Экспазіцыя выставы «Ад злога чаравання да шчаслівага вяртання». Фота: zviazda.by
У мінскім музеі Якуба Коласа працуе выстава «Ад злога чаравання да шчаслівага вяртання», прысвечаная беларускім абярэгам.
Экспазіцыя сфарміраваная з фондаў музея народнай архітэктуры і побыту. На выставе паказалі музейныя нацюрморты, складзеныя з рэальных прадметаў сялянскага ўжытку, архіўных фатаграфій, абразоў, тканых паясоў, унікальных тэкстаў і розных прыродных матэрыялаў.
Нават агонь і вада маглі станавіцца абярэгамі. Агонь быў патрэбны для ачышчальных рытуалаў, таму нашы продкі выкарыстоўвалі грамнічныя свечкі, полымя вогнішчаў, попел і нават дым. Вада магла быць ачышчальнай і лекавай. Асвечанай вадой апырсквалі людзей, жывёлу, хаты, труны перад пахаваннем.
Сярод «зялёных» абярэгаў дасюль выкарыстоўваецца асвечаная вярба. Ёю сцябалі людзей і жывёлу, каб надаць больш здароўя, ставілі на акно падчас навальніцы і спальвалі пры хваробах. На Купалле збіралі зёлкі, якія захоўвалі цэлы год. Іх выкарыстоўвалі ад захворванняў, вешалі на рогі каровам, дзяўчаты насілі іх у вянках.
Пасля распаўсюджання хрысціянства абярэгамі сталі лічыць і ежу – велікодныя яйкі, хлеб і соль. Абярэгамі сталі крыжы, малітвы, асвечаныя рэчы.
Экспанаты адлюстроўваюць усе ключавыя вехі ў жыцці нашых продкаў – ад нараджэння немаўляці да ўзвядзення жылля і бяспечнага адпраўлення ў дарогу.
Абярэгамі часта выступалі самыя звычайныя прадметы, што ў побыце мелі ўтылітарную ролю. Падчас выканання абарончай функцыі гэтыя прадметы пазбаўляліся свайго ўтылітарнага прызначэння і выкарыстоўваліся ў якасці апатрапеяў – сродкаў абароны ад уздзеяння звышнатуральных сіл.
Новыя, апатрапейныя характарыстыкі пры гэтым не выпадковыя, яны абапіраліся на рэальныя якасці прадметаў, альбо на асаблівасці іх практычнага выкарыстання. Напрыклад, вострыя серп, нож ці сякера могуць служыць у якасці сродку абароны ад ведзьмаў.
Абярэгі існавалі ў традыцыйнай культуры з часоў глыбокай старажытнасці і заўсёды былі цікавай і каштоўнай крыніцай для этнографаў, бо з’яўляліся своеасаблівымі ключамі для адкрыцця і разумення архаічнай карціны свету, сістэмы ўяўленняў і вераванняў беларусаў.
Аднак сёння абярэгі прыцягваюць увагу не толькі этнографаў, але і кожнага, хто цікавіцца своеасаблівымі інструментамі спазнання свету. Так на адным з выставачных стэндаў размясціліся маленькія лялькі-абярэгі. Фігуркі зроблены ў наш час на майстар-класах.
Падпісвайцеся на культурныя навіны Reform.news у Telegram