Фото: Facebook Franklin Graham
Прыезд у Мінск амерыканскага прапаведніка Франкліна Грэма, прэзідэнта і генеральнага дырэктара Евангелісцкай асацыяцыі Білі Грэма, дае падставы інакш паглядзець на перамоўны трэк паміж беларускім рэжымам і адміністрацыяй Дональда Трампа. І паспрабаваць уявіць, хто і чаму можа ўзяць на сябе функцыі галоўнага лабіста Аляксандра Лукашэнкі ў Вашынгтоне.
У мінулыя выходныя на «Чыжоўка-Арэне» ў Мінску адбыўся пратэстанцкі «Фестываль надзеі», хедлайнерам якога стаў кансерватыўны прапаведнік з ЗША Франклін Грэм. Гэта вядомы і ўплывовы прапаведнік, які ўзначальвае дзве буйныя амерыканскія дабрачынныя арганізацыі — фонд Samaritan’s Purse і Евангелісцкую асацыяцыю Білі Грэма. Франкліна Грэма лічаць адным з апалагетаў руху MAGA. Ён актыўны прыхільнік Дональда Трампа. Дастаткова сказаць, што менавіта Грэм выступіў з пропаведдзю на цырымоніі інаўгурацыі прэзідэнта ЗША ў студзені 2025 года. Можна смела сцвярджаць: на сённяшні дзень Франклін Грэм — адзін з найбольш уплывовых грамадскіх дзеячаў у ЗША, які мае прамы доступ да Трампа і прадстаўнікоў яго адміністрацыі.
У Мінск разам з Грэмам прыехала і вядомая ў ЗША журналістка Грэта ван Сюстэрэн — жонка спецпрадстаўніка Дональда Трампа па Беларусі Джона Коўла. Яна ўжо шмат гадоў супрацоўнічае з дабрачынным фондам Грэма Samaritan’s Purse. Сужэнская пара Коўл — ван Сюстэрэн — даўнія блізкія знаёмыя Франкліна Грэма. І гэта дазваляе меркаваць, што Джон Коўл мог атрымаць пасаду спецпрадстаўніка Трампа па Беларусі з дапамогай Грэма.
У сувязі з перамоўным трэкам паміж афіцыйным Мінскам і Вашынгтонам доўгі час без адказу заставалася галоўнае пытанне — а навошта гэта трэба прэзідэнту Трампу? З чаго б амерыканскі лідар прасякнуўся праблемамі палітвязняў у краіне, якую ён наўрад ці адразу знойдзе на мапе свету? І чаму менавіта Аляксандра Лукашэнку Трамп запрасіў у свой Савет міру, пакінуўшы за бортам, напрыклад, кіраўнікоў дзяржаў Балтыі?
Многія, у тым ліку і мы, спрабавалі знайсці адказы на гэтыя пытанні. Выказваліся розныя гіпотэзы — напрыклад, пра блізкасць Лукашэнкі да прэзідэнта РФ Уладзіміра Пуціна і імкненне амерыканскай адміністрацыі зразумець логіку дзеянняў Крамля з дапамогай беларускага палітыка. Ці цікавасць амерыканскага боку да беларускага калію, у тым ліку праз ускладненне адносін паміж ЗША і Канадай, адным з вядучых вытворцаў калійных угнаенняў у свеце. Гіпотэзы былі розныя, але ўсе яны выглядалі дастаткова непераканаўча. Непераканаўча акурат да моманту прыезду ў Беларусь Франкліна Грэма. Цяпер жа, калі на паверхню ўсплылі недастаючыя элементы, гэты пазл можна паспрабаваць скласці ў адзінае цэлае.
Пра тое, як Грэм атрымаў магчымасць прыехаць у Мінск, расказаў Джон Коўл. Паводле яго слоў, справа была так: «Я толькі спытаў у Лукашэнкі, ці можа Франклін прыехаць і прапаведаваць. Ён сказаў “так”, — заявіў амерыканскі дыпламат.
У праўдзівасць гэтага аповеду верыцца з цяжкасцю. Хаця б таму, што ў Беларусі велізарны ўплыў мае Руская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхату. Колькі разоў Лукашэнка разважаў пра візіт у нашу краіну Папы Рымскага, але ён так і не адбыўся праз супрацьдзеянне РПЦ МП, якая адназначна выказвалася супраць падобных планаў. А тут раптам амерыканскі прапаведнік-евангеліст атрымлівае карт-бланш і праводзіць мерапрыемства ў беларускай сталіцы з удзелам некалькіх дзясяткаў тысяч чалавек. Мяркую, Лукашэнку давялося прыкласці намаганні, каб зламаць супраціў РПЦ МП. Або проста праігнараваць яе пазіцыю. У дадатак забяспечыўшы сустрэчу Грэма з Патрыяршым экзархам усяе Беларусі мітрапалітам Мінскім і Заслаўскім Веніямінам. Значыць, Грэм вельмі важны і патрэбны беларускаму палітыку.
Каб зразумець, чаму важны і патрэбны, дастаткова ўявіць сабе, як працуе амерыканская палітыка. Краін у свеце мноства, і далёка не ўсе з іх увогуле трапляюць у арбіту ўвагі Вашынгтона. Або ж не затрымліваюцца ў ёй надоўга. Для таго, каб дамагчыся ўвагі, патрэбны добры лабіст. Чалавек, які карыстаецца аўтарытэтам, які здольны данесці свой пасыл да тых, хто прымае рашэнні і ўплывае на іх прыняцце. І Франклін Грэм — ідэальны кандыдат на гэтую ролю.
Заставалася самае галоўнае — нечым зацікавіць Грэма і прыцягнуць яго на свой бок. І зрабіць гэта, відавочна, было няпроста. Тым больш што беларускі рэжым неаднаразова аказваў ціск на евангелічныя цэрквы ў краіне. Лукашэнка дэ-факта сам прызнаўся Франкліну Грэму ў тым, колькі пратэстанцкіх суполак у Беларусі былі ліквідаваны падчас так званай перарэгістрацыі — паводле падлікаў «Хрысціянскай візіі», яе не перажылі больш за 80 пратэстанцкіх суполак. Цалкам верагодна, што Грэм якраз быў у курсе гэтых «рэлігійных чыстак» — Дзярждэпартамент ЗША рыхтуе штогадовыя справаздачы пра міжнародную свабоду веравызнання.
Але якраз гэта і магло стаць адным з аргументаў для Франкліна Грэма ўключыцца ў працэс. Бо ўзамен на паслугі лабіста ён мог заручыцца гарантыямі лаяльнасці рэжыму да пратэстанцкіх суполак у краіне. І праведзены на «Чыжоўка-Арэне» маштабны фестываль — найлепшае таму пацвярджэнне. Абараніць і развіваць пратэстанцкія суполкі ў Беларусі — чым не місія для ўплывовага амерыканскага прапаведніка?
Плюс «дабро» на дзейнасць у нашай краіне дае Грэму і яго фондам магчымасць ушчыльную наблізіцца да Расіі — а гэта ўжо зусім іншыя перспектывы, значна больш прывабныя, чым дзевяцімільённая Беларусь.
Мы можам толькі гадаць, калі пачалася гэтая аперацыя, як доўга яна рыхтавалася, і хто прымаў у ёй удзел. Але неўзабаве пасля інаўгурацыі Дональда Трампа, у лютым 2025 года Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі дзеючых у Беларусі рэлігійных канфесій. Сярод яе ўдзельнікаў былі і епіскап рэспубліканскага рэлігійнага аб’яднання «Аб’яднаная Царква хрысціян веры евангельскай у Рэспубліцы Беларусь» Леанід Бірук і старшыня Саюза евангельскіх хрысціян-баптыстаў Леанід Міховіч. На гэтай сустрэчы Лукашэнка высока ацаніў «сацыяльную работу Аб’яднанай Царквы хрысціян веры евангельскай». Цяпер жа менавіта Міховіч выступіў арганізатарам праведзенага з удзелам Грэма «Фестывалю надзеі» на «Чыжоўка-Арэне».
Магчыма, у лютым мінулага года якраз і стартавала кампанія па прыцягненні аднаго з вядучых прапаведнікаў ЗША Франкліна Грэма ў лабісты рэжыму. Выхад на яго маглі шукаць беларускія дыпламаты ў ЗША. А можа, паспрыяў нехта з беларускіх пратэстантаў, якія раней эмігравалі ў гэтую краіну. Падобныя дэталі, безумоўна, цікавыя, хоць і не настолькі важныя. Важны выніковы вынік.
Грэм цалкам здольны падказваць Трампу і яго адміністрацыі стратэгію ў дачыненні да беларускага рэжыму. Пралабіраваць свайго добрага знаёмага Джона Коўла на пасаду спецпрадстаўніка па нашай краіне. Дамагацца з яго дапамогай вызвалення палітвязняў, што таксама ідэальна ўпісваецца ў сістэму хрысціянскіх каштоўнасцей. Уплываць на зняцце накладзеных ЗША санкцый супраць беларускага рэжыму. Уключыць Лукашэнку ў спіс запрошаных у Савет міру палітыкаў. А Трамп потым можа хваліцца ў Truth Social вызваленнем палітвязняў, дадаючы стараннямі лабістаў плюсаў да свайго іміджу. Нават не надта ўнікаючы ў беларускую праблематыку, пакінуўшы яе на водкуп Грэму і Коўлу.
Франклін Грэм, знаходзячыся ў Мінску, не толькі сустрэўся з Лукашэнкам, але і заклікаў сабраных на «Чыжоўка-Арэне» вернікаў памаліцца за палітыка. Абазначыўшы тым самым сваю лаяльнасць і адсутнасць намераў прасоўваць нейкія наратывы, якімі беларускі рэжым мог бы застацца незадаволены. Ну а такі ж самы заклік да прысутных на фестывалі расіян узнесці малітву за Уладзіміра Пуціна можа сведчыць пра далёкасяжныя планы Грэма ў дачыненні да РФ.
Франклін Грэм заявіў, што разлічвае на хуткую сустрэчу Лукашэнкі і Трампа. Ці можа ён паспрыяць яе арганізацыі? Мяркую, што так. Калі верная версія пра тое, што беларускі палітык знайшоў шлях да сэрца Трампа праз амерыканскіх пратэстантаў, то гэта адкрывае перад ім вялікія перспектывы. Аж да забеспячэння ўдзелу ў перамовах пра мір ва Украіне, дамагчыся якога так марыць Лукашэнка. Лабіст узроўню Франкліна Грэма здольны на многае. Галоўнае цяпер — не ўпусціць акно магчымасцей.
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самае цікавае»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news