Міністр-каардынатар спецыяльных службаў Польшчы Томаш Семоняк у эфіры TVPinfo распавёў, як праходзіў абмен на польска-беларускай мяжы, у выніку якога ў аўторак быў вызвалены Анджэй Пачобут.
Паводле слоў Семоняка, да канца польскі бок не быў упэўнены ў поспеху аперацыі.
“Гэты абмен быў вельмі верагодны, паколькі ў ім удзельнічалі не толькі Польшча і Беларусь. Аднак у такіх сітуацыях ніколі нельга быць упэўненым, што нічога не адбудзецца, што прэзідэнт Беларусі не патэлефануе і не скажа, што мы гэтага рабіць не будзем, бо менавіта гэта адбылося ў мінулы раз, калі мы былі вельмі блізкія да абмену”, – сказаў ён.
Семоняк дадаў, што ўзгадненне тэхнічных дэталяў абмену доўжылася некалькі дзён. Трэба было даставіць на мяжу асоб з трэціх краін. Іх удзел у абмене дадаваў упэўненасці польскаму боку.
“За хвіліну да 13 гадзін, калі гэта павінна было пачацца, мы з прэм’ерам глядзелі на экран, які паказваў, адкуль павінны былі з’явіцца беларусы з Анджэем Пачобутам, і не было ў нас упэўненасці. Эмоцыі ў гэты момант былі вельмі моцнымі. Гэта сапраўды адбывалася. Тут быў другі бок, які ўчора стрымаў сваё слова, але некалькі разоў парушаў яго”, – дадаў ён.
Семоняк распавёў, што польскі бок выставіў умову: Анджэй Пачобут павінен перайсці мяжу першым.
“Так, гэта была наша ўмова, прынятая другім бокам, таму для нас гэта было відавочна. Анджэя Пачобута няма — абмену няма”, – сказаў ён.
Паводле яго слоў, ён чакаў, што Пачобут задасць пытанне пра вяртанне ў Беларусь. Семоняк адзначыў, што палітвязень – “гэта вялікі польскі, а таксама беларускі герой барацьбы за дэмакратыю, барацьбы за правы меншасцяў”, які не хоча быць па-за законам. Міністр нагадаў, што ўжо былі выпадкі, калі пры абменах людзі адмаўляліся і вярталіся ў краіну, якая іх выдавала. Такі выпадак адбыўся ў часы ПНР.
“Таму тут нічога не было зразумела, і для мяне было відавочна і натуральна, што ён хацеў даць зразумець: мяне хвалюе Беларусь, вяршэнства закона ў Беларусі, і што ён не выгнаннік са сваёй краіны, як дзясяткі або сотні іншых беларускіх апазіцыянераў”, – сказаў Семоняк.
“Гэта яго рашэнне. Тут яму аказалі найлепшую медыцынскую дапамогу. Учора ўвечары ён сустракаўся са сваёй сям’ёй. Яму неабходна прайсці абследаванні. Аднак ён свабодны чалавек, і ён сам прыме гэта рашэнне. Вядома, мы зробім усё магчымае, каб забяспечыць яму тут найлепшыя ўмовы, але, як я ўжо сказаў, ён свабодны чалавек і будзе рабіць усё, што захоча”, – дадаў ён, адказваючы на пытанне пра магчымае рашэнне Анджэя Пачобута.
Міністр адзначыў, што вызваленне Пачобута – важны момант у польска-беларускіх адносінах. І цяпер ад Аляксандра Лукашэнкі залежыць, якімі будуць далейшыя крокі, і важны кантэкст яго перамоваў са спецпасланнікам прэзідэнта ЗША Джонам Коўлам.
Семоняк падкрэсліў, што хоць Пачобут і з’яўляецца найбольш вядомым з вызваленых, вяртанне іншых удзельнікаў абмену таксама было важным.
“Аднак той, хто знаходзіцца ў зняволенні ў Беларусі па абвінавачанні ў шпіянажы на карысць Польшчы, — мы вельмі інтэнсіўна працавалі над гэтым, і мы таксама вельмі перажывалі за яго. Мы не пакідаем нікога з тых, хто працаваў на Польшчу, або тых, хто, як айцец Гавел, быў у гэтым абвінавачаны. Хоць доказы тут былі вельмі сціплымі. Мы шукаем кожнага паляка, які, на нашу думку, знаходзіцца ў зняволенні несправядліва і палітычна, альбо па ілжывых абвінавачаннях у шпіянажы, альбо па іншых”, – сказаў ён.
Адказваючы на пытанне пра фактары поспеху аперацыі, міністр адзначыў, што тры чалавекі, выдадзеныя Польшчай, мелі вялікае значэнне для другога боку.
“Безумоўна, той факт, што тры чалавекі, якіх мы экстрадзіруем, маюць вялікае значэнне і важныя для другога боку. Безумоўна, амерыканскае ўмяшанне і амерыкана-беларускія адносіны. І, вядома ж, той факт, што Расія, якая дзесьці цягне за апошнія ніткі часта ў выпадку з Беларуссю, таксама была вельмі зацікаўленая ў ажыццяўленні гэтага абмену. Гэтыя фактары, несумненна, вызначылі ўчарашні поспех”, – сказаў ён.
Семоняк дадаў, што Лукашэнка апынуўся ў сітуацыі, калі яму давялося лічыцца з Расіяй, з амерыканцамі, і гэта звузіла яго магчымасці для зрыву здзелкі ў апошнюю хвіліну, бо “хтосьці ў Польшчы нешта сказаў”.
Вядучы праграмы таксама спытаў у міністра, ці не збіраецца Польшча пачаць расследаванне катаванняў Пачобута.
“Я лічу, што мы павінны прыняць усе неабходныя юрыдычныя дзеянні ў такім выпадку. Мне складана гаварыць ад імя пракуратуры або ацэньваць сітуацыю тут. Я магу сказаць адно напэўна, бо я быў там, я размаўляў з Анджэем Пачобутам. Мы абняліся. Я ведаў яго па паведамленнях у СМІ і бачыў, які ён моцны мужчына, жыццярадасны, энергічны і гэтак далей.
Я абняў чалавека, які пасля пяці гадоў проста галадаў, быў знясілены і слабы, таму ў яго не было тых умоў, якія павінны былі быць у турме. Нават калі чалавек знаходзіцца ў зняволенні, дзейнічаюць пэўныя правілы, якія тычацца медыцынскага абслугоўвання, харчавання і догляду […] І гэта таксама павінна быць часткай ацэнкі пракуратуры і польскіх уладаў, як з ім там абыходзіліся”, – адказаў ён.
Семоняк таксама выказаўся пра перспектывы паляпшэння адносін з Мінскам.
“Складана сказаць. Нас цікавіць захаванне гэтых адносін як мага менш напружанымі. Адкрыццё некаторых пагранічных пераходаў у мінулым годзе… Аднак польскі досвед паказвае, што гэтыя адносіны ўяўляюць сабой такую сінусоіду: лепш, горш і хутчэй горш. Пасля 2020 года, пасля няўдалых прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі, мы сутыкнуліся з вельмі негатыўнымі з’явамі, таксама гібрыднай агрэсіяй на мяжы.
Варта адзначыць, што ўжо некалькі тыдняў не было спроб незаконнага перасячэння мяжы з беларускага боку, што было нашым шматгадовым кашмарам, пачынаючы з 2021 года. Таму Польшча, безумоўна, зацікаўлена, каб адносіны былі нармальнымі, каб не шукаць розных напружанняў і гэтак далей.
Аднак у якой ступені Лукашэнка незалежны ад Расіі і ў якой ступені Лукашэнка можа дазволіць сабе такую палітыку? Гэта асобныя пытанні. Мы сочым за тым, што адбываецца паміж Злучанымі Штатамі і Беларуссю, і я ўпэўнены – абмяркоўваем гэта штодня – таксама важна, каб Беларусь не была нейкай дзяржавай, на 100% залежнай ад Расіі”, – сказаў Семоняк.
