Конгресс США. Фото: wikipedia.org
Камісія па правах чалавека імя Тома Лантаса пры Кангрэсе ЗША 3 лютага правядзе слуханні, прысвечаныя сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі, палітычным зняволеным і працягламу ціску на грамадзянскую супольнасць.
У камісіі адзначаюць, што з 2020 года ўлады Беларусі на чале з Аляксандрам Лукашэнкам вядуць маштабную кампанію рэпрэсій супраць дэмакратычнай апазіцыі. Узмацненне ціску адбылося пасля масавых мірных пратэстаў, якія ўспыхнулі ў адказ на прэзідэнцкія выбары 2020 года, што суправаджаліся шматлікімі паведамленнямі пра фальсіфікацыі. Нягледзячы на шырокую падтрымку Святланы Ціханоўскай, пераможцам выбараў улады абвясцілі Лукашэнку.
“Аднак, нягледзячы на працяглыя рэпрэсіі, з 2025 года беларускія ўлады вызвалілі 123 палітычных зняволеных у сувязі з дыпламатычнымі перамовамі з адміністрацыяй Трампа”, — падкрэсліваецца ў паведамленні.
Паводле звестак праваабарончага цэнтра «Вясна», пасля выбараў 2020 года больш за 50 тысяч чалавек падвергліся палітычным затрыманням і арыштам, а 4060 чалавек былі прызнаныя палітычнымі зняволенымі. Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека ў 2024 годзе ацаніла колькасць людзей, якія пакінулі Беларусь з 2020 года, прыкладна ў 300 тысяч.
“У гэты перыяд беларускія ўлады яшчэ больш узмацнілі абмежаванні на ажыццяўленне асноўных правоў і свабод чалавека”, — адзначылі ў камісіі.
“Паводле паведамленняў праваабарончых арганізацый, з ліпеня 2024 года беларускія ўлады пачалі серыю памілаванняў, вызваліўшы больш за 300 зняволеных. Адміністрацыя Трампа аказала дыпламатычную падтрымку гэтым вызваленням, у тым ліку шляхам паслаблення некаторых санкцый у дачыненні да беларускага экспарту калійных угнаенняў. Сярод вызваленых — грамадзянін ЗША Юрый Зянковіч і журналіст Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода Андрэй Кузнечык.
У чэрвені 2025 года апазіцыянер Сяргей Ціханоўскі быў вызвалены пасля пяці гадоў зняволення разам з іншымі вядомымі зняволенымі, такімі як лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру Алесь Бяляцкі (чые справы асвятляліся ў Commission’s Defending Freedoms Project). Нягледзячы на гэтыя падзеі, больш за 1100 палітычных зняволеных па-ранейшаму знаходзяцца ў турмах, а беларускае дэмакратычнае рух працягвае дзейнічаць у асноўным у выгнанні”, — гаворыцца ў прэс-рэлізе.
Падчас слуханняў удзельнікі абмяркуюць парушэнні правоў чалавека ў Беларусі, пазіцыю ўрада ЗША і магчымыя рэкамендацыі для Кангрэса. Сярод заяўленых выступоўцаў — былы палітычны зняволены Сяргей Ціханоўскі, дарадца Святланы Ціханоўскай Дзяніс Кучынскі, а таксама дырэктар Freedom House у Літве Віціс Юрконіс.
Слуханні пройдуць у вочным фармаце і будуць адкрытыя для членаў Кангрэса, супрацоўнікаў апарата, прадстаўнікоў грамадскасці і СМІ. Трансляцыя будзе даступная на сайце камісіі.
Будучыя слуханні пракаментаваў дарадца Ціханоўскай Франак Вячорка.
“3 лютага мы рыхтуем слуханні ў Кангрэсе ЗША па пытанні аб сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі, рэпрэсіях і намаганнях па вызваленні палітычных зняволеных. З удзелам Кучынскага, Ціханоўскага і Юрконіса. Гэта магчымасць абмеркаваць бягучы працэс перамоў па вызваленні, а таксама той факт, што рэпрэсіі працягваюцца. Арганізатары — прадстаўнікі абедзвюх партый у Кангрэсе”, — заявіў ён.