Изображение сгенерировано с помощью ИИ
«Часам лепш жаваць, чым гаварыць» — гэты слоган са старой рэкламы жавальнай гумкі Stimorol успомніўся пасля таго, як на вочы трапіла заява ведамства Максіма Рыжанкова пра сітуацыю на беларуска-латвійскай мяжы. Улады Латвіі наўмысна пакідалі афіцыйнаму Мінску прастору для манеўру, але ў адказ атрымалі толькі порцыю хамства ад рэжымнага МЗС.
Начальнік латвійскай Дзяржаўнай памежнай аховы Гунціс Пуятс заявіў — Латвія стала галоўнай мэтай гібрыднай вайны, развязанай Беларуссю. І сапраўды — параўнальна невялікая па працягласці беларуска-латвійская мяжа сёння часцей за ўсё фігуруе ў навінах пра спробы нелегальнага пранікнення ў ЕС груп мігрантаў.
1 ліпеня была зафіксавана рэкордная колькасць спроб нелегальна перайсці мяжу з боку Беларусі — толькі за адзін дзень трапіць у Латвію спрабавалі 232 мігранты.
Усяго ж, як расказаў Пуятс, за першае паўгоддзе латвійскія памежнікі спынілі на мяжы 7600 чалавек, якія спрабавалі нелегальна перасекчы мяжу. І гэта значна больш, чым за аналагічны перыяд мінулага года.
Адзначаецца, што і самі мігранты, і тыя, хто сустракае іх каля мяжы, перавозчыкі сталі больш агрэсіўнымі, і для іх затрымання памежнікам даводзіцца ўжываць усё больш жорсткія метады. Кіраўнік Службы дзяржаўнай бяспекі Латвіі Нормундс Межвіетс у інтэрв’ю брытанскай The Telegraph расказваў — у Беларусі перад адпраўкай да мяжы мігрантаў рыхтуюць у спецыяльных лагерах. Паводле слоў Межвіетса, у Беларусі на мяжы створана інфраструктура, якая ўключае «склады і гасцініцы», а таксама «лагеры для навучання мігрантаў баявым навыкам перад тым, як выціснуць іх у Латвію».
Затрымлівацца ў Латвіі пераважная большасць такіх мігрантаў не мае намеру — далей яны спрабуюць перабрацца ў краіны Заходняй Еўропы. Групы мігрантаў на сваёй тэрыторыі затрымлівала паліцыя Эстоніі і Літвы. «Мігранты пранікаюць на тэрыторыю Латвіі і знікаюць, а затым нашым памежнікам на аўтобусным маршруце Рыга — Варшава даводзіцца затрымліваць гэтых мігрантаў з падробленымі дакументамі на тэрыторыі Літвы», — казаў міністр унутраных спраў Літвы Марцінас Кацелінас.
Кацелінас нават не выключаў магчымасці ўвядзення часовага кантролю на мяжы з Латвіяй для барацьбы з другаснай міграцыяй. Аднак прэзідэнты Літвы і Латвіі Гітанас Наўседа і Эдгарс Рынкевічс назвалі аднаўленне кантролю паміж краінамі на мяжы «капітуляцыяй». Былі прыняты іншыя меры — для ўзмацнення аховы мяжы ў Латвію накіраваліся дадатковыя сілы Дэпартамента паліцыі і памежнай аховы Эстоніі і літоўскія памежнікі.
Сярод прычын узмацнення міграцыйнага ціску на мяжу кіраўнік ДПА Латвіі Гунціс Пуятс назваў паслядоўную падтрымку Украіны і асуджэнне расійскай агрэсіі, расійскія прапагандысцкія наратывы, а таксама маючыя адбыцца ў кастрычніку гэтага года выбары ў Сейм. Паводле яго слоў, паток мігрантаў закліканы «дэстабілізаваць сітуацыю, выклікаць незадаволенасць, раскол у грамадстве праз нібыта няздольнасць справіцца з гэтымі цяжкасцямі». У Латвіі сур’ёзна ставяцца да пагрозы эскалацыі з боку Расіі і яе саюзніка — беларускага рэжыму. У апошняга, які танчыць пад дудку Крамля, могуць быць і ўласныя дадатковыя мэты. Напрыклад, прымусіць Рыгу пайсці на перамовы. А там, глядзіш, і прасунуць транзіт праз латвійскія парты на Балтыцы атрымаецца. З Літвой і Польшчай нумар не прайшоў — націснем у іншым месцы.
Але не тут было. У ліпені гэтага года Нацыянальны савет бяспекі краіны ўхваліў новыя меры па ўмацаванні латвійска-беларускай мяжы. А 30 ліпеня Кабінет міністраў Латвіі прыняў рашэнне падоўжыць дзеянне ўзмоцненага рэжыму аховы дзяржаўнай мяжы на латвійска-беларускім кірунку да 31 снежня 2026 года. Нагадаем, што асаблівы рэжым аховы асобных участкаў мяжы быў упершыню ўведзены латвійскім урадам у жніўні 2021 года, пасля пачатку міграцыйнага крызісу на знешніх межах ЕС.
Але гэтым разам цярпенне латвійскага боку, здаецца, вычарпалася. Верагодна, 30 ліпеня было прынята яшчэ адно рашэнне, наступствы якога сталі вядомыя ўжо на наступны дзень.
30 ліпеня міністр унутраных спраў Латвіі Яніс Домбрава заклікаў грамадзян не планаваць паездак у Беларусь, а тых, хто ўжо знаходзіцца там, — вярнуцца ў Латвію.
«Бяспечнае перамяшчэнне паміж краінамі можа ўскладніцца ва ўмовах гібрыднай вайны з боку Беларусі», — папярэдзіў міністр.
І ўжо 31 ліпеня кіраўнік латвійскага МУС заявіў: мяжа Латвіі і Беларусі закрытая «па тэхнічных прычынах». Як пазней патлумачыла прадстаўніца Дзяржаўнай памежнай аховы Латвіі Крысціне Петэрсоне, адбыўся збой у працы інфармацыйных сістэм у пункце пропуску «Патэрніекі» — з беларускага боку «Грыгароўшчына». На дадзены момант беларуска-латвійская мяжа застаецца закрытай.
Падобна, у гэтым выпадку збой у працы інфармацыйных сістэм — не больш чым падстава. Апошняе папярэджанне. Можна было адразу афіцыйна звязаць закрыццё адзінага міжнароднага аўтамабільнага пункта пропуску паміж Беларуссю і Латвіяй з інспіраваным беларускім рэжымам міграцыйным крызісам. Але, відаць, у Рызе вырашылі пакінуць афіцыйнаму Мінску прастору для манеўру. І час, каб абдумаць сітуацыю і адправіць сігнал у адказ — намёк зразумелы, прымем меры для выпраўлення сітуацыі.
Але замест правільных высноў і разумных рашэнняў на арэну зноў выпусцілі ведамства Максіма Рыжанкова.
Сёння Міністэрства замежных спраў Беларусі выступіла з заявай у сувязі з прыпыненнем працы латвійскага пункта пропуску «Патэрніекі».
У ёй кіраўніцтва Латвіі абвінавачваецца «ў інструменталізацыі тэмы мяжы», «у палітычнай ангажаванасці» і ў папранні еўрапейскіх каштоўнасцяў, паколькі «свабода перамяшчэння грамадзян зноў была груба прынесеная ў ахвяру імгненнай унутрыпалітычнай кан’юнктуры». У люстэрка глядзелі, калі пісалі, ці што.
На думку беларускага МЗС, «падобныя безадказныя дзеянні наносяць адчувальную шкоду міжнароднаму гандлю, падрываючы транзітныя маршруты паміж Еўрапейскім саюзам і Кітаем, а таксама краінамі Сярэдняй Азіі, і б’юць па эканамічных інтарэсах самой Латвіі».
Ну і гэтак далей у даволі абразлівым стылі, які цяпер уласцівы беларускім дыпламатам, што капіююць маскоўскія манеры. І ў гэтай маскоўскай дыпламатычнай школе імя піцерскай падваротні Рыжанкоў і яго МЗС відавочна імкнуцца быць першымі вучнямі.
Напрыканцы Латвіі прыгразілі «несіметрычнымі мерамі». Нібыта тыя меры, што прымаліся супраць гэтай краіны раней, былі цалкам сіметрычнымі і сяброўскімі.
У Рызе адказ прынялі да ведама. Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі падрыхтавала і перадало ва ўрад праект рашэння аб прыпыненні працы пункта пропуску на латвійска-беларускай мяжы «Патэрніекі». Плануецца, што Кабінет міністраў разгледзіць гэты дакумент у тэрміновым парадку.
Можна дапусціць, што праект быў падрыхтаваны загадзя. Але ён чакаў свайго часу ў адной з шуфлядаў стала кіраўніка МУС Латвіі. Дакумент маглі як адправіць у Кабмін, так і пакінуць ляжаць далей — гэта залежала ад публічнага або непублічнага адказу, атрыманага з Мінска. Але, азнаёміўшыся з заявай, падрыхтаванай ведамствам Рыжанкова, у Латвіі зразумелі — скарыстацца сваім апошнім шанцам беларускі рэжым не мае намеру. Ці здольны ён сам пайсці на патрэбныя крокі, ці яго трымаюць за горла з Масквы, Латвіі ў гэтым выпадку не так важна. Бяспека — першасная. Таму вось вам яшчэ адна закрытая мяжа. Атрымайце, як кажуць, і распішыцеся. Гэтага і дамагалася ведамства Рыжанкова? Ці зноў не разлічылі сваю спрытнасць?
Бо пра падрыў транзітных маршрутаў паміж Еўрапейскім саюзам і Кітаем беларускаму МЗС варта было б памаўчаць. Калі мяжу з Беларуссю закрывала Польшча, Мінску ўжо прылятала за гэта ад кітайскіх таварышаў. Але ведамства Максіма Рыжанкова вучыцца на памылках, падобна, не ўмее. Лепш бы моўчкі жавалі, ей-богу.
Зразумела, што не Рыжанкоў прымае рашэнні. Яго ведамства проста выконвае ўказанні. Нават ужо не Аляксандра Лукашэнкі, а свайго непасрэднага куратара, кіраўніка МЗС РФ Сяргея Лаўрова. Але ўсё ж купіце Рыжанкову і яго супрацоўнікам скрыню Stimorol. Сорамна за такое МЗС. Засталося толькі мацюкі ў свае заявы ўстаўляць — усе астатнія вехі ўжо даўно пройдзеныя.
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самае цікавае»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news