Пасля пачатку сумеснай аперацыі ЗША і Ізраіля супраць Ірана і рэжыму аятолаў Аляксандр Лукашэнка апынуўся між двух агнёў — і з аднаго, і з другога боку ў канфлікт уцягнуты дзяржавы, з якімі вельмі хацелася б не сварыцца. Верагодна, гэтым і тлумачыцца незвычайная стрыманасць беларускага палітыка ў ацэнках вайны ў Іране і на Блізкім Усходзе.
Іран супраць усіх
Раніцай 28 лютага ЗША і Ізраіль пачалі маштабную ваенную аперацыю супраць Ірана. Як заявіў прэзідэнт Дональд Трамп, яе мэта — ліквідаваць пагрозы, якія зыходзяць ад іранскіх уладаў. У першыя ж гадзіны вайны саюзнікам удалося ліквідаваць значную частку палітычнага і ваеннага кіраўніцтва Ірана. У тым ліку — лідара Ісламскай рэвалюцыі аяталу Алі Хаменеі, галоўнакамандуючага Корпусам вартавых ісламскай рэвалюцыі (КВІР) Махамада Пакпура, сакратара Савета абароны адмірала Алі Шамхані, начальніка Генштаба ўзброеных сіл Абдулрахіма Мусаві і міністра абароны Азіза Насірзадэ.
У адказ Іран атакаваў Ізраіль і саюзнікаў ЗША ў Персідскім заліве — ударам іранскіх ракет і беспілотнікаў падвергліся Саудаўская Аравія, Бахрэйн, Кувейт, Іарданія, Катар, ААЭ і Аман. Улады Ірана заявілі, што атакуюць не дзяржавы рэгіёна, а выключна размешчаныя на іх тэрыторыі ваенныя аб’екты ЗША. Аднак, паводле паведамленняў інфармагенцтваў, у ААЭ ў выніку іранскіх паветраных атак загінулі як мінімум тры чалавекі, больш за пяцьдзясят атрымалі раненні. Як заявіла Мінабароны краіны, Іран запусціў па ААЭ 165 балістычных ракет і 541 беспілотнік. Большасць з іх удалося перахапіць, аднак некаторым усё ж удалося прабіцца праз сістэмы СПА і нанесці шкоду. У Дубаі пад удар трапілі міжнародны аэрапорт і пяцізоркавы гатэль «Бурдж-эль-Араб». Абломкі беспілотнікаў упалі на жылыя дамы. У Абу-Дабі, паведамляе ВВС, жанчына і дзіця атрымалі раненні пасля таго, як абломкі перахопленага дрона сутыкнуліся з фасадам будынка Etihad Towers.
Саветнік прэзідэнта ААЭ Анвар Гаргаш рэзка раскрытыкаваў Тэгеран, назваўшы атакі на краіны Персідскага заліва пралікам. «Гэта ізалявала Іран у крытычны момант. Ваша вайна не з суседзямі», — сказаў Гаргаш.
У мінулую нядзелю іранскія дроны атакавалі аманскі порт Дукм, размешчаны на ўзбярэжжы Аравійскага мора. Адзін з беспілотнікаў трапіў у жылы дом, абломкі другога ўпалі побач з паліўнымі бакамі на тэрыторыі порта, не прычыніўшы шкоды. У выніку налёту адзін чалавек атрымаў раненні.
У адказ — спачуванні
Атака Іранам дружалюбных беларускаму рэжыму краін Персідскага заліва ставіць Аляксандра Лукашэнку ў няпростае становішча.
Яшчэ нядаўна афіцыйны Мінск абмяркоўваў ваеннае супрацоўніцтва з Іранам і з ААЭ. Сёння ж сітуацыя ўскладнілася. Трэба выбіраць бок, а рабіць выбар не хочацца.
Падтрымай беларускі палітык Іран, ён рызыкуе сапсаваць адносіны з Аманам і ААЭ. Выкажыся ў падтрымку гэтых дзяржаў — крыўду затаіць Тэгеран, які з афіцыйным Мінскам таксама звязваюць партнёрскія адносіны. Масква, для якой Іран — адзін з найбліжэйшых саюзнікаў, такому павароту падзей наўрад ці ўзрадуецца.
Асудзіць ЗША, тым самым паставіўшы пад удар толькі пачаўшыя наладжвацца адносіны з прэзідэнтам Трампам і яго адміністрацыяй, таксама не з рукі. Вось і даводзіцца адмалчвацца, чакаючы далейшага развіцця падзей.
Вайна ідзе трэці дзень, а Лукашэнка да гэтага часу ніяк публічна не пракаментаваў гэты знакавы канфлікт. Што на яго зусім не падобна, улічваючы і сам факт вайны, і шматлікія ахвяры ў кіраўніцтве Ірана. У дзень пачатку ваенных дзеянняў палітык наведваў Лагойскі раён, але ні словам не абмовіўся пра ўдары ЗША і Ізраіля па Тэгеране. Сёння Лукашэнка прымаў у Мінску губернатара Мурманскай вобласці Расіі Андрэя Чыбіса. І, нягледзячы на звычку выкарыстоўваць падобныя сустрэчы, у тым ліку для гучных знешнепалітычных заяў, вайна ў Іране падчас сустрэчы так і не ўсплыла.
Толькі да вечара стала вядома, што Лукашэнка накіраваў спачуванні прэзідэнту Ірана Масуду Пезешкіяну у сувязі з гібеллю Вярхоўнага лідара Ірана Алі Хаменеі.
«Духоўны лідар заставаўся верным свайму народу да апошняга ўздыху і мужна прыняў пакутніцкую смерць, адстойваючы суверэнітэт і незалежнасць Ірана». «Падзяляем боль страты і выказваем салідарнасць з Іранам у такі цяжкі момант», — гаворыцца ў пасланні.
Пры гэтым там няма ні слова пра асуджэнне амерыкана-ізраільскай агрэсіі. Роўна як і пажаданняў іранскаму рэжыму вытрымаць і перамагчы. Нічога, на што маглі б разлічваць у Тэгеране. Хутчэй, Лукашэнка проста «адбыў нумар».
Стрыманыя пасланні
Яго пасланне выглядае яшчэ больш стрыманым, чым спачуванні, накіраваныя ўчора старшынём Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Ігарам Сергяенкам спікеру іранскага парламента Махамаду Багеру Галібафу. Сергяенка хаця б адзначаў «прынцыповую пазіцыю» беларускага боку супраць любых агрэсіўных дзеянняў і пажадаў іранскаму боку «хутчэйшага вырашэння ваеннага канфлікту мірным шляхам і нармалізацыі сітуацыі ў краіне». У Лукашэнкі няма і гэтага.
МЗС Беларусі раней таксама зрабіла нясмелую спробу ўседзець на двух крэслах, заявіўшы, што «з занепакоенасцю» сочыць «за абвастрэннем сітуацыі паміж Ізраілем і Іранам, якое закранула таксама дружалюбныя краіны Заліва». Міністэрства заклікала «ўцягнутыя ў абмен ударамі краіны адмовіцца ад небяспечнай канфрантацыі і вярнуцца да вырашэння ўсіх рознагалоссяў палітыка-дыпламатычным шляхам».
Гэтым афіцыйная рэакцыя на падзеі ў Іране, па сутнасці, і абмежавалася. І выглядае гэта як імкненне ні ў якім разе не перагнуць палку. І прыстойнасці ў адносінах да Ірана выканаць, і не прыцягнуць да сябе лішняй увагі кіраўніцтва дзяржаў, у кірунку якіх сёння ляцяць іранскія ракеты і беспілотнікі.
«Ісламу гроза»
На ўнутраным інфармацыйным полі справы ідуць некалькі інакш.
Праладная партыя «Белая Русь» заклікала «усе здарова мыслячыя палітычныя сілы» аб’яднацца ў асуджэнні ўдараў па Іране.
Дзяржаўнае інфармагенцтва «БелТА» актыўна цытуе іранскія крыніцы, расказваючы пра атакі КВІР Ізраіля і ахвяры сярод мірнага насельніцтва Ірана. Расказвае пра акцыі пратэсту супраць вайны з Іранам у Нью-Ёрку і у Вене, зусім не згадваючы пра шматлікія акцыі іранскай дыяспары, якая святкуе гібель Хаменеі.
Яшчэ далей пайшлі праладныя прапагандысты. Так, Вадзім Гігін заявіў, што «”міратворац” Трамп пачаў новую вайну», дэманстратыўна ўзяўшы ў двукоссі слова «міратворац». Аляксандр Шпакоўскі паскардзіўся «на канчатковае замацаванне тэрарыстычных практык у палітыцы асобных дзяржаў», пажадаў «мужнасці і стойкасці іранскаму народу і кіраўніцтву краіны». І задаўся пытаннем: «што думаюць эксперты наконт таго, “хто наступны” пасля Кубы?», нібыта намякаючы тым самым на беларускі рэжым.
Як звычайна, не стрымліваў сябе Грыгорый Азаронак. Спачатку ў вершаванай форме ён выказаў надзею на тое, што «небаскробы Манхэтэна» «накрые Ісламу гроза». Далей — больш: «Біся, свяшчэнны Іран, супраць цябе рэжым Эпштэйна, педафілы-сатаністы. Гэта той самы Антыхрыст Даджаль», — заявіў ён у эфіры. І закончыў тыраду заклікам: «Усе мы ва ўсім свеце сёння гаворым — Алаху Акбар!».
Прадукт для ўнутранай аўдыторыі, у адрозненне ад знешняй, не пакідае сумненняў у адназначнай падтрымцы іранскага рэжыму. Зрэшты, выдаткаў ад крыкаў прапагандыстаў для афіцыйнага Мінска не праглядаецца. Заявы Сергяенкі проста патонуць у інфармацыйным патоку і наўрад ці прыцягнуць увагу кіраўніцтва ААЭ і Амана. А заклікі «Белай Русі», Азаронка і іншых увогуле не выйдуць за межы айчыннага інфаполя. Гэтыя дзеячы і ў Беларусі не ўсім вядомыя, не кажучы ўжо пра Блізкі Усход.
Маўчанне — золата?
А вось маўчанне Лукашэнкі зусім не дзіўнае. І на ААЭ, і на Аман палітык ускладае вялікія надзеі. Гэтыя дзве дзяржавы ў Персідскім заліве Лукашэнка наведвае з зайздроснай рэгулярнасцю, прычым часта ў суправаджэнні сям’і.
Невыпадкова адносіны з султанатам Аман курыруе асабіста старэйшы сын Лукашэнкі Віктар. Сумесны беларуска-аманскі інвестыцыйны фонд у Мінску для фінансавання праектаў на тэрыторыі Беларусі, будаўніцтва новага цэлюлозна-кардоннага камбіната ў Беларусі, лагістычны хаб для беларускіх тавараў у Амане, трохбаковы праект стварэння сумеснай вытворчасці складаных угнаенняў з Алжырам — гэтыя і іншыя праекты Лукашэнка усяго пару месяцаў таму абмяркоўваў з султанам Амана Хайсамам бен Тарэкам Аль Саідам. На Усебеларускім народным сходзе палітык расказваў пра планы будаўніцтва ў гэтай краіне курорта.
У ААЭ Віктар Лукашэнка пабываў з візітам зусім нядаўна, у студзені 2026 года. Там таксама планаў мноства — у чэрвені мінулага года Беларусь і ААЭ падпісалі пагадненне аб гандлі паслугамі і ажыццяўленні інвестыцый. ААЭ называліся «асноўным гандлёвым партнёрам Беларусі сярод арабскіх дзяржаў Заліва».
І гэта толькі тое нямногае, пра што абвяшчалася афіцыйна. Аднак незвычайная актыўнасць вакол ААЭ і Амана можа сведчыць пра тое, што ў сям’і Лукашэнкі ёсць і іншыя інтарэсы ў гэтых дзяржавах. Тыя ж ААЭ лічацца найбольш дынамічна развіваючымся цэнтрам сусветнага гандлю алмазамі. Менавіта там зарэгістравана кампанія Aftrade DMCC яшчэ аднаго даверанага бізнесмена з атачэння Лукашэнкі і Віктара Шэймана — Аляксандра Зінгмана. Ён, між іншым, здабывае скарбы ў Афрыцы, у прыватнасці — у Зімбабвэ, да якой у беларускага палітыка таксама павышаная цікавасць.
Неаднаразова выказваліся здагадкі, што клан Лукашэнкі актыўна інвестуе свае грошы ў ААЭ і ў Аман.
Вось і даводзіцца цяпер палітыку асцярожнічаць. Спадзявацца на тое, што канфлікт у рэгіёне надоўга не зацягнецца. І рабіць выбар паміж Іранам, ААЭ і Аманам усё ж не давядзецца. Магчыма, удасца прамаўчаць і праскочыць.
А можа, і не. Бо пасля шоку першых абстрэлаў кіраўніцтва дружалюбных беларускаму рэжыму дзяржаў Персідскага заліва з вялікай доляй верагоднасці прааналізуе — хто быў з намі, хто супраць нас, а хто проста адмалчаўся. Так што, магчыма, пытанне «ці будуць цяпер у Амане і Эміратах рады грошам Лукашэнкі?» ужо не мае адназначнага адказу. Маўчанне, канешне, золата. Але часам бывае і наадварот.
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самае цікавае»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news
