Учора Беларусь пагрузілася ў цемру. Можна вынайсці мноства фактараў, якія сталі прычынай вячэрняга блэкауту. Але толькі адзін з іх уяўляецца найбольш праўдападобным.
Рацыяналізатар-вынаходнік
З якімі толькі рацыяналізатарскімі ініцыятывамі не выступаў за гады свайго кіравання Аляксандр Лукашэнка. То яму не спадабаецца, што аўтамабілі ўдзень ездзяць з блізкім святлом фар — няма чаго лямпачкі дарма паліць. То палітык заклапоціцца тэмпературай цепланосьбіта, вырашыўшы, што грамадзянам у кватэрах узімку хопіць і 20 градусаў цяпла. То маршруткі яго не задаволяць, і ён дасць распараджэнне замяніць іх аўтобусамі. То абурыцца з-за кіроўцаў, якія купляюць каву на запраўках, тым самым ствараючы чэргі.
Забаўна, што многія з гэтых каштоўных указанняў пасля альбо плаўна спускаліся на тармазах, альбо патроху зводзіліся на нішто. Блізкае святло фар у Беларусі па-ранейшаму абавязковае ў пэўныя перыяды. Рэйдавыя групы міліцыі, прызначаныя кантраляваць распіццё кавы на АЗС, практычна згарнулі сваю дзейнасць. Маршруткі як калясілі па дарогах краіны, так і працягваюць. Наватарская ідэя з вулічным асвятленнем, хутчэй за ўсё, скончыцца тым жа.
Шлях да вайны
Падчас пазаўчорашняй нарады, прысвечанай Віцебскай вобласці, Лукашэнка абурыўся тым, як у краіне ўключаецца і адключаецца вулічнае асвятленне. Паводле яго слоў, па раніцах ліхтары гараць, калі на вуліцы ўжо светла. А ўвечары ўключаюцца раней, чым трэба. Палітыка гэта «бесіць і ўражвае». І ўвогуле такая бесгаспадарлівасць можа прывесці да вайны.
Пераконваць Лукашэнку ніхто не адважыўся. Сабе даражэй. Ужо на наступны дзень пад кіраўніцтвам Міністэрства энергетыкі ў Беларусі правялі нараду, прысвечаную карэкціроўцы рэжымаў працы вулічнага асвятлення. На ёй вырашылі сумесна з мясцовымі органамі ўлады сфарміраваць адзіны падыход да гэтых рэжымаў.
А што разважаць і выпрацоўваць, калі ЦУ ад Лукашэнкі паступіла канкрэтнае — «каб адключалася ў 7 гадзін раніцы. І запальваўся свет не ў шэсць гадзін вечара, а ў восем». Але час усё ж падкарэктавалі — у Мінску вулічнае асвятленне, як паведамлялася, уключылі каля 19 гадзін вечара.
Але і ад гэтага радасці аказалася няшмат. Выйшлі людзі на вуліцы пасля працы ў шэсць, а там цемра. Давялося ісці дадому, як пісалі многія беларусы ў сацсетках, практычна навобмацак.
БелАЭС, ацяпленне, экспарт
Тут жа, як грыбы пасля дажджу, пачалі множыцца розныя тэорыі — чым жа на самай справе была выкліканая такая бурная рэакцыя Лукашэнкі на ліхтары, якія гараць?
Найбольш відавочная — праблемы з генерацыяй, выкліканыя холадам. Незадоўга да распараджэння палітыка, напрыканцы студзеня, Мінэнерга справаздачвалася: на фоне моцных маразоў беларуская энергасістэма абнавіла рэкорды. Ведамства паведамляла, што «паводле аператыўных даных, у перыяд моцных маразоў зафіксаваны новы максімум адначасовай пікавай нагрузкі — 7325 МВт. Гэта самы высокі паказчык за ўсю нашу гісторыю».
Пік спажывання электраэнергіі ў жыллёвым сектары таксама прыпадае на ранішнія і вячэрнія гадзіны, калі людзі прыходзяць дадому з працы. Плюс яшчэ ў 2023 годзе Лукашэнка даручыў больш актыўна ствараць умовы для выкарыстання электрычнасці для ацяплення дамоў, што таксама павысіла нагрузку на магутнасці. Да таго ж з 15 студзеня першы энергаблок БелАЭС адключаны на планова-папераджальны рамонт. Усё гэта ў сукупнасці магло паўплываць на магчымасці беларускай энергасістэмы.
Але, каб не нерваваць народ, было вырашана патлумачыць неабходнасць эканоміі барацьбой з бесгаспадарлівасцю. Роўна як за каву і чэргі на запраўках Лукашэнка ўзяўся якраз у той момант, калі з-за рэгулярных украінскіх атак на расійскія НПЗ Масква папрасіла нарасціць пастаўкі паліва ў РФ. Баючыся панікі з-за дэфіцыту бензіну сярод уласнага насельніцтва, вырашылі змагацца з чэргамі на АЗС.
Выстаўляліся версіі, што сёння Беларусь вымушана пастаўляць электраэнергію ў рэгіёны РФ, якія мяжуюць з Украінай і адчуваюць дэфіцыт. І ледзь не ў саму Украіну, каб такім чынам умасліць Кіеў.
Тэарэтычна магчыма ўсё, аднак ёсць адно «але». Пасля масавага абурэння грамадзян і гнеўных зваротаў у розныя інстанцыі ў Мінгарвыканкаме паведамілі, што ўчорашні блэкаут быў разавай акцыяй. І ўжо сёння асвятленне ў сталіцы ўключаць, як раней. Верагодна, прыкладна так жа паступяць і ў іншых гарадах — у Мінэнерга паабяцалі ўсё ўрэгуляваць «зыходзячы з мясцовасці». Але калі б гаворка ішла пра рэальны дэфіцыт, выкліканы вышэйапісанымі або ж нейкімі іншымі прычынамі, так хутка адкруціць назад наўрад ці б атрымалася. Хоць і маразы ў Беларусі патроху адступаюць.
Але нават калі дэфіцыт на самай справе ўзнік, уладам варта было б звярнуцца да грамадзян. Папрасіць эканоміць. Ды хаця б проста па-чалавечы растлумачыць — маразы, нагрузка, пацярпіце часовыя нязручнасці. Але па-чалавечы рэжым не ўмее. І вучыцца не хоча.
Капрызны стары
Таму з вялікай доляй верагоднасці пытанне ўсё ж не ў магутнасцях энергасістэмы. А ў банальнай сялянскай логіцы — эканоміць трэба на ўсім, нягледзячы на нязручнасці. З узростам сквапнасць прагрэсуе. Асабліва калі ўдаецца зэканоміць за кошт нязручнасцей кагосьці іншага. Вось і воды Дняпра ў Лукашэнкі дарма ў мора ўцякаюць, і святло ў гарадах марна гарыць.
А народ што, народ пацерпіць. З чаго б вам тут усё свяцілася-пералівалася? Раней у вёсцы было два ліхтары — каля сельсавета і каля клуба. І нічога. Вось Азаронак кажа — не Лас-Вегас у нас. Не жылі добра, няма чаго і пачынаць.
Так што гаворка, хутчэй за ўсё, ідзе пра просты капрыз Лукашэнкі. Пра жаданне зэканоміць на беларусах. Едзе ён дадому ўвечары, а тут паўсюль святло. Але ж, выходзячы з пакоя, святло за сабой трэба выключаць. Вось ён з’ехаў з Мінска да сябе ў рэзідэнцыю, а святло ў горадзе загадаў выключыць. Каму яно гарыць, калі яго там няма? І ўся гісторыя.
А чыноўнікам што? Цар сказаў, баяры ўзялі пад казырок. Далей няхай сам аддзьмуваецца за свае ініцыятывы.
Не выключана, што цяпер цар скажа, што яго няправільна зразумелі, што крыварукія баяры зноў усё пераблыталі. Святло вернуць назад. Але ў нейкі момант такая ж гісторыя паўторыцца зноў. Не з кавай на запраўках, не са святлом, дык з чым-небудзь іншым. Эпідэмія COVID-19 і рэакцыя грамадства на валюнтарызм Лукашэнкі нічому палітыка не навучылі. Палітык дагэтуль упэўнены, што тады ва ўсім меў рацыю. Ды і талент рацыяналізатара-вынаходніка так проста ў сабе не задушыш.
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самае цікавае»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news