Зняцце з пасады старшыні Віцебскага аблвыканкама Аляксандра Субоціна намякае на тое, што Лукашэнка сам стаміўся ад гульні, распачатай ім у канцы 2010-х гадоў. І гэты немалаважны сігнал здольны дэматываваць беларускае чыноўніцтва.
Сёння Аляксандр Субоцін пазбавіўся пасады. На пасадзе старшыні Віцебскага аблвыканкама яго змяніў цёзка Аляксандр Рагожнік, які да гэтага займаў пасаду пасла Беларусі ў Расіі. Адстаўка, па вялікім рахунку, была чаканай — яшчэ ў кастрычніку мінулага года на нарадзе па Віцебскай вобласці Лукашэнка заявіў, што Субоцін прабыў на пасадзе «больш чым дастатковы» тэрмін, каб прадэманстраваць вынікі. У выніку ж Віцебская вобласць, паводле слоў палітыка, апынулася «ніжэй калена».
У выніку Субоціну падабралі замену. Пры гэтым Лукашэнка паабяцаў «загрузіць яго на ўсю катушку» на іншай пасадзе. Аднак фармулёўка, якой палітык пракаментаваў адстаўку Субоціна, дазваляе меркаваць, што гэты чыноўнік ужо трывала «спісаны». «Ну, можа быць, выгараў. Можа быць, адчуў, што, напэўна, не яго. Усё ж такі быць кіраўніком — гэта вельмі-вельмі няпроста. Усе вы кіраўнікі, і гэта ведаеце і разумееце», — так сфармуляваў матыў адстаўкі Субоціна Лукашэнка. Да нейкай справы цяпер ужо экс-старшыню Віцебскага аблвыканкама, вядома, прыстрояць. Але на ранейшыя вышыні яму ўжо не ўзляцець.
Зрэшты, тут цікавы не столькі сам факт адстаўкі Субоціна, колькі тое, што Лукашэнка пачаў пазбаўляцца ад тых, каго некаторыя лічылі патэнцыйнымі кандыдатамі ў пераемнікі. Гісторыя гэтая пачалася ў канцы 2010-х гадоў, калі на высокія пасады палітык пачаў прызначаць адносна маладых чыноўнікаў — самога Субоціна, а таксама Аляксандра Турчына, Уладзіміра Кухарава, Уладзіміра Караніка і іншых, якім на той момант было крыху за сорак гадоў. Тады і з’явілася тэорыя пра «пул патэнцыйных пераемнікаў», якіх Лукашэнка тэстуе на пасадах сваіх памочнікаў — інспектараў у абласцях, на пасадах віцэ-прэм’ераў і кіраўнікоў аблвыканкамаў для таго, каб пасля абраць з іх найлепшага кандыдата. Прынамсі, на пераходны перыяд, на выпадак вымушанага форс-мажору, калі з перадачай улады па спадчыне нешта пойдзе не па плане.
Цяпер ужо не так важна — разыгрывалася гэтая карта ўсур’ёз ці ж план задумваўся выключна як «морква», падвешаная перад носам чыноўніцтва для таго, каб стварыць ілюзію падрыхтоўкі транзіту ў агляднай будучыні. Так ці інакш, рашэнне здавалася нядрэнным — многія ў сістэме ўжо стаміліся ад шматгадовага кіравання адным чалавекам і аднатыпных рашэнняў, якія ён прымае і якія звязваюць краіну па руках і нагах. Перспектыва сыходу Лукашэнкі матывавала і дазваляла глядзець у будучыню з пэўным аптымізмам.
Відавочна, палітык таксама адчуваў гэтую стомленасць эліт, таму перыядычна «падкормліваў» іх укідамі пра свой магчымы сыход у агляднай перспектыве. Часам не тое ў жарт, не тое ўсур’ёз назаве кагосьці з высокапастаўленых чыноўнікаў патэнцыйным пераемнікам. Ці ў інтэрв’ю расійскім прапагандыстам узгадае пра тое, што ўладу час перадаваць наступнаму пакаленню, ды не калісьці там у далёкай будучыні, а ледзь не ў бліжэйшыя гады. То паабяцае, што цяпер ужо дакладна ідзе на апошні тэрмін, каб праз пяцігодку парушыць уласнае абяцанне і самазахавацца ў чарговы раз. Тым не менш «морква пераемнасці» ўсе гэтыя гады ў той ці іншай форме маячыла перад носам чыноўніцтва, усяляючы надзею на змены.
І вось плеяду «патэнцыйных пераемнікаў» палітык пачаў патроху спісваць ва ўтыль. Магчыма, Субоцін апынецца не апошнім са свайго прызыву — перспектывы іншых «кандыдатаў» таксама вельмі туманныя. Прызначэнне таго ж Турчына на пасаду прэм’ер-міністра можа сведчыць не столькі пра ўзлёт кар’еры, колькі пра намеры спісаць на яго ўсе назапашаныя эканамічныя праблемы. Каранік з пасады старшыні Гродзенскага аблвыканкама перакінуты ў Акадэмію навук. І нават памятаючы пра прыклад Міхаіла Мясніковіча, які ў свой час вярнуўся адтуль на пасаду прэм’ер-міністра, ад паралеляў устрымаемся. Снарад у адну варонку, вядома, падае. Але ў рэальным свеце такое здараецца нячаста.
Вядома, адстаўка Субоціна можа сведчыць толькі пра тое, што чыноўнік не вытрымаў экзамен, а таму адлічаны з курсу. Але не варта выключаць і такі варыянт: Лукашэнка проста нагуляўся ў гульню з патэнцыйнымі пераемнікамі і развешваннем «моркваў». Час мяняць пласцінку, а то эліты і ўсур’ёз настрояцца на змены.
У тым, што падобныя настроі ў гэтым асяроддзі прысутнічаюць, сумнявацца не даводзіцца. Нават псеўдаапазіцыянерка Ганна Канапацкая пасля гучнай гісторыі з Нікаласам Мадурам наўпрост заявіла — маўляў, гэта прыклад і «для нашых балотных ускраін». Так што лепш бы «спакойна і без спешкі» падрыхтавацца да сыходу і ўзгадніць «персаналію транзітара». У самадзейнасць Ганны верыцца слаба, таму варта задумацца, хто з яе куратараў наважыўся падштурхнуць яе да такіх смелых мэсэджаў.
Так што хай і загадзя анансаваную, але адстаўку Субоціна ўсё ж можна разглядаць і як рэакцыю Лукашэнкі на падобныя мары і разлікі. Вось ён і паказвае: ніякіх пераемнікаў чакаць не варта. Цар нікуды сыходзіць не збіраецца. Можа, Пуцін і Сі нешта з неўміручасцю прыдумаюць. Або, у крайнім выпадку, Джон Коўл з ЗША жыватворныя лекі прывязе. Не спадзявайцеся, карацей.
Толькі вось гэтая, у сутнасці, прадказальная «навіна» цалкам здольная дэматываваць пэўную частку эліт. Магчыма, далёка не малалікую. Не, не падштурхнуць іх да стварэння тайных таварыстваў «дэкабрыстаў», да фронды ці ж да адкрытага сабатажу. Хаця хто яго ведае. Але, хутчэй, сабатаж будзе ціхім, аднак ідучым па нарастаючай. Ён выкажацца ў тым, што яшчэ больш загадаў і даручэнняў будуць выконвацца «спусціўшы рукавы», тармазіцца. Без надзеі, без перспектыў эфектыўна працаваць і цяжка, і навошта. Навошта ўпірацца, калі зверху ўсё адно будуць спускацца загады, якія звязваюць па руках і нагах і саміх выканаўцаў, і краіну ў цэлым?
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самае цікавае»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news
