Джон Коул. Скриншот выступления.
Спецпасланнік прэзідэнта ЗША па Беларусі Джон Коўл распавёў, як вядзе перамовы з Аляксандрам Лукашэнкам аб вызваленні палітвязняў. Падрабязнасцямі ён падзяліўся на канферэнцыі ў Інстытуце МакКейна, прысвечанай закладнікам і адвольным затрыманням. Мерапрыемства прайшло 12 сакавіка, да апошняга візіту Коўла ў Мінск, у выніку якога былі вызвалены 250 палітвязняў.
Коўл распавёў, што атрымаў прапанову дапамагчы вызваліць грамадзяніна ЗША з беларускай турмы, калі працаваў намеснікам спецпасланніка Трампа па Украіне Кіта Келага, і ў той час нават не ведаў, дзе знаходзіцца Беларусь.
Паводле слоў Коўла, яму ўдалося прыгарнуць да сябе Аляксандра Лукашэнку, калі ён негатыўна выказаўся пра еўрапейцаў.
«Я паехаў і сустрэўся з Лукашэнкам. Ён шмат балбоча. Многія з гэтых хлопцаў, якія доўга знаходзяцца ва ўладзе, а ён ва ўладзе 30 гадоў, яны гавораць і гавораць, і гавораць. Дзярждэпартамент сказаў мне, што ён любіць пажартаваць. Таму мы жартавалі. Прыкладна 30-45 хвілін я спрабаваў зразумець, што ён за чалавек і як з ім размаўляць.
І вось ён пачынае скардзіцца на еўрапейцаў. Еўрапейцы такія, еўрапейцы сякія. І гэта крыху грубавата, прабачце за выраз, але я сказаў яму: «Так, яны кучка ссыкуноў» (bunch of pussies). З гэтага моманту ён быў у мяне ў руках. Ён любіць лаяцца, таму я лаяўся ў адказ. І мы нармальна знайшлі агульную мову. Ён прамаўляў пяць гадзін», — распавёў Коўл.
Палітык распавёў, як яму давялося піць з Лукашэнкам гарэлку. Лукашэнка прапанаваў першы тост за Трампа, а Коўл стараўся незаўважна выліваць гарэлку на падлогу.
«Потым у нас быў абед на дзве гадзіны з вялікай колькасцю людзей. Ён устае, там, вядома, гарэлка, ён падымае тост за прэзідэнта Трампа, а супрацоўнікі Дзярждэпартамента мне паказваюць жэстамі: ты павінен падняць тост за яго. Я ўстаю і кажу тост за яго, і потым пачынаецца чарада тостаў.
Я сяджу і думаю: нельга напіцца. Вядома, там было некалькі хлопцаў з Дзярждэпартамента, якія выпілі ўсе восем чарак, і яны былі п’яныя ўшчэнт. Я рабіў так: сачыў за яго вачыма, калі ён глядзеў на кампанію, і калі ён не глядзеў на мяне, я выліваў гарэлку на падлогу. Так што я выпіў усяго дзве чаркі гарэлкі. Гэтага было больш чым дастаткова», — апісаў Коўл застолле.
Коўл адзначыў, што 80% санкцый ЗША ў дачыненні да Беларусі былі ўведзены з-за палітвязняў. «Таму ідэя заўсёды была такой: вы аддаяце нам зняволеных — мы даем вам паслабленні па санкцыях у розных аб’ёмах», — тлумачыць Коўл.
Ён апісвае працэс вызвалення палітвязняў. Паводле яго слоў, першыя 14 вызваленых не адразу ў гэта паверылі.
«Іх везлі ў бусе. Усё адбываецца ў лесе, гэтым займаецца КДБ. Ты едзеш з Літвы ў Беларусь, потым у лес, там мяняюць нумары і ўсе гэтыя шпіёнскія рэчы. Мы заязджаем у лес, пад’язджае бус, і ў ім 14 чалавек.
Калі я адкрыў дзверы, яны ўсе сядзелі вось так [Коўл паказвае, як яны сядзелі з рукамі за галавой]. Пазней я даведаўся, што яны думалі, што іх збіраюцца пакараць смерцю. Я адкрыў дзверы буса і сказаў: «Вы свабодныя». Рэакцыі не было, хоць многія з іх гаварылі па-англійску.
Я сказаў: «Вы свабодныя». Адзін чалавек падняў галаву. Усё роўна ніякай рэакцыі. Яны ўсё яшчэ думалі, што гэта пастка. Тады я сказаў: «Я прадстаўляю прэзідэнта ЗША Дональда Трампа». І толькі пасля гэтага яны падняліся. Выраз іх твараў — бясцэнны», — распавёў Коўл.
Паводле яго слоў, такая ж сітуацыя была ў іншы раз, калі былі вызвалены 52 чалавекі.
Коўл падзяліўся, як адбыўся тэлефонны размова паміж Трампам і Лукашэнкам у жніўні 2025 года. Трамп вырашыў пагаварыць з Лукашэнкам, калі Коўл распавёў пра вызваленне палітвязняў.
«Я распавядаю яму ўсю гісторыю — пра бус, пра ўсё астатняе. І ён кажа: «Я хачу пагаварыць з гэтым чалавекам, дайце мне яго нумар». На наступны дзень я прыходжу ў Авальны кабінет з нумарам, там Сьюзі Уайлс [кіраўніца апарата Белага дома] і Рубіа [Марка Рубіа, кіраўнік Дзярждэпартамента ЗША]. І, вядома, Трамп хоча, каб усё рабілася неадкладна. Ён кажа Наталі: «Злучы нас, патэлефануй гэтаму Лукашэнку».
Яны ў паніцы. Сьюзі і Марка панікуюць, бо ў нас няма перакладчыка, гэта не ўзгоднена і ўсё ў такім духу. Я падыходжу да Марка і кажу: «Слухай, давай зробім гэта заўтра, каб усё можна было арганізаваць». Мы паведамляем прэзідэнту, што зробім усё заўтра.
Якраз у той дзень ён ляцеў на Аляску на сустрэчу з Пуціным. І прэзідэнт Трамп кажа: «Я зраблю гэта з борта Air Force One». Я іду ў сітуацыйную пакой, мы злучаемся з Лукашэнкам, у іх адбываецца выдатная размова, яны становяцца ледзь не найлепшымі сябрамі. І гэта сапраўды вельмі карысна, што ў іх цяпер ёсць адносіны», — сказаў Коўл.
«Гэта стыль вядзення спраў Трампа, як вы, магчыма, ведаеце ці не ведаеце: спачатку ўсталяваць адносіны, без папярэдніх умоў, проста сесці за стол перамоваў. Калі вы сядаеце за стол — справы пачынаюць рухацца. Калі ёсць папярэднія ўмовы, лічыцца, што вы будзеце спрачацца пра гэта шэсць гадоў. Таму галоўнае — сесці за стол. Менавіта гэта я і рабіў па яго ўказанні», — распавёў Коўл пра прынцып перамоваў.
Коўл распавёў, як Лукашэнка прыняў рашэнне вызваліць нобелеўскага лаўрэата і кіраўніка праваабарончага цэнтра «Вясна» Алеся Бяляцкага ў снежні 2025 года.
«Апошні раз, калі мы былі там у снежні, мы вывезлі яшчэ 123 чалавекі. І сярод іх быў лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру, які атрымаў узнагароду, знаходзячыся ў турме.
І вось у гэтым выпадку я быў настолькі паспяховы з Лукашэнкам, што ён адвёў мяне ў бок у асобны пакой з перакладчыкам і сказаў, што збіраецца вызваліць гэтага чалавека — таго самага, які ўзначальваў арганізацыю, што выступала супраць яго — бо я яму падабаюся», — са смехам узгадвае Коўл.
Спецпасланнік Трампа заявіў, што сустракаецца з Валянцінам Рыбаковым, пастаянным прадстаўніком Беларусі пры ААН, раз на адну-дзве тыдні. Ён разлічвае, што да канца гэтага года ўсе палітвязні выйдуць на волю.
У працэс перамоваў таксама ўцягнуты Польшча і Літва. З Польшчай абмяркоўваюцца рэчы, дзе патрэбна супрацоўніцтва Варшавы, а літоўскае кіраўніцтва прасіла дапамагчы вырашыць праблемы з метэазондамі і затрыманымі грузавікамі.
«І я вяртаюся да Лукашэнкі і кажу: «Ты можаш спыніць гэтыя чортавы шары? Яны ствараюць сур’ёзныя праблемы. Што з табой не так?». Вось такога роду ў нас адносіны. У выніку гэтыя шары спыніліся.
Потым узнікае яшчэ нейкая сітуацыя з Польшчай, і мне зноў даводзіцца ісці да Лукашэнкі: «Ты можаш спыніць гэтае дзярмо?». Сутнасць у тым, што даводзіцца весці такога роду дыпламатыю — вельмі прамую, даведацца, што за чалавек, з якім ты гаворыш, даведацца, так сказаць, яго тон», — распавёў спецпасланнік Трампа.
Коўл распавёў пра свае адносіны з беларускімі дэмсіламі. Ён прызнаўся, што просіць апазіцыю не злаваць Лукашэнку, каб не сарваць вызваленне палітвязняў.
«Цяпер я таксама шмат узаемадзейнічаю з апазіцыяй, супрацівам, але кажу ім адно. Я кажу: «Слухайце, хочаце выходзіць і крычаць — я гэта разумею. Хочаце казаць пра тое, які ён дрэнны, але трымайце гэта ў пэўных межах, бо ў нас усё яшчэ застаецца 800–900 чалавек. І калі вы занадта яго раззлуеце, усё можа сарвацца». Я на сувязі з імі, у нас добрыя адносіны, яны гэта разумеюць. І ў цэлым усё, здаецца, працуе», – кажа Коўл.
Коўл лічыць, што Лукашэнка хоча, каб з Беларусі былі зняты санкцыі, але таксама хоча быць значным гульцом. Ён прызнаўся, што гаварыў з Лукашэнкам наконт яго адмовы прыехаць на пасяджэнне Савета міру.
«Ён хоча зняцця санкцый, але таксама ён хоча быць значным гульцом. Ён знаходзіцца ва ўладзе ўжо 30 гадоў, больш за 30, і, думаю, ён хоча быць сусветным гульцом. Таму мы пра гэта гаварылі. Яго запрасілі на Савет міру. Ён не прыехаў. У нас была размова на гэты конт.
Вось як я яму гэта растлумачыў. Я сказаў: «Я не ведаю, як уладкавана старшая школа ў вашай краіне, але ў нас гэта выглядае так. Ты прыходзіш на абед, і там ёсць стол добрых хлопцаў. І добрыя хлопцы сядзяць тут, ядуць, і ўсе хочуць сядзець за гэтым сталом добрых хлопцаў.
А ёсць стол няўдачнікаў — і вось там ты і знаходзішся. Ты там разам з Кубай. Ты там разам з Іранам, ты там разам з Венесуэлай і іншымі. Пуціна там няма, бо яго наогул не запрасілі ў школу», — сказаў спецпасланнік Трампа.
«Нядаўна я сказаў, што калі хочаш сядзець за сталом добрых хлопцаў, трэба пачаць паводзіць сябе як нармальная краіна. Нельга рабіць тое, што ты робіш цяпер. Нельга запускаць шары, трымаць у сваёй краіне грузавікі. Усе гэтым незадаволены», — перадае Коўл сваю размову з Лукашэнкам.
Коўл заявіў, што Лукашэнка становіцца бліжэй да «стала добрых хлопцаў», але яму яшчэ далёка да яго. Ён лічыць, што Лукашэнка вельмі напалохаўся дзеянняў ЗША ў Венесуэле і Іране.
«Паўтары тыдні таму я сказаў яму: «Слухай, ты цяпер адзіны, хто застаўся за сталом дрэнных хлопцаў, таму табе лепш быць асцярожным. І я сапраўды думаю, што тое, што мы зрабілі ў Венесуэле і тое, што мы робім у Іране, страшна яго напалохала», — лічыць Коўл.
Паводле слоў Коўла, звычайна зносіны з Лукашэнкам вядзецца праз Рыбакова.
«Я размаўляю праз прадстаўніка пры ААН, ён перадае гэта далей, і я адразу ж атрымліваю адказ. Яшчэ ён вельмі блізкі да Пуціна. Яны знаёмыя ўжо 30 гадоў, і ён, напэўна, бліжэй да Пуціна, чым любы іншы кіраўнік дзяржавы, і яны размаўляюць прыкладна раз у 10 дзён, так што мы атрымліваем зваротную сувязь і паведамленні і па гэтым канале», — распавёў Коўл.