Виктор Шевцов. Архивное фото.
Генеральны суд Еўрапейскага саюза адмяніў санкцыі, уведзеныя Еўрасаюзам супраць беларускага бізнесмена Віктара Аркадзьевіча Шаўцова, пастанавіўшы, што Савет ЕС не змог дастаткова даказаць падставы для яго ўключэння ў санкцыйны спіс. Пры гэтым суд асобна ўказаў, што ў лютым 2026 года Савет ЕС зноў абнавіў санкцыйны спіс і захаваў імя Шаўцова ў ім да 28 лютага 2027 года. Законнасць гэтага новага рашэння ў дадзеным працэсе не разглядалася.
Рашэнне па справе T-528/24 было абвешчана 22 красавіка ў Люксембургу. Суд ануляваў як акты ад 26 ліпеня 2024 года, якімі Шаўцова ўключылі ў санкцыйны спіс, так і акты ад 24 лютага 2025 года, якімі гэтыя меры былі працягнутыя.
Шаўцоў падаў пазоў 15 кастрычніка 2024 года праз адваката Ніколету Туомінен (зараз яе завуць Nicoleta Montag). У пазове лацінкай прозвішча самога Шаўцова пазначана своеасабліва — Viktor Arkadievich Chevtsov. Ён з’яўляецца рэзідэнтам Венгрыі.
У рашэнні суда гаворыцца, што Савет ЕС не прадставіў «дастаткова канкрэтнай, дакладнай і ўзгодненай сукупнасці доказаў», каб пацвердзіць свае сцвярджэнні. Гаворка ішла як пра версію, паводле якой Шаўцоў атрымліваў выгаду ад рэжыму Аляксандра Лукашэнкі праз бізнес у сферы галаграфіі, так і пра пазнейшыя довады, звязаныя з яго статусам ганаровага консула Філіпін у Беларусі, меркаванай сувяззю з банкам «Рашэнне» і музейным комплексам «Дудуткі».
Першапачаткова Савет ЕС сцвярджаў, што Шаўцоў здабываў выгаду з штучна створанай беларускімі ўладамі манаполіі ў сектары ахоўных галаграм. Суд, аднак, прызнаў даказаным толькі тое, што на момант увядзення санкцый бізнесмен меў інтарэсы ў гэтай галіне. Пры гэтым, паводле ацэнкі суда, Савет не даказаў ні існаванне самой манаполіі, ні тое, што Шаўцоў атрымліваў ад яе выгаду.
Пазней, пры працягненні санкцый, Савет змяніў абгрунтаванне. Ён заявіў, што Шаўцоў падтрымлівае рэжым Лукашэнкі як ганаровы консул Філіпін у Беларусі, а таксама атрымлівае выгаду ад яго праз сувязі з банкам «Рашэнне» і комплексам «Дудуткі». Генеральны суд адхіліў і гэтыя аргументы, указаўшы, што сам па сабе статус ганаровага консула не пацвярджае падтрымку беларускіх уладаў, а прадстаўленыя матэрыялы па банку і музейным комплексе не даказваюць ні актуальную ўцягнутасць Шаўцова, ні атрыманне ім выгоды з беларускага дзяржаўнага бюджэту.
Суд падкрэсліў, што ў справах пра санкцыі менавіта на Савеце ЕС ляжыць абавязак даказаць абгрунтаванасць уключэння чалавека ў санкцыйны спіс. У выпадку Шаўцова гэтая абавязковасць, на думку суда, выканана не была.
У выніку Генеральны суд ануляваў аспрэчваемыя акты ў частцы, якая датычыцца Шаўцова, і абавязаў Савет ЕС аплаціць судовыя выдаткі.
Разам з тым суд асобна ўказаў, што ў лютым 2026 года Савет ЕС зноў абнавіў санкцыйны спіс і захаваў імя Шаўцова ў ім да 28 лютага 2027 года. Законнасць гэтага новага рашэння ў дадзеным працэсе не разглядалася.
***
Шаўцоў трапіў пад санкцыі ЕС і Швейцарыі ў жніўні 2024 года, праз тры месяцы пасля выхаду расследавання БРЦ пра манаполію на вытворчасць ахоўных галаграм у Беларусі. Расследавальнікі высветлілі, што Шаўцоў быў адным з галоўных бенефіцыяраў гэтага бізнесу. У іншым расследаванні БРЦ даказаў, што Шаўцоў звязаны з кампаніяй, якая павінна была надрукаваць пашпарты «Новай Беларусі». Журналісты даведаліся, што бізнесмен блізкі да беларускіх уладаў: толькі за 2008-2013 гады яны налічылі тры дзясяткі паездак Шаўцова з чыноўнікамі і іншымі набліжанымі Аляксандра Лукашэнкі.
Ён вядомы як пасрэднік беларускай дзяржавы ў здзелках з аўтарытарнымі рэжымамі. Створаны ім у 1994 годзе “Інфабанк” спецыялізаваўся на абслугоўванні фінансавых патокаў у Ірак, Лівію, Іран. Міністэрства фінансаў ЗША абвінавачвала банк у адмыванні грошай на карысць рэжыму Садама Хусэйна. Банк перайменавалі ў “Трастбанк”, і падкантрольнае яму ЗАТ “Белзамежбуд” пры падтрымцы Віктара Шэймана разгарнула ў Венесуэле часоў Чавеса бурную дзейнасць.
Пасля ўвядзення санкцый у 2024 годзе Шаўцоў паспрабаваў абараніць свой беларускі бізнес. У жніўні таго ж года ў дакументах аднаго з яго галоўных актываў — УП «Тэхнахімтрэйд» — змяніўся заснавальнік. Новым уладальнікам кампаніі пазначаны Максім Лапікаў. Яго можна назваць чалавекам Шаўцова: з 2019 года ён кіруе кампаніяй бізнесмена ТАА «Музейны комплекс старадаўніх народных рамёстваў і тэхналогій “Дудуткі”», дзе да гэтага працаваў кіроўцам.