Францыя: крызіс напярэдадні выбараў

Рэдакцыя Reform.news · 19 кастрычніка 2026, 18:10

https://reform.news/be/francyja-kryzis-napjarjedadni-vybara/

Пратэсты ў Францыі перараслі ў пагромы. Прэзідэнт Макрон звярнуўся да нацыі і паабяцаў пакараць тых, хто вінаваты ў падпалах, марадзёрстве і гвалце. Міністр унутраных спраў падаў у адстаўку, прызнаўшы, што праваахоўныя органы не змаглі належным чынам прадбачыць развіццё падзей. У арганізацыі пагромаў улады абвінавачваюць ультралевых, а падзеі, якія адбываюцца, аказваюць непасрэдны ўплыў на вынікі будучых наступнай вясной прэзідэнцкіх выбараў.

Чорная субота

Паводле інфармацыі французскага МУС, удзел у масавых акцыях пратэсту супраць росту кошту жыцця і высокіх цэн на паліва, якія прайшлі ў мінулую суботу па ўсёй краіне, узялі каля 550 тысяч чалавек. У многіх гарадах выступленні перараслі ў акты гвалту.

У Ліёне, По, Манпелье, Тулузе і Валансе пагромшчыкі рабавалі і падпальвалі крамы. У Лілі пратэстоўцы штурмавалі будынак мэрыі, у Бардо нападу падверглася афіцыйная рэзідэнцыя прэфекта Новай Аквітаніі і Жыронды. Будынак мэрыі быў пашкоджаны ў Грэноблі. У Кане хуліганы з дапамогай паравога катка выламалі вароты паліцэйскага ўчастка і пашкодзілі дзве машыны праваахоўнікаў. У Ліможы быў падпалены будынак мэрыі – гістарычны помнік XIX стагоддзя. Дах будынка часткова абрынуўся на ніжнія паверхі, агонь знішчыў дзве траціны фасада.

У Парыжы, Марселі і многіх іншых гарадах дэманстрацыі выліліся ў сутыкненні з паліцыяй, якая пры разгоне пратэстоўцаў ужывала вадамёты і слезацечны газ. У сталіцы Францыі былі разгорнутыя падраздзяленні паліцыі хуткага рэагавання.

«Каля ўнівермага BHV, што за два крокі ад парыжскай мэрыі, ахоўнік выглядае зусім разгубленым. Незадоўга да гэтага група з дзесяці чалавек у красоўках і масках разбіла вітрыну, пранеслася па гандлёвай зале і ў адно імгненне змяла з прылаўкаў гадзіннікі і ювелірныя ўпрыгажэнні. Цяпер на тратуары, на вачах у турыстаў, нясуць вахту супрацоўнікі спецпадраздзялення паліцыі», – так апісваюць напад на адну з парыжскіх крам журналісты Le Monde.

Паводле даных міністра гандлю Францыі Сержа Папена, ад пагромаў і марадзёрства па ўсёй краіне «пацярпелі прынамсі 3000 гандлёвых кропак».

Паліцыя падчас суботніх беспарадкаў паведаміла пра затрыманне амаль 2400 чалавек. Як заявіў міністр унутраных спраў Францыі Ларан Нуньес, раненні атрымалі каля 1000 супрацоўнікаў праваахоўных органаў.

Нядзеля таксама не прынесла палёгкі. Пакуль у Парыжы супрацоўнікі муніцыпальных службаў вывозілі з вуліц бітае шкло вітрын і каркасы згарэлых машын, падпаленых падчас суботніх пратэстных акцый, побач з імі зноў збіраліся шэрагі пратэстоўцаў, піша ВВС. Адным з месцаў сутыкненняў стала сталічная плошча Рэспублікі, дзе марадзёры падпалілі прыпаркаваныя на стаянках гарадскія веласіпеды.

Несціханыя пратэсты

Пратэсты ў Францыі пачаліся ў верасні з выступленняў студэнтаў і навучэнцаў ліцэяў, якія блакавалі навучальныя ўстановы і патрабавалі паляпшэння ўмоў навучання. «З таго часу рух перарос у агульнанацыянальныя пратэсты супраць росту кошту жыцця і стаў важным палітычным фактарам напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў, прызначаных на наступны год», – піша Politico.

І хоць тысячы людзей, адзначае выданне, пратэставалі мірна, «кадры хаосу — падпалы грамадскіх будынкаў, разрабаванне крам і сутыкненні з паліцыяй — выклікалі асуджэнне як у Францыі, так і за мяжой».

У пятніцу ў Францыі пачаліся двухтыднёвыя канікулы. Меркавалася, што гэта можа знізіць актыўнасць пратэстуючых студэнтаў і навучэнцаў. Аднак пакуль нішто не паказвае на тое, што пратэстная хваля ідзе на спад. Сёння да пратэсту далучыліся фермеры. Раніцай у панядзелак каля дваццаці трактароў перакрылі рух на аўтамагістралі A47 у раёне камуны Шас-сюр-Рон у дэпартаменце Ізер. А ў Парыжы, паведамляе Le Temps, студэнты заблакавалі доступ у Луўр. Удзельнікі акцыі заявілі пра сваю «падтрымку» руху старшакласнікаў і асудзілі «паліцэйскія рэпрэсіі».

Увечары ў нядзелю прэзідэнт Эманюэль Макрон звярнуўся да нацыі:

«Гледзячы на сцэны таго, што адбывалася, мы пытаемся ў сябе: што ўвогуле рабілася ў іх галовах? Як французы могуць рабіць такое з Францыяй. Нішто не можа гэтага апраўдаць, растлумачыць, дараваць. Сёння ўвечары мы ўсе адчуваем гнеў і сорам».

«Тыя, хто здзейсніў разбурэнні, павінны заплаціць; тыя, хто займаўся марадзёрствам, — кампенсаваць шкоду», — заявіў ён.

Макрон сказаў, што чакае «выразных адказаў» на пытанне, чаму пратэсты перараслі ў пагромы. Прэзідэнт Францыі ўсклаў віну за «разгул гвалту» на «правакатараў з ультралевых груповак, да якіх далучыліся шматлікія злачынныя элементы».

Прэзідэнт даручыў міністру ўнутраных спраў у самыя кароткія тэрміны ўкараніць новыя метады дзеянняў сіл унутранай бяспекі, накіраваныя на барацьбу з пагромшчыкамі, «каб пакласці канец узвядзенню барыкад і марадзёрству». А прэм’ер-міністр Францыі Себасцьен Лекарню ў панядзелак раніцай склікаў міжведамасны крызісны штаб.

Ультралевых з «Непакоранай Францыі» ў арганізацыі пагромаў абвінаваціў і Гіём Герэн, мэр Ліможа, горада, дзе пагромшчыкі падпалілі будынак ратушы. Паводле яго слоў, «тыя, хто прымаў у гэтым удзел — гэта не дробныя хуліганы з праблемных гарадскіх кварталаў, а падрыхтаваныя людзі з ліку ультралевых».

Дасталося ад Герэна і цэнтральнаму ўраду. Паводле яго слоў, «у суботу днём у нацыянальнай паліцыі ў Ліможы скончыліся спецсродкі» для стрымлівання агрэсіўных пратэстоўцаў. «Калі б у нас былі неабходныя матэрыяльныя сродкі, ратуша ніколі б не згарэла», — патлумачыў ён.

Прэм’ер Лекарню таксама абвінаваціў у распальванні гвалту ультралевых, заявіўшы, што рух «Непакораная Францыя» і яго кандыдат у прэзідэнты Жан-Люк Меланшон адыгралі «важную ролю» ва «ўльтралевай сетцы», якая справакавала беспарадкі.

«Тым, хто відавочна хоча выкарыстаць гэты гвалт у якасці „размінкі“ перад прэзідэнцкімі выбарамі, я кажу ясна: мы не дазволім сябе запалохаць. Ніхто не будзе навязваць сваю палітычную праграму з дапамогай гвалту», — заявіў Лекарню.

Сам Меланшон, разам з прадстаўнікамі шэрагу іншых левых партый, прыняў удзел у суботніх акцыях і заклікаў сваіх прыхільнікаў далучыцца да іх, пры гэтым асудзіўшы марадзёрства і гвалт. Ён назваў абвінавачанні ў сваёй датычнасці да хаосу спробай паўплываць на яго перадвыбарчую кампанію, а таксама папракнуў Макрона ў тым, што той «дазволіў сітуацыі выйсці з-пад кантролю», не прапанаваўшы ніякіх рашэнняў, здольных суняць грамадскую незадаволенасць.

«Трэці свет»

На падзеі ў Францыі адгукнуўся прэзідэнт ЗША Дональд Трамп. «Францыя палае! Іміграцыя людзей з зусім іншага свету — людзей, у чыіх сэрцах жыве нянавісць, — разбурыла гэтую некалі вялікую краіну», — напісаў ён у нядзелю днём у сваёй сацыяльнай сетцы Truth Social.

Яго падтрымаў віцэ-прэзідэнт Джэй Дзі Вэнс:

«У імя разнастайнасці і спагады заходнія лібералы „прывнеслі” трэці свет у Францыю і іншыя краіны. Яны праігнаравалі фундаментальныя пытанні асіміляцыі і сумяшчальнасці. Іх папярэджвалі, да чаго гэта прывядзе, але яны не сталі слухаць.

Малюся, каб Францыя — цудоўная краіна, населеная дзіўнымі людзьмі, — паклала канец гэтаму вар’яцтву, перш чым згарыць яшчэ больш яе славутасцяў», – заявіў палітык у сетцы X.

Падзеі ў Францыі віцэ-прэзідэнт пастараўся выкарыстаць і на сваю карысць напярэдадні вырашальных для цяперашняй амерыканскай адміністрацыі прамежкавых выбараў.

«Спадзяюся, што амерыканцы звернуць на гэта ўвагу. Менавіта такую будучыню для вашай краіны рыхтуюць дэмакраты ў Кангрэсе», – напісаў ён.

Па зразумелых прычынах французскія праваахоўнікі не публікуюць даных пра нацыянальнасць затрыманых. Такім чынам, няма аб’ектыўных фактараў, якія дазваляюць адназначна сцвярджаць, што ў пагромах бралі ўдзел выключна, або ж у большасці, менавіта мігранты. Тым не менш, выказванні Трампа і Вэнса адназначна накіраваныя на падтрымку тых сіл, якія выступаюць за абмежаванне міграцыі і жорсткі кантроль над ёй. У Францыі гэта, у першую чаргу, партыя «Нацыянальнае аб’яднанне» і яе лідар Марын Ле Пен.

За паўгода да выбараў

На думку многіх назіральнікаў, у Францыі разгарэўся паўнавартасны палітычны крызіс. Абвінавачанні ў адрас прэзідэнта і дзейнага ўрада сыплюцца з абодвух флангаў палітычнага спектра. А да прэзідэнцкіх выбараў, прызначаных на 18 красавіка 2027 года, застаецца зусім няшмат. Так што цяперашняя пратэстная актыўнасць здольная аказаць вырашальны ўплыў на тое, каму з кандыдатаў аддадуць свае галасы многія французы. Дзейны прэзідэнт Макрон, які адпрацаваў на гэтай пасадзе два тэрміны, вылучыць сваю кандыдатуру ўжо не можа. Але падзеі, якія адбываюцца, здольныя нанесці адчувальны ўдар па пазіцыях цэнтрыстаў.

«Для Эманюэля Макрона гэта сур’ёзны правал», – піша ў рэдакцыйнай калонцы выданне Le Monde.

Па сваіх маштабах і ўплыве на палітычную сітуацыю ў Францыі падзеі 17 кастрычніка журналісты параўноўваюць з рухам «жоўтых камізэлек», які ўзнік у снежні 2018 года, — яго ўдзельнікаў таксама аб’ядналі праблемы высокіх цэн і нізкай пакупніцкай здольнасці.

Le Monde абвінавачвае Макрона ў «глухаце да сацыяльных рухаў». У тым, што яго ўрады адхілялі любыя кампрамісы і ігнаравалі прафсаюзы. Такім чынам выканаўчая ўлада пазбавілася пасярэднікаў, неабходных для накіравання нарастаючага раздражнення грамадства ў канструктыўнае рэчышча. Акрамя таго, Макрон праводзіў рэформы, непапулярныя сярод моладзі, не прыслухоўваючыся да яе незадаволенасці.

Цяпер жа французскі ўрад падвергся крытыцы за неэфектыўнае кіраванне сітуацыяй і недаацэнку маштабаў пратэстаў як з боку прадстаўнікоў левых партый, так і з боку ўльтраправых сіл. Усе яны заклікалі да адстаўкі міністра ўнутраных спраў Ларана Нуньеса, які прызнаў, што праваахоўныя органы не змаглі належным чынам прадбачыць развіццё падзей і пагромы. Сёння Нуньес падаў Макрону прашэнне аб адстаўцы, аднак той яго адхіліў.

Ле Пен і яе партыя «Нацыянальнае аб’яднанне» «выкарысталі відэазапісы беспарадкаў, каб прадставіць яе саму як кандыдата, здольнага забяспечыць „спакойную Францыю”», – піша Politico. «Нацыянальнае аб’яднанне» абвінаваціла Макрона і яго ўрад у тым, што яны з’яўляюцца „партыяй хаосу”, а рух Меланшона „Непакораная Францыя” — у „легітымізацыі гвалту”».

Паводле слоў Ле Пен, у пратэстоўцаў былі «абгрунтаваныя сацыяльныя патрабаванні». «Французы стаміліся аказвацца паміж двух агнёў: з аднаго боку — урадавыя меры жорсткай эканоміі і непасільны падатковы цяжар, а з другога — радыкальныя актывісты, якія правакуюць мяцеж», – заявіла палітык.

Паводле вынікаў некаторых апытанняў Ле Пен і без таго мае ўсе шанцы перамагчы ў другім туры выбараў, які, у выпадку неабходнасці, адбудзецца ў Францыі 2 мая. Мяркуючы па зандажы грамадскай думкі, адным з кандыдатаў, які мог бы скласці ёй рэальную канкурэнцыю, застаецца прадстаўнік правацэнтрыстаў Эдуар Філіп. Аднак менавіта па ім, як па былым прэм’еры Францыі ва ўрадзе Макрона, можа ўдарыць увесь негатыў, адрасаваны прэзідэнту, які сыходзіць.

Ці зменіць рэакцыя французскага грамадства на пратэсты існуючыя палітычныя расклады, мы ўбачым зусім хутка.

Пасля пасяджэння міжведамаснага крызіснага штаба прэм’ер Лекарню заявіў, што не выключае ўвядзення надзвычайнага становішча або каменданцкай гадзіны. «Я цвёрда маю намер аднавіць парадак. Калі спатрэбіцца — я гэта зраблю», — заявіў ён.

Хто пра што, а лысы пра расчоску

Не змог прайсці міма пратэстаў у Францыі і Аляксандр Лукашэнка. Ён нават выступіў у абарону Макрона.

«Мы не радуемся, я не апладзірую таму, што адбываецца ў Францыі, у адрозненне ад нашых журналістаў. Таму што гэта недапушчальна. Гэта тое ж самае, што ў нас было (у 2020 годзе. – заўв. Reform.news) – палітыкі выкарыстоўваюць дзяцей у палітычных мэтах. Што тут добрага? Вядома, Макрон жорстка гэтыя рэчы спыняе», – сказаў палітык.

«Адзінае, за што іх можна папракнуць: чаго ж вы, у нас гэта было для іх добра, а ў іх гэта ж для іх дрэнна. Разумееце – двайныя стандарты», – працягнуў ён.

Вось са стандартамі Лукашэнка перабраў. Усё ж такі ў Францыі рэгулярна праходзяць паўнавартасныя выбары, у выніку якіх у грамадства ёсць магчымасць скарэктаваць, а то і кардынальна змяніць курс развіцця краіны. У Беларусі выбараў няма, а таму адзіны шлях уздзеяння на рэжым – пратэсты. Так што розніца ёсць, і істотная. Але Лукашэнка яе дэманстратыўна не заўважае.

***

Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news