Міжнародная праваабарончая арганізацыя Amnesty International апублікавала свой штогадовы даклад пра стан правоў чалавека ў свеце.
У прадмове да дакладу генсак арганізацыі Аньес Каламар выступіла з крытыкай драпежніцкага сусветнага парадку, які ўсталёўваецца ў свеце.
«Мы сутыкнуліся з самым складаным момантам нашага часу. Чалавецтва падвяргаецца нападам з боку транснацыянальных рухаў, якія выступаюць супраць правоў чалавека, і драпежніцкіх урадаў, што імкнуцца ўсталяваць сваё панаванне праз незаконныя войны і нахабны эканамічны шантаж», – адзначаецца ў прадмове.
Пры гэтым яна лічыць, што супраціў спробам Дональда Трампа або Уладзіміра Пуціна падарваць сусветны правапарадак не азначае, што трэба прымаць пазіцыю Кітая, які таксама “паслядоўна адмаўляе ўніверсальныя правы чалавека і кантроль за выкананнем міжнародных канвенцый”.
“Драпежніцкі сусветны парадак адмаўляе расавую і гендарную справядлівасць, насміхаецца з правоў жанчын, абвяшчае грамадзянскую супольнасць агульным ворагам і не прызнае міжнародную салідарнасць. Ён вядзе да беспрэцэдэнтнага росту ваенных выдаткаў, спрыяе незаконным пастаўкам зброі і рэзка скарачае бюджэты на міжнародную дапамогу, што пагражае жыццям мільёнаў людзей, чые смерці можна было б прадухіліць, і знішчае тысячы арганізацый, якія займаюцца абаронай правоў чалавека, сэксуальных і рэпрадуктыўных правоў або свабоды СМІ.
Гэты драпежніцкі альтэрнатыўны сусветны парадак прымушае маўчаць іншадумцаў і падаўляе пратэсты, выкарыстоўвае дэгуманізуючую рыторыку і спрыяе злачынствам на глебе нянавісці, а таксама выкарыстоўвае закон як інструмент улады. У яго аснове ляжыць не павага да нашай агульнай чалавечнасці, а гандлёвая перавага і тэхналагічная гегемонія”, – гаворыцца ў прадмове.
Паводле меркавання Каламар, надыходзіць пераломны момант гісторыі, які знішчае ўсё, што было створана за апошнія 80 гадоў.
“Мы, людзі, гатовыя адказаць на гэты гістарычны выклік. У нас будзе рашучасць, якой патрабуюць гэтыя часы, і адвага, каб змяніцца разам з імі. Мы павінны дзейнічаць як палітыкі і дыпламаты; як актывісты і спажыўцы; як работнікі і вытворцы; як выбаршчыкі і інвестары; як вернікі і людзі, верныя сваім прынцыпам. Разам мы павінны стварыць трывалыя шматбаковыя кааліцыі і пераканаць дзяржавы паступіць так жа”, – заключыла яна.
У дакладзе таксама змяшчаецца агляд сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі.
“Права на свабоду выказвання меркавання, сходаў і аб’яднанняў па-ранейшаму сур’ёзна абмяжоўваліся. Урад спрабаваў спыняць дзейнасць рэлігійных меншасцяў з дапамогай абавязковай і непразрыстай працэдуры рэгістрацыі. Судовая сістэма выкарыстоўвалася для падаўлення іншадумства. Катаванні і іншыя віды жорсткага абыходжання мелі паўсюдны характар, а вінаватыя заставаліся беспакаранымі. Улады жорстка абыходзіліся з бежанцамі і мігрантамі. Абавязацельствы ў галіне абароны навакольнага асяроддзя па-ранейшаму былі нязначнымі або наогул адсутнічалі”, – гаворыцца ў аглядзе.
Свабода выказвання меркаванняў у Беларусі ў 2025 годзе абмяжоўвалася.
“Улады працягвалі абвяшчаць «экстрэмісцкімі» анлайн і друкаваныя матэрыялы, а таксама радыё- і тэлепраграмы, дзе іх крытыкавалі, і штомесяц адвольна дадавалі каля 100 чалавек у «Пералік асоб, датычных да экстрэмісцкай дзейнасці». Па стане на снежань у гэтым спісе значылася 6127 чалавек. Людзі, уключаныя ў пералік, падвяргаліся фінансавым абмежаванням і пазбаўляліся права працаваць у дзяржаўным сектары на тэрмін да пяці гадоў. Арганізацыі, якія публікавалі, распаўсюджвалі або стваралі «экстрэмісцкі» кантэнт або былі звязаныя з людзьмі, уключанымі ў гэты пералік, забараняліся. Правапарушэннем лічылася любая сувязь з імі або ўдзел у іх дзейнасці. Па стане на снежань 28 работнікаў СМІ знаходзіліся ў зняволенні за сваю прафесійную дзейнасць”, – гаворыцца ў аглядзе.
У мінулым годзе былі актывізаваны намаганні па выяўленні і пераследзе ўдзельнікаў пратэстаў 2020 года ў сувязі з заканчэннем тэрміну даўнасці. Толькі ў адным Мінску каля 200 чалавек знаходзіліся пад следствам, і ім пагражалі турэмныя тэрміны і штрафы. Таксама было заяўлена, што абвінавачанні прад’яўлены больш як 200 беларусам, якія прынялі ўдзел у акцыях пратэсту за мяжой 25 сакавіка.
Працягвалася ліквідацыя арганізацый грамадзянскай супольнасці. Amnesty International адзначыла вызваленне палітвязняў у рамках перамоваў з ЗША, аднак пры гэтым падкрэсліла, што ўсё больш людзей падвяргаліся адвольнаму пераследу і турэмнаму зняволенню.
“Катаванні і іншыя віды жорсткага абыходжання ў перыяд утрымання пад вартай, у тым ліку сэксуальны гвалт, па-ранейшаму былі шырока распаўсюджаныя, а вінаватыя заставаліся беспакаранымі. З людзьмі, асуджанымі па палітычна матываваных абвінавачаннях, у калоніях абыходзіліся горш, чым з іншымі. Іх пазбаўлялі кантактаў з знешнім светам, часта змяшчалі ў карцары на працяглыя тэрміны і адмаўлялі ў належным медыцынскім абслугоўванні.
Паводле дадзеных «Праваабарончага цэнтра «Вясна», зняволеныя прыцягваліся да прымусовай працы пад пагрозай пакарання і ў прыніжальных чалавечую годнасць умовах. Як мінімум два чалавекі, якія пацярпелі ад пераследу па палітычных матывах, Валянцін Штэрмер і Андрэй Паднябенны, памерлі ў зняволенні, такім чынам, агульная колькасць выпадкаў гібелі зняволеных пасля 2020 года дасягнула дзевяці”, – гаворыцца ў дакладзе.
Таксама арганізацыя канстатавала, што беларускія ўлады працягвалі “практыку прымусу бежанцаў і мігрантаў да перасячэння мяжы з ЕС”.
“Паводле вынікаў сумеснага даследавання «Oxfam» і яе польскага партнёра «Egala», людзі, вернутыя ў Беларусь, падвяргаліся фізічнаму гвалту і пазбаўляліся вады, ежы, жылля і медыцынскай дапамогі. Паведамлялася пра выпадкі сэксуальнага гвалту”, – гаворыцца ў дакуменце.
