Иллюстративное изображение, сгенерировано ИИ.
У верасні 2024 года шмат шуму нарабіла гісторыя з продажам Raiffeisen Bank International AG (RBI) свайго беларускага актыву – ААТ «Прыёрбанк». Пакупніком аўстрыйскай долі (87,74%) выступіла кампанія з ААЭ Soven 1 Holding Limited. Паведамлялася, што аўстрыйскі банк цалкам сыходзіць з беларускага рынку. Але ці так гэта на самай справе? Reform.news паспрабаваў разабрацца ў хітраспляценнях структуравання здзелкі па продажы аднаго з самых паспяховых беларускіх банкаў. Дзякуй за дапамогу ў падрыхтоўцы расследавання спадару K.
«Падпісаўшы пагадненне аб куплі акцый, SOVEN 1 Holding Limited абвясціў сёння аб набыцці 100% акцый Raiffeisen CIS Regional Holding GmbH у Raiffeisen Bank International AG (RBI). У выніку транзакцыі 87,74% акцый «Прыёрбанк» ААТ пяройдзе SOVEN 1. Як частка гэтага пагаднення, SOVEN 1 і Raiffeisen Bank International падпісалі дагавор куплі-продажу акцый і будуць працаваць разам з «Прыёрбанкам» над тым, каб дасягнуць поўнага завяршэння здзелкі ў 4 квартале 2024 года», — так апісала прэс-служба “Прыёрбанка” здзелку. Прэс-рэліз быў апублікаваны 20 верасня 2024 года.
Звярніце ўвагу, 87,74% належалі не самому аўстрыйскаму банку, а яго даччынай кампаніі Raiffeisen CIS Regional Holding GmbH.
Здзелка па продажы «Прыёрбанка» была закрыта 29 лістапада 2024 года.
«Гэта важны крок у нашым імкненні знізіць рызыкі прысутнасці ва Усходняй Еўропе. У той жа час мы ўдзячныя нашым калегам з «Прыёрбанка» за іх адданасць справе на працягу ўсяго працэсу продажу і за высакакласны сэрвіс, які прадастаўляўся нашым кліентам у Беларусі з 2003 года», — пракаментаваў продаж старшыня праўлення RBI Ёхан Штробль.
У снежні новы ўласнік пераймяноўвае Raiffeisen CIS Regional Holding GmbH у S1 CIS Region Holding GmbH і змяняе адрас.
Праіснавала набытая эмірацкай SOVEN 1 Holding Limited аўстрыйская “дачка” нядоўга. Ужо ў верасні 2025 года ўласнік прымае рашэнне аб яе ліквідацыі. У выніку яе маёмасць пераходзіць заснавальніку, г.зн. SOVEN. Гэты факт адлюстраваны ў заўвазе да гадавой індывідуальнай бухгалтарскай (фінансавай) справаздачнасці “Прыёрбанка” за 2025 год.
З гадавога справаздачы за 2024 год стала вядома, што Raiffeisen Bank International прадаў сваю долю ў «Прыёрбанку» за 215 млн еўра. Свае страты аўстрыйскі банк ацаніў у 824 мільёны еўра.
«На момант дэкансалідацыі, зыходзячы з узгодненай цаны продажу ў памеры 215 мільёнаў еўра, уласнага капіталу за вылікам доляў меншасці ў памеры 526 мільёнаў еўра і перакласіфікацыі 513 мільёнаў еўра з іншага сукупнага даходу ў справаздачу аб прыбытках і стратах, быў зафіксаваны адмоўны вынік ад дэкансалідацыі ў памеры 824 мільёны еўра. Гэты вынік быў адлюстраваны ў артыкуле «Прыбытак/страта ад спыненай дзейнасці. Дадаткова ў выніку продажу быў налічаны карпаратыўны падатак у памеры 7 мільёнаў еўра», — гаварылася ў справаздачы.
Пра ўсё гэта так ці інакш пісалі Reform.news і іншыя СМІ раней, а палітык Валерый Цапкала нават звярнуўся з просьбай да Еўракамісіі расследаваць продаж даччынай кампаніі Raiffeisen Bank у Беларусі і ўвесці санкцыі супраць RBI.
Мабыць, ніхто толькі не распавёў, навошта працэдура продажу была такой заблытанай. Гэтаму ёсць простае тлумачэнне.
Першая здзелка па продажы “дачкі” RBI абыходзіла Указ № 93 ад 14 сакавіка 2022 года, якім прадугледжана, што продаж акцый беларускіх кампаній акцыянерамі з недружалюбных краін (Аўстрыя ўваходзіць у гэты спіс, а ААЭ – не) патрабуе згоды ўрада Беларусі і выплаты ўнёску не менш за 25% ад рыначнай вартасці адчужаемых акцый.
Таму эмірацкая Soven 1 Holding Limited выкупіла 100% Raiffeisen CIS Regional Holding GmbH па-за юрысдыкцыяй Беларусі.
На другім этапе новы эмірацкі ўласнік закрывае аўстрыйскую кампанію і становіцца прамым уласнікам акцый “Прыёрбанка”. Такім чынам пераход акцый у выніку ліквідацыі ўжо нібыта не адчужэнне, і зноў можна пазбегнуць дзеяння 93-га ўказа.
Ачышчэнне ад кляйма “недружалюбнай краіны” давала і іншыя перавагі. Выплачваць дывідэнды можна было без прымянення павышанай “антысанкцыйнай” стаўкі. Нагадаем, пастановай Саўміна Беларусі №164 ад 7 сакавіка 2024 года была ўведзена стаўка падатку на даходы для акцыянераў з недружалюбных краін у памеры 25%.
Пазней улады дадалі патрабаванне, што для выплаты дывідэндаў трэба атрымаць дазвол аблвыканкама, а таксама выканаць шэраг умоў па ўзроўні заробкаў і інвестыцый (пастанова №395 ад 21 ліпеня 2025 года).
Не забываем і пра замарозку дзеяння пагадненняў аб пазбяганні двайнога падаткаабкладання з недружалюбнымі краінамі.
Пры гэтым паміж Беларуссю і ААЭ такі дагавор працягвае дзейнічаць. Паводле яго стаўка падатку на дывідэнды складае мінімальныя 5%.
Льготнай магчымасцю новы ўласнік тут жа і скарыстаўся – упершыню пасля трохгадовага перапынку сходам акцыянераў было прынята рашэнне аб выплаце дывідэндаў за 2025 год на суму больш за 200 млн беларускіх рублёў, што эквівалентна прыкладна 60–70 млн еўра.
Адназначнага адказу ў нас няма. Ёсць ускосныя прыкметы. Давайце іх разбяром уважліва.
Эмірацкая Soven 1 Holding Limited (000009079) была створана 28 снежня 2022 года, ужо пасля пачатку поўнамаштабнай вайны паміж Расіяй і Украінай. Тады RBI прыцягнуў увагу Мінфіна ЗША і пайшлі размовы пра жаданне аўстрыйскага банка сысці з Беларусі і Расіі. Дарэчы, у сакавіку 2022 года быў арыштаваны нязменны кіраўнік “Прыёрбанка” Сяргей Касцючэнка.
У публічных рэестрах ААЭ акцыянерам і дырэктарам Soven 1 Holding Limited указаны Suhail Mohammed Ahmed Khlaf Alotaiba (відавочна, у рэестры ў англійскай версіі памылка і Khlaf трэба чытаць як Khalaf). Экспертамі выказваліся абгрунтаваныя сумненні ў тым, што магчымасці і дзелавая гісторыя эмірацкага бізнесмена дазволілі б яму самастойна набыць буйны банк у Беларусі. Пры гэтым заканадаўства ААЭ дазваляе чалавеку быць намінальным уласнікам або прадстаўляць інтарэсы іншых асоб, а рэальныя бенефіцыяры могуць быць схаваныя.
Яшчэ да закрыцця здзелкі ў 2024 годзе беларускае выданне “Наша ніва” са спасылкай на ананімныя крыніцы ў банкаўскай сферы сцвярджала, што за здзелкай нібыта стаяць набліжаныя да Аляксандра Лукашэнкі бізнесмены Мікалай Варабей, Аляксей Алексін і Аляксандр Зайцаў. Ніякіх доказаў прыведзена не было.
Мы прапануем іншую версію – “Прыёрбанк” выкупілі афіляваныя з RBI асобы і структуры.
Па-першае, у RBI была відавочная фінансавая матывацыя – так можна абысці санкцыйныя і антысанкцыйныя абмежаванні і рызыкі і мінімізаваць падатковую нагрузку пры працы з беларускім актывам.
Ёсць і ўскосныя прыкметы захавання сувязі.
Здзелку суправаджалі аўстрыйскія юрысты Dominik Kurzmann, Lukas Roeper, Victoria Fischl, Michael Fischer, Michael Binder, Verena Heffermann і Florian Neuner з кампаніі rk partners Rechtsanwaelte GmbH. Яны ж працягнулі абслугоўваць Soven 1 Holding Limited пасля заключэння здзелкі.
“Пасля складанага працэсу мы ганарымся і рады, што падпісанне здзелкі паспяхова завершана… Мы кансультавалі па гэтай здзелцы з самага пачатку”, – напісаў Лукас Ропер у сваім блогу ў LinkedIn 20 верасня 2024 года.
У лістападзе таго ж года ён паведаміў, што дзякуе камандам Soven, RBI і Ithuba Capital, а таксама “працягвае працу на этапе постзакрыцця здзелкі, уключаючы раздзяленне структур (disentangling), і будзе дапамагаць з фарміраваннем будучай арганізацыйнай структуры”.
Менавіта ён і калега Дамінік Курцман выступілі ў якасці ліквідатараў ужо не маючай ніякага дачынення да аўстрыйскага банка кампаніі S1 CIS Region Holding GmbH у інтарэсах Soven.
Яшчэ адзін цікаўны факт – у праўленні “Прыёрбанка” працягвае працаваць Бернд Розенберг, які працуе на кіруючых пасадах беларускага банка з 2003 года, а да гэтага 4 гады працаваў у Raiffeisen Bank Russia.
Ды і ў цэлым праца найбуйнейшага прыватнага банка Беларусі пасля продажу не вельмі змянілася, захаваліся рабочыя сувязі з Raiffeisen Bank International, у тым ліку на ўзроўні плацежнай інфраструктуры і карэспандэнцкіх рахункаў.
Пры гэтым у “Прыёрбанку” абвясцілі пра тэхнічнае аддзяленне ад сэрвісаў RBI, у прыватнасці давялося змяніць ліцэнзіі на банкаўскі софт – у лістападзе 2025 года банк купіў у свайго ўладальніка правы выкарыстання ПЗ і паслуг па суправаджэнні ПЗ на 4,66 млн беларускіх рублёў.
Важна падкрэсліць, пералічаныя факты самі па сабе не даказваюць захаванне кантролю з боку RBI і могуць тлумачыцца звычайнай практыкай суправаджэння здзелак аднымі і тымі ж юрыдычнымі кансультантамі, інерцыяй аперацыйнай дзейнасці банка і тэхнічнай складанасцю разрыву інфраструктурных сувязяў. Аднак у сукупнасці яны паказваюць, што разрыў паміж былым уласнікам і актывам не быў імгненным.
Прыклады, калі замежны ўласнік з-за санкцый і антысанкцыйнага заканадаўства пераафармляў беларускі актыў на давераных асоб, ужо былі. Летам 2025 года Reform.news апублікаваў расследаванне пра тое, як якая мае асаблівыя адносіны з беларускім рэжымам аўстрыйская кампанія Kapsch TrafficCom перадала кантроль над беларускай «дачкой» па сутнасці самой сабе. Складана паверыць, што ў RBI меншы ўплыў і магчымасці ў Беларусі.
Калі версія пра тое, што Raiffeisen Bank International AG умоўна прадаў свой актыў у Беларусі, дакладная, то ўзнікае шэраг пытанняў. І гэтыя пытанні датычацца не толькі маральнага боку вядзення бізнесу ў дыктатарскай краіне, датычнай да нападу на Украіну.
RBI – не проста прыватны банк. Гэта публічнае акцыянернае таварыства з актывамі ў сотні мільярдаў еўра, акцыі якога гандлююцца на Венскай біржы і належаць сотням інстытуцыянальных і тысячам прыватных інвестараў.
Трэба будзе растлумачыць, чаму ў сваёй справаздачнасці за 2024 і 2025 гады Raiffeisen Bank International AG не раскрыў інфармацыю пра тое, хто насамрэч стаіць за Soven 1 Holding Limited, і якім чынам адлюстраваны (будуць адлюстраваны?) атрыманыя дывідэнды ад “Прыёрбанка” за 2025 год.
Нягледзячы на раскрытыя дэталі, застаюцца ключавыя пытанні:
Рэдакцыя Reform.news накіравала запыты ў ААТ “Прыёрбанк”, Raiffeisen Bank International AG і Soven 1 Holding Limited з просьбай пракаментаваць падрабязнасці здзелкі. Копію запыту мы таксама накіравалі ў юрыдычную фірму rk partners Rechtsanwaelte GmbH.
На момант публікацыі адказы атрыманы не былі. Мы дадамо іх у гэты тэкст пасля атрымання.