Фото: ehu.lt
Беларускі рэжым усур’ёз узяўся за выкладчыкаў, студэнтаў і выпускнікоў Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта. Шэраг пытанняў, якія сілавікі задаюць падчас масавых ператрусаў па «справе ЕГУ», прымушае задумацца пра тое, што адным запалохваннем справа не абмяжуецца. Рэжым працягвае жорстка дзейнічаць у рамках сваёй генеральнай лініі — татальнай зачысткі любых патэнцыйных пагроз напярэдадні будучага транзіту.
У красавіку Вярхоўны суд Беларусі па хадайніцтве Генпракуратуры прызнаў Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт разам з яго структурнымі падраздзяленнямі «экстрэмісцкай арганізацыяй» — абвінавачанні ў «экстрэмізме» рэжым актыўна выкарыстоўвае для барацьбы з апанентамі, а таксама з іншадумствам у цэлым.
Праз два тыдні пачала паступаць інфармацыя пра ператрусы і звальненне з працы студэнтаў-завочнікаў Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта.
На пачатку чэрвеня праваабарончы цэнтр «Вясна» паведаміў пра тое, што ў Беларусі ўзбуджаная крымінальная справа па факце супрацоўніцтва з ЕГУ. У яе межах сілавікі праводзяць ператрусы і допыты ў цяперашніх і былых студэнтаў універсітэта. Пры гэтым тым, хто яшчэ працягвае навучанне, пагражалі крымінальнай адказнасцю. Паведамлялася і пра пагрозы крымінальным пераследам сваякам студэнтаў.
На сённяшні дзень вядома пра больш чым 40 ператрусаў па «справе ЕГУ». Пры гэтым трэба ўлічваць, што доступ да інфармацыі ўнутры краіны для праваабарончых структур ускладнены. А таксама той факт, што далёка не ўсе з тых, хто стаў аб’ектам пільнай увагі сілавых структур, адважваюцца паведамляць пра гэта. Гэта значыць, можна меркаваць, што насамрэч ператрусаў і допытаў было значна больш.
Паводле інфармацыі праваабаронцаў, крымінальная справа ўзбуджаная па артыкуле аб садзейнічанні і фінансаванні «экстрэмісцкай дзейнасці».
«Неўстаноўленыя асобы не раней за 30.04.2016 ажыццяўлялі прадастаўленне і збор грашовых сродкаў, каштоўных папер і іншай маёмасці для заведамага забеспячэння экстрэмісцкай дзейнасці экстрэмісцкай арганізацыі „Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт“, прызнанай такой рашэннем Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь ад 14.04.2026», — гаворыцца ў пастанове аб узбуджэнні крымінальнай справы.
Падчас ператрусаў і допытаў сілавікаў асабліва цікавіць тое, хто менавіта плаціў за навучанне студэнтаў ЕГУ. І гэта, разам з датай 30.04.2016, наводзіць на трывожныя меркаванні.
Адразу пасля вердыкту Вярхоўнага суда юрыст «Вясны» Павел Сапелка меркаваў, што ў «справе ЕГУ» беларускі рэжым можа задзейнічаць як мінімум два артыкулы Крымінальнага кодэкса — аб садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці і аб яе фінансаванні.
Калі меркаваць па вытрымцы з пастановы аб узбуджэнні крымінальнай справы і таму, што цікавіць сілавікоў, нельга выключаць, што прынята рашэнне як мінімум частку студэнтаў, іх бацькоў і сваякоў абвінаваціць паводле артыкула 361-2 Крымінальнага кодэкса — «Фінансаванне экстрэмісцкай дзейнасці». І гаворка ідзе пра яго другую частку — дзеянне, «здзейсненае паўторна, групай асоб па папярэдняй змове або службовай асобай». У гэтым выпадку прадугледжана пакаранне ў выглядзе пазбаўлення волі на тэрмін ад 5 да 8 гадоў са штрафам.
Цяпер пра дату 30.04.2016, якая фігуруе ў пастанове аб узбуджэнні крымінальнай справы.
Ёсць у беларускім КК артыкул 83, які рэгулюе вызваленне ад крымінальнай адказнасці ў сувязі са сканчэннем тэрмінаў даўнасці. Згодна з ім, «асоба вызваляецца ад крымінальнай адказнасці, калі з дня здзяйснення злачынства мінулі наступныя тэрміны»: пяць гадоў — пры здзяйсненні менш цяжкага злачынства і дзесяць гадоў — пры здзяйсненні цяжкага злачынства.
А артыкул 12 рэгламентуе катэгорыі злачынстваў. Да менш цяжкіх злачынстваў адносяцца тыя, за якія законам прадугледжана максімальнае пакаранне ў выглядзе пазбаўлення волі на тэрмін не звыш шасці гадоў. А да цяжкіх адносяцца тыя наўмысныя злачынствы, за якія прадугледжана максімальнае пакаранне ў выглядзе пазбаўлення волі на тэрмін не звыш дванаццаці гадоў.
Вось і выходзіць, што па другой частцы артыкула 361-2 прадугледжаны тэрмін даўнасці дзесяць гадоў. Якраз 2016 год. З такім падыходам да адказнасці па гэтым артыкуле могуць прыцягнуць любога, хто хаця б пару разоў аплачваў навучанне студэнту ЕГУ. Пры жаданні ім могуць даць тэрмін. Або, у найлепшым выпадку, прымусіць «кампенсаваць» у нейкім кратным памеры.
І гэта, пакуль што выключна тэарэтычна, пагражае закрануць не адну тысячу чалавек.
Паводле слоў рэктара ЕГУ Вілюса Шадаўскаса, вясной гэтага года ў ЕГУ навучаліся каля 1 000 студэнтаў. З іх каля 70–75% — грамадзяне Беларусі. Калі выказаць здагадку, што кожны год універсітэт навучаў у сярэднім 500 беларускіх студэнтаў, то за дзесяць гадоў, з 2016 года, набярэцца каля 5 000 чалавек. І кожны, хто плаціў за іх навучанне (а рабіць гэта было неабходна раз на семестр — гэта значыць, «дзеянне, здзейсненае паўторна»), рызыкуе стаць для беларускага рэжыму «законнай» мішэнню.
Калі хаця б частка гэтых людзей сапраўды будзе прыцягнутая да адказнасці, рэжым праб’е чарговае дно. Нават калі не ўсіх запар, а толькі «абраных», тых, каго палічаць недастаткова надзейнымі, лічба ўсё роўна пагражае аказацца астранамічнай. Гэта масавы тэрор у дзеянні.
Безумоўна, у «справе ЕГУ» ёсць элемент ціску на ўрад Літвы. Пра гэта пісалі мы, пра гэта казалі літоўскія палітыкі. Прымусіць Літву змякчыць пазіцыю, пайсці на дыялог і на саступкі рэжыму — тут для яго ўсе сродкі добрыя, пачынаючы з метэазондаў і заканчваючы крыміналізацыяй літоўскага ўніверсітэта. Але справа далёка не толькі ў гэтым.
Беларускі рэжым рыхтуецца да непазбежнага ў нейкай перспектыве транзіту ўлады. Хутчэй за ўсё — да перадачы яе ў спадчыну. Гэта стане выпрабаваннем на трываласць і для самога рэжыму, таму да гэтага моманту яму неабходна падысці ва ўсеўзбраенні. А менавіта — татальна зачысціць усё і ўся, што хаця б гіпатэтычна можа ўяўляць для яго небяспеку. Сітуацыя пагаршаецца тым, што, напалоханы маштабамі пратэстаў 2020 года, рэжым бачыць пагрозу нават там, дзе разгледзець яе часам цяжка.
Рэжым жорстка дзейнічае ў рамках сваёй генеральнай лініі — да моманту транзіту ў краіне павінна быць выпаленая зямля. Прычым спаліць трэба не толькі тое, што ўжо існавала, але і ўсё, што здольнае даць усходы ў перспектыве.
Калі зыходзіць з патрэб рэжыму, то чакаць ні плато, ні, тым больш, спаду рэпрэсій у бліжэйшай перспектыве не даводзіцца. Выпускаючы адных закладнікаў, рэжым набірае новых. Не толькі для гандлю, але і для таго, каб трымаць грамадства ў пастаянным страху.
Прычым страх гэты павінен толькі нарастаць, каб дасягнуць кульмінацыі да моманту транзіту. Знізь градус страху, не кажучы ўжо пра прыпыненне рэпрэсій, і новыя, непажаданыя для рэжыму парасткі пачнуць з’яўляцца то тут, то там. А таму «закручваць гайкі» рэжым не перастане. Гэта не ў яго інтарэсах. І «перагортваць старонку» ён не збіраецца. Рэпрэсіі не пойдуць на спад, а, наадварот, ахопяць новыя групы, якія да гэтага часу па розных прычынах імі не былі ахопленыя. Або, з пункту гледжання рэжыму, былі ахопленыя недастаткова. «Справа ЕГУ» — яскравы таму прыклад.
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самае цікавае»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news