Иван Чурылович. Фото: rp.pl
Заслужаны для Польшчы выбітны эканаміст, беларускі апазіцыянер, дарадца Еўрапейскага парламента — так на працягу многіх гадоў у дзелавых і палітычных колах прадстаўляе сябе Іван Чурыловіч (Iwan Czuryłowicz), які ў асяроддзі вядомага фізіка Вольгі Малінкевіч з’явіўся, як сцвярджаецца, год таму, калі яе кампанія Saule Technologies пачала тануць. «Rzeczpospolita» выкрывае яго мінулае.
Reform.news публікуе пераклад расследавання цалкам.
У сярэдзіне лютага Вольга Малінкевіч, вядомая вучоная ў галіне пераўскітаў, публікуе ў сваіх сацыяльных сетках запіс: «Дарагія мае, у сувязі з апошнімі публікацыямі на тэму канфлікту Columbus Energy і DC24 ASI з Saule, па просьбе галоўнага героя гэтых выкрыццяў Івана Чурыловіча, даводжу да вашай увагі змест яго заявы разам з прыкладзенымі дакументамі».
Бурны канфлікт інвестараў у кампаніі Saule, якая павінна была камерцыялізаваць прарыўныя пераўскітныя элементы ў энергетыцы, ужо некалькі месяцаў разаграваюць медыя, не толькі дзелавыя. Поўны кантэкст мы апісваем па гэтай спасылцы. Вучонай павінен дапамагаць таямнічы Іван Чурыловіч, з якім яна пазнаёмілася на гала-канцэрце TVP Polonia ў 2016 годзе. Абое былі лаўрэатамі прэміі «За заслугі перад Польшчай і палякамі за мяжой». Да гэтай гісторыі мы яшчэ вернемся. Праз дзесяцігоддзе 52-гадовы Чурыловіч у сацыяльных сетках Малінкевіч вымушаны тлумачыць, хто ён такі.
«У святле апошніх паведамленняў у польскай прэсе адносна маёй меркаванай ролі ў канфлікце вакол Saule, я хацеў бы ўдакладніць некаторыя факты пра сябе», — пачынае ён. І прадстаўляе ўражальную біяграфію. «Я скончыў эканоміку ў Варшаўскім універсітэце (дзе пазней абараніў доктарскую дысертацыю па той жа спецыяльнасці), паліталогію ва Універсітэце штата Нью-Ёрк у ЗША, права ў King’s College London, а таксама міжнародныя адносіны/дыпламатыю ў University of Oxford у Вялікабрытаніі. Я быў стыпендыятам урада Польшчы, Open Society Institute і University of Oxford. Як грамадзянін Рэспублікі Польшча я працаваў у Бруселі для міністра Януша Анышкевіча, міністра Браніслава Герэмека і міністра Яна Кулакоўскага», — пералічвае Чурыловіч.
І далей дадае: «Па лініі Сусветнага банка я працаваў галоўным дарадцам міністра фінансаў Украіны, грамадзяніна Злучаных Штатаў. Я ўдзельнічаў, у прыватнасці, у перамовах з Міжнародным валютным фондам і сумесна з польскім Міністэрствам унутраных спраў курыраваў дапамогу польскага ўрада Украіне».
Калі Чурыловіч публікуе сваю заяву, «Rzeczpospolita» ўжо некалькі месяцаў даследуе яго мінулае. І мы бачым, што практычна нічога з таго, што піша пра сябе таямнічы дарадца, не супадае з тым, што нам удаецца выявіць. Хто гэты падазроны чалавек, які павінен «разыгрываць» канфлікт у кампаніі, з якой звязвалі такія вялікія надзеі на ўклад Польшчы ў тэхналагічнае развіццё?
Іван Чурыловіч пабудаваў сваю кар’еру ў Польшчы і ў свеце на легендзе пра смелага беларускага апазіцыянера. У канцы 1990-х гадоў ён быў актывістам «Маладога фронту» — арганізацыі, створанай супраць кансалідацыі ўлады Аляксандра Лукашэнкі. Ён нібыта займаў там пасаду выканаўчага сакратара праўлення. З манаграфіі Паўла Севярынца, легендарнага лідара «Маладога фронту», мы ведаем, што Чурыловіч прымаў актыўны ўдзел у падрыхтоўцы Другога маршу свабоды, які адбыўся ў Мінску 15 сакавіка 2000 года.
Севярынец правёў у лагерах 11 гадоў. Ён выйшаў на волю ў снежні 2025 года разам з групай іншых палітычных зняволеных — яго дэпартавалі з Беларусі ва Украіну. Сёння ён жыве з сям’ёй у Літве.
Як Чурыловіч апынуўся ў арганізацыі? Хто яго рэкамендаваў? Адкуль ён родам? Яго былыя паплечнікі па апазіцыйнай дзейнасці мала што могуць пра яго сказаць. «Пра Яна Чурыловіча я ўжо даўно нічога не чуў», — адказвае нам Павел Севярынец. «Памятаю, што некаторы час ён займаў пасаду ў міжнародным аддзеле „Маладога фронту“, працаваў у Варшаве. Беларус ён ці не? Думаю, так. Магчыма, нарадзіўся ў Польшчы, а магчыма і не. Адкуль ён з’явіўся і адкуль родам, цяжка сказаць — „Малады фронт“ канца 90-х і пачатку 2000-х быў сапраўды масавым і дынамічным. Бывалі выпадкі, калі за год склад актыўных структур змяняўся ад траціны да паловы. На пэўным этапе (пачатак 2000-х) Ян Чурыловіч быў прыкметны, арганізоўваў прэс-канферэнцыі за мяжой, з’яўляўся ў медыя. Магчыма, я бачыўся з ім дзесьці ў Беларусі. За мяжой? Магчыма пазней, калі я ўжо быў старшынём БХД, а ён асістэнтам Януша Анышкевіча», — апісвае Севярынец.
Сядзеў ці Чурыловіч у турме за апазіцыйную дзейнасць? «Я не памятаю крымінальнай справы. Затрыманні і арышты маглі быць, у той час яны часцей за ўсё заканчваліся суткамі», — адказвае ён.
У прэсе 1990-х гадоў Чурыловіч фігуруе як лідар Беларускага нацыянальнага фронту. «Kurier Wileński» ў 1997 годзе публікуе кароткую заметку пра пікет супраць Лукашэнкі ў Варшаве, арганізаваны сумесна з Unia Wolności і KPN. «Ян Чурыловіч, лідар БНФ, год таму працаваў у адной з беларускіх апазіцыйных газет. Ён напісаў артыкул пра фальсіфікацыю вынікаў рэферэндуму, пасля чаго з-за рэпрэсій уцёк у Польшчу. У цяперашні час ён дамагаецца статусу бежанца», — чытаем.
«Нельга сказаць, што Ян Чурыловіч быў лідарам», — удакладняе Севярынец. Паводле яго слоў, «у „Маладога фронту“, акрамя старшыні, звычайна было чатыры-пяць намеснікаў, плюс рэгіянальныя кіраўнікі. Калі браць топ-10 — не. Калі топ-100 — то, верагодна, Чурыловіч некалькі гадоў у яго ўваходзіў».
Чаму яго не закранулі рэпрэсіі рэжыму? Севярынец: «Мне здаецца (магу памыляцца), што ён жыў у Польшчы, таму не трапіў ні ў турму, ні ў лагер».
Іван Чурыловіч прыехаў у Польшчу і, як сцвярджае, вучыўся на эканамічным факультэце Варшаўскага ўніверсітэта, а затым абараніў там доктарскую дысертацыю. Мы праверылі. Гэта няпраўда. — Чалавек з такімі дадзенымі не атрымліваў доктарскую ступень у Варшаўскім універсітэце, — адказвае нам прэс-сакратар універсітэта Анна Модзелеўска.
Аднак аспіранта Івана Чурыловіча мы знаходзім у Інстытуце філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук. Ён быў «аспірантам у 2003/2004 навучальным годзе. У 2004 годзе падаў просьбу аб адтэрміноўцы навучання», — паведамляе прэс-служба ПАН.
Скончыў ці ён увогуле эканоміку ў Варшаўскім універсітэце? Модзелеўска адмаўляецца адказваць, спасылаючыся на абарону персанальных дадзеных.
Нам удаецца неафіцыйна высветліць, што Іван Чурыловіч (дата нараджэння супадае) унесены ў электронны рэестр Варшаўскага ўніверсітэта. Мы выяўляем, што ў яго расійскае, а не беларускае грамадзянства.
Указаны дата і месца нараджэння: Столін — горад, які да 1991 года ўваходзіў у склад СССР. У запісе слова «Расія» фігуруе тройчы — як краіна выдачы пашпарта, краіна паходжання і грамадзянства.
Аднак універсітэцкі рэестр у яго выпадку практычна пусты — няма запісаў, якія пацвярджаюць навучанне на эканоміцы. Не пазначаны гады навучання, этапы навучання і факт заканчэння.
Нават спецыяльнасць прама не пазначана. У графе «падраздзяленне» стаіць код факультэта эканамічных навук. Паводле нашых дадзеных, Чурыловіч нібыта абараніў магістарскую працу ў 1999 годзе. Аднак ніхто не можа растлумачыць, чаму дадзеныя пра этапы навучання і дыплом адсутнічаюць. Чаму гэта важна?
Мы паказваем гэта былому супрацоўніку ўніверсітэта. — Фармальна гэта выглядае так, быццам ён нічога не вывучаў і не заканчваў. Падобна, што хтосьці проста ўнёс яго ў сістэму ўручную ў нявызначаны момант, — кажа ён.
Дзейнасць у беларускай апазіцыі адкрыла Чурыловічу дзверы ў вялікую палітыку. Ён быў рэкамендаваны Янушу Анышкевічу, калі той стаў віцэ-старшынём Еўрапейскага парламента.
«Ян Чурыловіч быў адным з маіх асістэнтаў у Еўрапейскім парламенце. Ён займаўся пытаннямі Украіны і Беларусі», — адказвае Анышкевіч.
Паводле слоў іншых крыніц, Чурыловіч усталёўваў кантакты ў розных палітычных групах, але не карыстаўся сімпатыяй.
Пазней ён засяродзіўся на Украіне. Працаваў у вугальнай кампаніі Sadovaya Group. Затым удзельнічаў у падзеях Еўрамайдана.
У 2016 годзе ён становіцца лаўрэатам прэміі TVP Polonia, дзе знаёміцца з Вольгай Малінкевіч.
Аднак незразумела, хто вылучыў яго на гэтую ўзнагароду — ніякіх дакументаў не захавалася.
Падчас расследавання журналісты накіравалі яму пытанні. Ён адмовіўся адказваць, спасылаючыся на неабходнасць згоды трэціх бакоў.
Паводле даных журналістаў, Агенцтва ўнутранай бяспекі Польшчы ўжо зацікавілася Чурыловічам.
Кампанія Columbus Energy паведаміла пра падачу заявы ў ABW, указваючы на магчымую дэзінфармацыйную кампанію і пагрозу бяспецы.
Паводле неафіцыйнай інфармацыі, спецслужбы ўжо вядуць праверку яго дзейнасці.