Фото: facebook.com/osce.org
Вялікабрытанія і яшчэ 37 дзяржаў — удзельніц АБСЕ заклікалі ўлады Беларусі неадкладна і без якіх-небудзь умоў вызваліць і рэабілітаваць усіх палітычных зняволеных, а таксама спыніць рэпрэсіі ў дачыненні да грамадзянскай супольнасці, незалежных СМІ і апазіцыі.
Сумесная заява аб сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі была прадстаўлена 17 верасня пастаянным прадстаўніком Даніі пры АБСЕ Крысціянам Грэнбекам-Енсенам. Дакумент апублікаваны Міністэрствам замежных спраў Вялікабрытаніі.
У заяве адзначаецца, што пасля прэзідэнцкіх выбараў у жніўні 2020 года беларускія ўлады пачалі «жорсткае і сістэматычнае падаўленне» мірных пратэстаў. Праз шэсць гадоў сітуацыя істотна не змянілася, таму яна па-ранейшаму патрабуе ўвагі міжнароднай супольнасці, падкрэслілі аўтары дакумента.
«Беларускія ўлады працягнулі сістэматычна падаўляць асноўныя свабоды і пераследаваць тых, каго лічаць крытыкамі ўладаў», — гаворыцца ў заяве.
Краіны АБСЕ спаслаліся на апошні даклад спецыяльнага дакладчыка ААН, згодна з якім у Беларусі па-ранейшаму шырока распаўсюджаныя адвольныя затрыманні і палітычна матываваны крымінальны пераслед. Заканадаўства аб супрацьдзеянні экстрэмізму і тэрарызму выкарыстоўваецца для крыміналізацыі законнага ажыццяўлення свабоды слова, аб’яднанняў і мірных сходаў.
Пераследу працягваюць падвяргацца праваабаронцы, журналісты, прадстаўнікі апазіцыі і іншыя ўдзельнікі грамадзянскай супольнасці.
Адначасова, як адзначаецца ў заяве, узмацняюцца транснацыянальныя рэпрэсіі, накіраваныя супраць беларусаў, якія знаходзяцца за мяжой, і іх сваякоў.
Паводле прыведзеных у дакуменце даных праваабарончага цэнтра «Вясна», з 2020 года крымінальнаму пераследу па палітычных матывах падвергліся не менш як 10 016 чалавек. За апошні год іх колькасць вырасла прыкладна на 1,5 тыс. Усяго праваабаронцы зафіксавалі больш за 100 тыс. выпадкаў рэпрэсій. На момант публікацыі заявы палітычнымі зняволенымі былі прызнаныя 886 чалавек.
Аўтары заявы нагадалі пра даклад, падрыхтаваны ў 2023 годзе ў рамках Маскоўскага механізму АБСЕ, а таксама пра наступныя дакументы ААН. Паводле іх ацэнкі, Беларусь не выконвае свае міжнародныя абавязацельствы ў галіне правоў чалавека і абавязацельствы ў рамках АБСЕ, уключаючы правядзенне свабодных і справядлівых выбараў і своечасовае запрашэнне назіральнікаў БДІПЧ АБСЕ.
Асобна згадваюцца падтрымка беларускімі ўладамі расійскай агрэсіі супраць Украіны, выкарыстанне нелегальнай міграцыі і ажыццяўленне гібрыдных дзеянняў супраць суседніх дзяржаў. На думку краін, якія падпісалі заяву, гэта сведчыць пра грэбаванне Беларуссю міжнародным мірам і бяспекай, а таксама яе абавязацельствамі перад АБСЕ.
Удзельнікі заявы віталі вызваленне некалькіх соцень палітвязняў, але звярнулі ўвагу на затрыманні і крымінальныя справы па палітычных матывах, якія працягваюцца. У выніку колькасць людзей, якія знаходзяцца ў зняволенні па палітычных прычынах, зноў пачала павялічвацца.
«Вызваленне з турмы не абавязкова азначае спыненне рэпрэсій», — падкрэслілі краіны АБСЕ.
Былыя палітвязні сутыкаюцца з высылкай з краіны, пастаянным назіраннем, абмежаваннямі і рызыкай паўторнага крымінальнага пераследу. Рэпрэсіі пры гэтым усё часцей распаўсюджваюцца на беларусаў за мяжой і іх сем’і.
Аўтары заявы таксама выказалі глыбокую занепакоенасць паведамленнямі пра катаванні і іншыя віды жорсткага, бесчалавечнага або прыніжальнага для годнасці абыходжання ў месцах зняволення. Сярод іх названыя працяглая ізаляцыя і адсутнасць належнай медыцынскай дапамогі.
«Гэты цыкл зняволення і пераследу, які працягваецца, павінен спыніцца. Мы зноў заклікаем да неадкладнага і безумоўнага вызвалення і рэабілітацыі ўсіх палітычных зняволеных і заклікаем беларускія ўлады спыніць кампанію рэпрэсій. Вінаватыя павінны быць прыцягнутыя да адказнасці», — гаворыцца ў дакуменце.
Краіны, якія падпісалі заяву, запэўнілі, што застаюцца на баку беларускага грамадства ў яго імкненні да свабоднай, дэмакратычнай і незалежнай краіны.
Заява была зроблена ад імя Бельгіі, Балгарыі, Вялікабрытаніі, Германіі, Грэцыі, Даніі, Ірландыі, Ісландыі, Іспаніі, Італіі, Канады, Кіпра, Латвіі, Літвы, Люксембурга, Нідэрландаў, Нарвегіі, Польшчы, Партугаліі, Румыніі, Славакіі, Славеніі, Украіны, Фінляндыі, Францыі, Харватыі, Чарнагорыі, Чэхіі, Швецыі і Эстоніі. Да яе таксама далучыліся Албанія, Аўстрыя, Ліхтэнштэйн, Мальта, Малдова, Паўночная Македонія і Сан-Марына. У апублікаваным тэксце Славакія пазначана ў абодвух пераліках.