Аляксандр Лукашэнка папракнуў прэм’ер-міністра Аляксандра Турчына за частыя просьбы аб “льготах і “каўрыжках”. Сёння ў Лукашэнкі сабралі нараду па пытаннях эканамічнага блока, у парадку дня — рэструктурызацыя даўгоў цэментнай галіны, падтрымка Светлагорскага ЦКК і перадача “Аршанскага мясакамбіната” ў вядзенне “Агракамбіната “Дзяржынскі”.
“Шчыра кажучы, мяне насцярожвае паток гэтых зваротаў па льготы і “каўрыжкі”. Асабліва з прызначэннем новага прэм’ер-міністра. Не хацелася б, Аляксандр Генрыхавіч, думаць, што вы такім чынам адкрываеце нейкую новую палітыку: вось гэта дамо, гэта. Гэта ж зразумела — курсавыя розніцы і іншае…
Узяў канкрэтны дырэктар прадпрыемства — ідзі і працуй, упірайся. Нейкія льготы, бюджэт і іншае. А вы пачынаеце вітиевато мне распісваць і як увайсці ў становішча. Вось я баюся, што ўрад можа ўзяць такі курс, калі не ўзяў. Вось абавязкова трэба там камусьці дапамагчы, спісаць… Можа, камусьці і трэба дапамагчы, калі гэта трэба дзяржаве. Вось каб у нас гэтага не здарылася”, – сказаў Лукашэнка ў пачатку нарады.
Яго незадавальненне выклікала чарговая просьба аб рэструктурызацыі даўгоў цэментных заводаў.
“Таму я вельмі часта і патрабую заключэнні і Камітэта дзяржкантролю, і старшыні Нацыянальнага банка па тым ці іншым пытанні. Каб у нас лінія была адна. Таму што прэм’ер новы, але прэзідэнт жа ў нас той самы. І лінію вызначае прэзідэнт, і трэба гэтай лініі прытрымлівацца. А суцэль і побач — рэструктурызацыя запазычанасці арганізацый цэментнай галіны. Што значыць “рэструктурызацыя запазычанасці”? Я разумею, што вы мне прапануеце, але я заўсёды арыентаваў: трэба прымушаць працаваць кіраўніка. Прыйшоў — рабі”, – працягнуў ён.
Трэба адзначыць, што сур’ёзныя меры па рэструктурызацыі запазычанасці цэментных заводаў прымаліся ў 2019 годзе. Дарэчы, тады прапановы Лукашэнку дакладаў таксама Аляксандр Турчын, які займаў пасаду першага віцэ-прэм’ера. У выніку ў маі 2019 года быў падпісаны ўказ, які прадаставіў ААТ «Беларускі цэментны завод», «Крычаўцэментнашыфер» і «Краснасельскбудматэрыялы» адтэрміноўку і растэрміноўку па даўгах перад рэспубліканскім бюджэтам.
Пры гэтым пагашэнне даўгоў меркавалася пачаць не раней за 2029 год. Таксама ўказ прадугледжваў растэрміноўку для прадпрыемстваў па крэдытах, выдадзеных «Беларусбанкам» і «Банкам развіцця» да 31 снежня 2024 года. Дакумент прадугледжваў, што да канца 2026 года працэнты па гэтых крэдытах будуць выплачвацца з рэспубліканскага бюджэту, а разлічвацца з ім прадпрыемствы будуць толькі ў наступным дзесяцігоддзі. Былі прадугледжаны меры і па крэдытах іншых банкаў, уключаючы растэрміноўкі, адтэрміноўкі і зніжэнне ставак.
Трэба адзначыць, што меры не дапамаглі тром цэментным заводам выйсці на прыбытковую працу. У 2024 годзе ўсе яны атрымалі чысты страту. За 2025 год пакуль адчыталася толькі ААТ “Крычаўцэментнашыфер”. Яго выручка ў мінулым годзе вырасла на 12,3% да амаль 487 млн рублёў, а чысты страт павялічыўся на 2,8% да 138,3 млн рублёў. Доўгатэрміновыя абавязацельствы па крэдытах і пазыках пры гэтым скараціліся за год на 46,7% да 123,37 млн рублёў.
Лукашэнка сёння нагадаў пра палажэнні ўказа 2019 года. Паводле яго слоў, у 2012-2013 гадах на мадэрнізацыю цэментных вытворчасцей патрацілі каля мільярда долараў.
“І што, гэта цэментнікі за свае грошы рабілі? Шэсць гадоў таму прымалася рашэнне аб рэструктурызацыі запазычанасці гэтых арганізацый — яе пагашэнне было расцягнута да 2049 года. Прайшло шэсць гадоў, і мы зноў вярнуліся да гэтага пытання. Вось чаму мяне насцярожваюць такія прапановы”, – сказаў ён.
Цяпер жа, паводле яго слоў, валютныя даўгі цэментных заводаў прапануецца перавесці ў беларускія рублі і паскорыць тэмпы пагашэння — з 2029 на 2026 год.
“Можа, вы і маеце рацыю. Але, я яшчэ раз падкрэсліваю, мяне насцярожвае тое, што сёння кіраўнікі гэтых цэментных заводаў спакойна сядзяць за агульным сталом у прэзідэнта і адчуваюць, што яны маюць рацыю”, – сказаў ён.
Лукашэнку даклалі, што цяпер у прадпрыемстваў няма пратэрмінаваных даўгоў.
“Гэта добра. Але было б вельмі добра, калі б усё было нармальна ў іх. Мільярд долараў уклалі — ідзіце працуйце”, – адрэагаваў ён.
Яшчэ адзін нюанс працы: кошт вывазнага цэменту да 40% ніжэйшы, чым унутры краіны.
“Гэта значыць, вы сваім людзям прадаеце цэмент фактычна напалову даражэй, чым за межы краіны. У выніку пасярэднікі займаюцца рээкспартам, а нашы спажыўцы вымушаныя купляць імпартную нізкаякасную прадукцыю. І мы гэта сёння будзем льгатаваць… Чаму мы не спытаем за гэта?” – сказаў Лукашэнка.
Ён пацікавіўся, што ўрад зрабіў для развіцця цэментнай галіны; ці змогуць прадпрыемствы забяспечыць стабільную і прыбытковую працу, калі будзе прынята станоўчае рашэнне па чарговай рэструктурызацыі даўгоў; ці будуць самі заводы далей мадэрнізаваць вытворчасці ў патрэбных аб’ёмах; чаму не атрымліваецца задаволіць унутраны рынак цэментнай прадукцыяй.
Прапанова ўрада па “Светлагорскім ЦКК” тычыцца сродкаў фонду нацыянальнага развіцця. Прапануецца вярнуць камбінату грошы, пералічаныя ў яго, каб ён мог разлічвацца па крэдыце.
«Прапанова ўрада такая: вярнуць усе пералічваемыя ў гэтым годзе грамадствам у фонд нацыянальнага развіцця сродкі назад для пагашэння крэдыту.
Гэта значыць, груба кажучы, яны павінны заплаціць падатак. Мы з іх не бяром — яны будуць за кошт гэтага падатку, які павінна плаціць прадпрыемства, будуць пагашаць свае абавязацельствы.
Пры гэтым і ўрад, і Камітэт дзяржкантролю сыходзяцца ў меркаванні, што дадзеная сума разлічана не з рэальнай, а з так званай папяровай прыбытку, атрыманай ад станоўчых курсовых розніц. Фактычна жывых грошай няма», – канстатаваў Лукашэнка.
Лукашэнка запатрабаваў растлумачыць, чаму “Светлагорскі ЦКК” не можа самастойна разлічвацца па сваіх абавязацельствах.
“Там што, няма кіраўніка? Ёсць. Чым ён там займаецца? Трэба прынцыпова паглядзець і даць ацэнку з адпаведнымі высновамі. Для чаго такая складаная схема, як вы прапануеце? Як дакладвае Камітэт дзяржкантролю, у ўрада дастаткова паўнамоцтваў для прыняцця рашэння. Чаго вы да мяне прыйшлі?” – сказаў ён.
Нарэшце, на нарадзе вырашалася лёс аршанскага мясаперапрацоўчага прадпрыемства.
«Папярэднія спробы аздараўлення гэтага стратнага камбіната пры ўдзеле прадстаўнікоў Віцебскага аблвыканкама, Аршанскага райвыканкама, абласных аб’яднанняў, якія займаюцца развіццём прадпрыемстваў АПК, выніку не прынеслі. Знайшлі новую формулу. Гэта не вы знайшлі, гэта я дамовіўся з кіраўніком «Дзяржынскага», што ён возьме зону, гэта будзе камбінат яго», – сказаў Лукашэнка.
“Усе пытанні — грошы, адтэрмінаваць, рэструктурызаваць, даць з бюджэту, дапамажыце… Гэта няправільны падыход. Таму мяне гэта больш за ўсё насцярожвае. Пры гэтым яшчэ раз хачу падкрэсліць: магчыма, вы і маеце рацыю, але тэндэнцыя дрэнная. А ў выніку гэта выліваецца ў недаплаты падаткаў у бюджэт. Святая справа! І Камітэт дзяржкантролю да гэтага спакойна ставіцца. Хаця гэта ваш хлеб. Бюджэт — гэта галоўнае. І гэта трэба спыняць імгненна і неадкладна”, – падсумаваў Лукашэнка.
