Фото: чат беларусов в Вильнюсе
Гарадскі савет Вільнюса ўхваліў рашэнне, згодна з якім дзеці з краін, што не ўваходзяць у Еўрасаюз, якія нядаўна прыбылі ў Літву, змогуць залічвацца толькі ў пачатковыя школы з навучаннем на літоўскай мове. Прапанову падтрымалі 31 член савета, восем прагаласавалі супраць, 11 устрымаліся, піша LRT.
Спроба сацыял-дэмакратычнага дэпутата Павіласа Пінеліса выключыць гэты пункт з парадку дня была адхіленая.
Згодна з новымі правіламі, замежныя дзеці з пастаянным або часовым відам на жыхарства, якія раней не вучыліся ў Літве і жадаюць атрымаць пачатковую адукацыю, змогуць падаць заяўку праз электронную сістэму і выбраць да трох муніцыпальных школ, у якіх навучанне вядзецца на літоўскай мове. Прынамсі адна з выбраных школ павінна быць прызначаная на падставе месца жыхарства дзіцяці, а школы павінны быць пералічаныя ў парадку перавагі.
Змены будуць прымяняцца толькі да замежнікаў, якія прыбываюць у Вільнюс пасля ўступлення рашэння ў сілу, і не будуць распаўсюджвацца на прыватныя школы.
Віцэ-мэр Вітаўтас Міталас, які ініцыяваў гэтыя змены, заявіў, што рашэнне было прынятае своечасова і датычыцца выключна пачатковай адукацыі. Ён паведаміў, што пры падрыхтоўцы прапановы былі праведзеныя кансультацыі са школамі меншасцей, Асацыяцыяй беларускіх бацькоў і офісам кіраўніцы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі Святланы Ціханоўскай.
«Мне здаецца, што ў Вільнюсе гэта рашэнне прынятае своечасова, тым больш што гаворка ідзе толькі пра пачатковую адукацыю», — заявіў Міталас на пасяджэнні савета.
Згодна з дадзенымі, прадстаўленымі Міталасам на пачатку гэтага тыдня, у цяперашні час у муніцыпальных школах Вільнюса навучаюцца 3485 дзяцей-замежнікаў, 77% з якіх вучацца ў школах на мовах меншасцей, у асноўным у рускамоўных навучальных установах. Толькі ў 2025–2026 навучальным годзе ў сталіцы пачаў вучыцца 481 дзіця-замежнік, у тым ліку 289 з Украіны.
Міталас заявіў, што высокая канцэнтрацыя замежных вучняў у рускамоўных школах ускладняе засваенне літоўскай мовы, падкрэсліўшы, што інтэграцыя павінна пачынацца ў пачатковай школе, калі вывучэнне мовы найбольш эфектыўнае.
Гэта рашэнне выклікала крытыку, у прыватнасці з боку Асацыяцыі беларускіх бацькоў у Літве, якая на пачатку гэтага тыдня накіравала ліст з пярэчаннямі супраць гэтай меры. Асацыяцыя заявіла, што апеляцыю падтрымалі больш за 200 бацькоў, педагогаў і прадстаўнікоў грамадзянскай супольнасці ў Літве і за мяжой.
Група заклікала захаваць выбар для беларускіх дзяцей, у тым ліку магчымасць вучыцца на беларускай мове ў гімназіі імя Францыска Скарыны ў Вільнюсе — адзінай дзяржаўнай школе за межамі Беларусі, якая прапануе адукацыю на беларускай мове. Асацыяцыя заявіла, што адукацыя на беларускай мове жыццёва важная для сем’яў, якія ўцяклі ад палітычных рэпрэсій, але пры гэтым імкнуцца да поўнай інтэграцыі ў літоўскае грамадства.
У адказ на гэта савет ухваліў змены разам з працэдурным рашэннем, абвешчаным старшынёй камітэта па адукацыі савета Вітаўтасам Вайтэкунасам, якое дазваляе гімназіі імя Скарыны прымаць наноў прыбылых вучняў у 2026–2027 навучальным годзе пры наяўнасці свабодных месцаў.
Праціўнікі ініцыятывы папярэдзілі, што гэтае рашэнне можа быць аспрэчанае ў судзе. Член савета Гжэгож Саксонас з «Выбарчай акцыі палякаў у Літве — Альянсу хрысціянскіх сем’яў» заявіў, што гэтая мера не адпавядае нацыянальнаму заканадаўству і заканадаўству ЕС і, верагодна, будзе адмененая ў судзе.
Пінеліс сказаў, што атрымаў заключэнне Міністэрства юстыцыі, у якім гаворыцца, што гэтая прапанова парушае Канстытуцыю, Закон аб адукацыі і заканадаўства аб роўных магчымасцях. Член савета Дэйманце Рымкутэ з ліберальнай Партыі свабоды аспрэчыла гэтае сцвярджэнне, заявіўшы, што ў заключэнні міністэрства заканадаўства цытуецца няправільна.
Амаль палова замежных навучэнцаў вучылася на рускай (29%) і ўкраінскай (21%) мовах, што, на думку аўдытараў, ускладняе інтэграцыю і абмяжоўвае будучы ўдзел у адукацыйнай і грамадскай дзейнасці. У 2025 годзе 52% замежных студэнтаў не змаглі дасягнуць мінімальнага парога ў тэстах па літоўскай мове, а 58% не здалі дзяржаўны экзамен па літоўскай мове і літаратуры на базавым узроўні.