Ці то паскупіўся Аляксандр Лукашэнка, вызваляючы людзей. Ці то расчараваўся ў перамоўным трэку з ЗША. Так ці інакш, чакаць «вялікай здзелкі» з Вашынгтонам, падобна, не даводзіцца. Да шырокіх жэстаў рэжым аказаўся не гатовы.
Дробна для «Big deal»
Па выніках візіту ў нашу краіну спецпасланніка прэзідэнта ЗША Джона Коўла было абвешчана пра вызваленне дваццаці пяці беларускіх палітычных зняволеных. Усе яны былі вывезеныя ў Літву, застацца на радзіме рэжым не дазволіў нікому. Узамен, як паведамляецца, амерыканскія санкцыі будуць знятыя з прадпрыемстваў канцэрна «Беллеспаперапрам» і лідскага ААТ «Лакафарба». Акрамя таго, Коўл паабяцаў, што ЗША распрацуюць механізм і вернуць Мінску больш за 40 мільёнаў долараў, замарожаных у «Сіцібанку».
Цудоўна, што людзі нарэшце атрымалі свабоду. Аднак цуду, які чакаўся і нават анансаваўся Джонам Коўлам – вызвалення вялікай групы беларускіх палітзняволеных – не здарылася. Як ні круці, назваць 25 вызваленых чалавек «вялікай партыяй» язык не паварочваецца.
Зрэшты, сумненні ў магчымасці такога павароту падзей закраліся значна раней. Яшчэ ў мінулую пятніцу на Абуз-Лясноўскім палігоне Аляксандр Лукашэнка пачаў, што называецца, драбязніцца, запатрабаваўшы ад Вашынгтона вярнуць «даўжок» – тыя самыя мільёны, што завіслі ў «Сіцібанку». У святле згаданай раней беларускім палітыкам падрыхтоўкі нейкай «вялікай здзелкі» з ЗША гэта выглядала крыху дзіўна. І на «big deal» ніяк не цягнула.
Падазрэнні ўмацаваліся, калі на перамовы з Коўлам, які прыехаў учора ў Мінск, Лукашэнка паклікаў і прэм’ер-міністра Аляксандра Турчына. З аднаго боку, зразумела – хто, як не прэм’ер, у курсе ўсіх эканамічных праблем і нюансаў. З другога – стала ясна, што да шырокіх жэстаў беларускі рэжым не гатовы і мае намер спагнаць за вызваленне палітзняволеных максімальна магчымую плату.
Упушчаны момант
Выглядае так, што Лукашэнка ўпускае магчымасць зрабіць рэверанс у бок Дональда Трампа. І паднесці прэзідэнту ЗША сапраўды значны падарунак, якім той мог бы пахваліцца і выдаць за ўласнае дасягненне. Падарунак, які аказаўся б своечасовым менавіта цяпер – напярэдадні прамежкавых выбараў у ЗША і відавочных правалаў Трампа на многіх напрамках, за што яго актыўна крытыкуюць палітычныя апаненты. Пагадзіцеся, 250 вызваленых у посце прэзідэнта ЗША ў яго любімай Truth Social выглядалі б значна больш важка, чым 25.
Джон Коўл заявіў сёння ў Мінску, што «бакі працягнуць працу па вырашэнні пытанняў, якія застаюцца. Калі ўсе пытанні будуць вырашаныя і абодвума бакамі ўзгодненыя, будуць дадатковыя вызваленні асоб і зняцце санкцый з беларускіх кампаній». І ўсё ж адведзены Лукашэнку час незваротна сыходзіць.
Да лістапада, калі паўнамоцтвы Коўла будуць спыненыя, засталося зусім няшмат часу. І зусім не факт, што Кангрэс ЗША прыме рашэнне падоўжыць яго мандат. А прамежкавыя выбары адцягнуць і без таго нязначную ўвагу амерыканскай адміністрацыі ад Беларусі і яе праблем. На «ўзгадненне пытанняў» часу можа папросту не хапіць.
Але галоўнае нават не гэта. А тое, што Масква відавочна адважылася на эскалацыю, прычым не толькі ва Украіне. Расійскі беспілотнік, які заляцеў у Літву якраз у момант знаходжання там Джона Коўла. Масавы збой у руху цягнікоў у Нідэрландах і падазрэнні ў сабатажы. Расійскі дрон у Балтыйскім моры ля берагоў Польшчы. Дыверсія ў Лейпцыгу і знойдзены беспілотнік каля ваеннага аэрадрома ў Германіі. Пажары на прадпрыемствах ваенпрама ў Польшчы, Балгарыі і Італіі, якія сталі вынікам падпалаў.
Калі эскалацыя будзе нарастаць, Лукашэнка стане нецікавы ні Штатам, ні тым больш Еўропе. Ва ўсіх будуць зусім іншыя праблемы. Прычым чым даўжэй будзе доўжыцца вайна ва Украіне, тым вышэйшая рызыка для афіцыйнага Мінска ўсё ж аказацца ўцягнутым у яе значна больш сур’ёзна, што Лукашэнку таксама не задавальняе. Гэтак неабходны беларускаму палітыку ўдзел у будучых мірных перамовах таксама аказваецца пад вялікім пытаннем – за яго проста няма каму замовіць слоўца. Усё гэта дазваляе гаварыць пра ўпушчаны Лукашэнкам момант, які можа больш ніколі не паўтарыцца.
Знаходзячыся на гэтай важнай развілцы, Лукашэнка прыняў рашэнне не ўтаймаваць свае амбіцыі, а дэ-факта «ўмыць» спецпасланніка прэзідэнта ЗША, адправіўшы яго дадому практычна ні з чым. На развітанне паабяцаўшы, што рэпрэсіі працягнуцца, і тыя, хто, з яго пункту гледжання, знаходзяцца «пад следствам або ў папраўча-працоўных калоніях, яны будуць там знаходзіцца».
Не гэтага, верагодна, чакаў Джон Коўл. Няўжо справа выключна ў банальнай прагнасці і ў імкненні атрымаць максімум, прадаючы закладнікаў?
Захад амерыканскага трэку?
Складваецца ўражанне, што чаканні Лукашэнкі ад перамоўнага трэку з ЗША першапачаткова былі завышанымі. Мяркуючы па ўцечках, палітык разлічваў на дапамогу Вашынгтона ў зняцці шэрагу еўрапейскіх санкцый – напрыклад, забароны на транзіт калію. Але магчымасці спецпасланніка не бязмежныя. А больш уплывовыя ў амерыканскай адміністрацыі фігуры ці то не палічылі патрэбным умешвацца ў гэтае пытанне, ці то таксама не змаглі «праціснуць» еўрапейцаў. І «прадаць» сябе амерыканцам у выглядзе «ключа да Пуціна» Лукашэнку не ўдалося.
Прапанова Лукашэнкі набыць Нежынскі ГАК таксама, мяркуючы па ўсім, не выклікала энтузіязму. І агучаныя перспектывы сустрэчы з прэзідэнтам Трампам бакі, верагодна, разумелі па-рознаму. Падобна, у Вашынгтоне гэты візіт бачылі, скажам так, прахадным. Напрыклад, пасяджэнне Савета міру, пасля якога Лукашэнка зможа паціснуць руку Трампу і некалькі хвілін пагутарыць з ім.
Вось менавіта «павіталіся і раз’ехаліся», як і апісваў фармат гэтай сустрэчы сам Лукашэнка. Беларускі ж палітык, які лічыць сябе геастратэгам, на ролю «дэкарацыі» не згаджаўся, патрабуючы абмеркавання нейкіх рэальных пытанняў. Не разумеючы або не прымаючы таго, што Трампу з ім няма пра што гаварыць. Што пастаўкі беларускага калію, ядзерныя матэрыялы, адкрыццё пасольства і іншыя санкцыі прэзідэнту ЗША папросту «да лямпачкі». З яго пункту гледжання, для вырашэння гэтых «дробных праблем» цалкам дастаткова Коўла. Што самога прызначэння спецпасланніка, як і факта пачатку дыялогу, будзе дастаткова для таго, каб Лукашэнка неадкладна выпусціў усіх палітзняволеных і задаволіўся ўзнагародай у выглядзе запрашэння ў Савет міру.
Але ў Мінску прытрымліваліся іншага меркавання. Да таго ж Лукашэнка выдатна разумее, што Трамп не вечны. І праз пару гадоў усе дасягнутыя з ім дамоўленасці могуць быць перагледжаныя новай адміністрацыяй. Толькі і дзейнай адсутнасць шырокіх жэстаў з боку беларускага палітыка наўрад ці спадабаецца.
А раз бакі няправільна ацанілі намеры адзін аднаго і мэты перамоў, з часам абодва сутыкнуліся з непазбежным расчараваннем. Гэта не значыць, што перамоўны трэк з ЗША проста заўтра сыдзе на нішто. Але пакуль шалі схіляюцца да таго, што ніякай «вялікай здзелкі» чакаць не даводзіцца. Добра, калі справа дойдзе хаця б да малых.
Сініца ці журавель?
І ўсё ж не пакідае адчуванне, што Лукашэнка ўпускае свой шанец. Пакуль ідзе вайна, на нешта больш значнае, чым тое, што яму ўжо прапанавалі ЗША, абмяняць свае актывы ў яго наўрад ці атрымаецца. Што дробязны гандаль, магчыма, і прывядзе да зняцця яшчэ якіх-небудзь не вельмі значных санкцый, але прыхільнасці Трампа не дадасць. А яна, хоць і не прынесла б вялікіх дывідэндаў, лішняй у наяўных умовах дакладна не стала б.
Уявіўшы сябе жураўлём, можна папросту страціць сініцу. Здаецца, нюх пачынае падводзіць палітыка, і ён пераацаніў уласную значнасць і перспектывы. Што ж, як казаў персанаж вядомага фільма, «ганарыстасць — мой самы любімы з грахоў». Шкада толькі людзей, якія па-ранейшаму застаюцца ў беларускіх турмах.
А Джону Коўлу вялікі дзякуй. Ён робіць усё, што можа. Кожны вызвалены – ужо перамога. Таму, нягледзячы ні на што, хочацца верыць, што «мяжа магчымага» спецпасланнікам прэзідэнта ЗША пакуль яшчэ не дасягнутая.
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самае цікавае»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news
