беспілотнікаў на ўкраінскія гарады, але нават падтрымаць расійскую агрэсію сіламі сваёй арміі.
Лукашэнка ж з усіх сіл спрабуе даказаць адваротнае. Прычым не толькі Украіне, але і яе саюзнікам. І менавіта ў гэтым, а зусім не ў раптоўна абуджаным у беларускім палітыку міралюбстве, крыецца прычына змены яго рыторыкі. Адсюль «мы ні з кім не збіраемся ваяваць» на адкрыцці фестывалю нацыянальных культур у Гродне. Адсюль прабачэнні перад Уладзімірам Зяленскім. І заклік пераступіць «праз крыўды, праз амбіцыі».
«Думаю, што Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі, не дурны ж чалавек, нарэшце зразумее… Пераступіць (ён і іншыя) праз крыўды, праз амбіцыі, праз смерць тысяч і тысяч людзей, і мы пачнём дамаўляцца», — заявіў Лукашэнка ў інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія».
Наўрад ці нехта з вядучых заходніх палітыкаў, уключаючы Дональда Трампа, гатовы з усіх сіл прасоўваць удзел Лукашэнкі ў перамовах. Па гэтым пытанні яму неабходна заручыцца калі не падтрымкай, то хаця б нейтралітэтам Украіны. Яе беларускі палітык і спадзяецца «апрацаваць» сваімі заявамі.
Але не толькі перспектывамі ўдзелу ў перамовах выклікана змена рыторыкі Лукашэнкі. Украіна здольная ўставіць яму палкі ў колы і па іншых ключавых напрамках. Напрыклад, тарпедаваць спробы нармалізаваць адносіны з краінамі Еўрасаюза.
Гэта таксама вельмі важны для Лукашэнкі трэк. ЗША знялі частку санкцый з беларусскага рэжыму. У тым ліку — з калійнай галіны. Але карысці ад гэтага пакуль няшмат — з-за санкцый ЕС экспартаваць калій па-ранейшаму даводзіцца па чыгунцы і праз перагружаныя расійскія парты. Свае санкцыі з рэжыму ЕС здымаць не спяшаецца. Паводле паведамленняў СМІ, амерыканскія чыноўнікі неафіцыйна папрасілі Літву, Польшчу і Украіну забяспечыць транзіт беларусскага калію. ЗША, нібыта, таксама прасілі Кіеў пераканаць еўрапейскія краіны аслабіць санкцыйны ціск на Беларусь. Эфекту гэтыя просьбы, мяркуючы па ўсім, не далі. Але сам факт звароту да Украіны сведчыць пра тое, што, на думку Вашынгтона, Кіеў сапраўды здольны ўплываць на сітуацыю.
Лукашэнка таксама гэта разумее. У інтэрв’ю «Аль-Арабія» ён фактычна прызнаў, што разлічвае на садзейнічанне ЗША ў нармалізацыі адносін з еўрапейскімі краінамі. Акрамя таго, паводле слоў беларускага палітыка, дыялог, хоць і непублічна, ідзе не толькі са ЗША, але і з краінамі ЕС.
Але гэтыя намаганні цалкам могуць пайсці прахам, калі ўпрэцца Украіна. Для Вашынгтона беларускае пытанне было і застаецца праблемай трыццаць пятага парадку. Наўрад ці ЗША гатовыя сур’ёзна таргавацца з ЕС за змякчэнне пазіцыі па Беларусі. Папрасіць маглі, але на гэтым усё і скончыцца.
Іншая справа Кіеў. Украіна здольная як паспрыяць пацяпленню ў адносінах з ЕС — што стала б вялікай падтрымкай для афіцыйнага Мінска, — так і перашкаджаць гэтаму. У другім выпадку дамагчыся выніку будзе значна складаней. Калі ўвогуле магчыма.
Лукашэнка ўсведамляе, што яго ўласны лёс у значнай ступені залежыць ад рашэнняў Кіева. Там сёння знаходзіцца куфэрак, у якім і качка, і заяц, і яйка з іголкай. На кончыку якой, вядома, не смерць кашчэева, але вялікі набор непрыемнасцяў і праблем, з якімі ён рызыкуе сутыкнуцца. Атрымаць запаветны ключык да куфэрка вельмі хацелася б, таму Лукашэнка і імкнецца змякчыць Украіну. Толькі ці можна выправіць статус-кво, які склаўся за чатыры з паловай гады вайны, аднымі міралюбнымі прамовамі? А вось тое, што беларускі палітык гатовы, ды і ў прынцыпе валодае магчымасцямі зрабіць нешта, здольнае насамрэч уразіць Украіну і яе саюзнікаў, выклікае вялікія сумневы.
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самае цікавае»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news
