Фото: @RealDonaldTrump
На нядаўняй сустрэчы з прэм’ер-міністрам Ніколам Пашынянам прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін фактычна выставіў Арменіі ультыматум. Чым жа гэты прэцэдэнт і яго наступствы могуць аказацца важнымі і для Аляксандра Лукашэнкі?
Гэты тэкст можна праслухаць па-руску:
У пачатку гэтага года Нікол Пашынян заявіў пра намер рухацца да сяброўства ў Еўрасаюзе. Натуральна, агучаны Пашынянам план не мог застацца незаўважаным у Маскве. І, прымаючы прэм’ера Арменіі ў Крамлі 1 красавіка, Уладзімір Пуцін недвухсэнсоўна папярэдзіў свайго партнёра па ЕАЭС і АДКБ пра наступствы такога выбару.
Пуцін заявіў, што да дыскусіі, якая ідзе ў Арменіі, пра развіццё адносін з Еўрасаюзам у Маскве ставяцца «абсалютна спакойна». Праўда, далейшыя тэзісы расійскага прэзідэнта ясна прадэманстравалі, што гэта зусім не так.
Пуцін паведаміў Пашыняну, што Арменія не зможа адначасова знаходзіцца ў Еўрасаюзе і ў ЕАЭС. Паводле слоў Пуціна, «гэта павінна быць відавочна, гэта павінна быць па-сумленнаму, загадзя, як кажуць, „на беразе” сказана».
У ход пайшоў і шантаж энерганосьбітамі. Пуцін адзначыў, што цэны на газ «у Еўропе зашкальваюць за 600 долараў за 1000 кубоў, а Расія прадае газ Арменіі па 177,5 долара за 1000 кубоў. Розніца вялікая, розніца істотная». Намякнуў Пуцін і на магчымыя праблемы з экспартам вырабленай у Арменіі сельскагаспадарчай прадукцыі. У пытанні Карабаха, якое і стала адным з ключавых у абвастрэнні адносін паміж Арменіяй і яе партнёрамі па АДКБ, Пуцін і зусім прапанаваў «паставіць кропку».
Акрамя таго, расійскі прэзідэнт даволі празрыста намякнуў Пашыняну на наяўнасць у Арменіі нейкіх прарасійскіх сіл. Асобна адзначым, што сустрэча ў Крамлі праходзіла напярэдадні важных для Арменіі парламенцкіх выбараў, прызначаных на чэрвень гэтага года. Так што пасажы Пуціна можна разглядаць і як спробу паўплываць на вынікі электаральнай кампаніі.
Прэм’ер-міністр Арменіі ўдар трымаў дастойна. Паводле слоў Пашыняна, адносіны з Расіяй важныя для яго краіны. І пакуль ёсць магчымасць сумяшчаць «парадак дня» з ЕС і з РФ, армянскі ўрад гатовы працаваць над гэтым. «Але калі сітуацыя дойдзе да кропкі, у якой трэба будзе прыняць якое-небудзь рашэнне, грамадзяне Рэспублікі Арменія прымуць гэтае рашэнне».
Пры гэтым Пашынян адзначыў, што дэмакратыя для яго краіны — «прынцыповае пытанне». Паводле яго слоў, сацсеткі ў Арменіі «на сто працэнтаў свабодныя», а «ў месцах аддаленых» няма ўдзельнікаў палітычнага працэсу. Што ў дачыненні да сучаснай Расіі выглядала адкрытым палітычным тролінгам.
Але што менавіта прыцягнула нашу ўвагу ў працэсах, якія ідуць цяпер паміж Арменіяй і Расіяй?
Вернемся ў Мінск, дзе сёння Аляксандр Лукашэнка прымаў новага генсека АДКБ Таалатбека Масадыкава. Сярод іншых пытанняў суразмоўцы закранулі і Арменію. Пры гэтым Лукашэнка выбраў у дачыненні да гэтай краіны нечакана ўмераную пазіцыю.
Беларускі палітык заклікаў быць «больш карэктнымі і асцярожнымі ў працы з Арменіяй». Ён прапанаваў генсеку АДКБ пабываць у Ерэване, пагаварыць і з прэм’ер-міністрам, і з прэзідэнтам, і з сакратаром Савета бяспекі Арменіі, каб даведацца «іх пазіцыю на будучыню».
Прымірэнчы падыход Лукашэнкі ідзе насуперак раздражненню, якое Пашынян і яго ўрад відавочна выклікаюць у Крамлі і асабіста ва Уладзіміра Пуціна. Па нейкіх прычынах беларускі палітык не жадае салідарызавацца з Масквой.
Што ж магло стаць прычынай таго, што ў пытанні Арменіі ў Лукашэнкі склаўся «асаблівы погляд»?
Нагадаем, адносіны паміж Лукашэнкам і Пашынянам назваць бясхмарнымі складана. Абвастрэнне пачалося пасля таго, як прэм’ер-міністр Арменіі ў 2024 годзе заявіў, што ні ён, ні іншыя афіцыйныя асобы Арменіі не паедуць у Беларусь, пакуль ва ўладзе застаецца беларускі дыктатар.
Сваю заяву армянскі прэм’ер матываваў тым, што Лукашэнка абмяркоўваў з прэзідэнтам Азербайджана вайну ў Карабаху 2020 года да яе пачатку, будучы саюзнікам па АДКБ. Пры гэтым Пашынян дапусціў, што ўдзел Арменіі ў АДКБ можа быць размарожаны, калі Беларусь выйдзе з арганізацыі або Лукашэнка прынясе выбачэнні.
Ерэван адклікаў свайго пасла з Мінска.
На гэтым фоне кідалася ў вочы, што з Расіяй Арменія паводзіць сябе падкрэслена стрымана, хаця пазіцыя і дзеянні Пуціна ад паводзін Лукашэнкі адрозніваліся нямногім. Пры гэтым Арменія відавочна спрабуе ад Расіі акуратна адпаўзці. Што і паказала апошняя сустрэча армянскага і расійскага лідараў.
І цяпер Лукашэнка ўважліва сочыць за тым, якімі апынуцца для Арменіі наступствы гэтага манеўру. Ці гатовая Расія прымяніць супраць гэтай краіны такія ж жорсткія метады, як супраць Украіны? Або ў цяперашнім сваім становішчы Масква не адважыцца на радыкальныя меры, абмежаваўшыся шантажом і эканамічным ціскам, з якім, пры пэўных умовах, Арменія можа справіцца? Ці будзе Крэмль умешвацца ў выбарчы працэс у гэтай дзяржаве, а калі так, то ў якім аб’ёме і наколькі паспяхова?
Усе гэтыя пытанні зусім не святочныя для Лукашэнкі ў святле яго кантактаў з адміністрацыяй ЗША і нейкай «вялікай здзелкі», пра маштабы якой пакуль можна толькі здагадвацца. Цяжка загадзя абазначыць тую рысу, якую Крэмль палічыць здрадай і вырашыць распачаць контрмеры. А можа, Лукашэнка і не імкнецца спыняцца на гэтай рысе, а плануе зайсці значна далей?
Можа, менавіта гэтым выклікана карэктнасць беларускага палітыка ў дачыненні да Арменіі? Ён жа цалкам можа быць зацікаўлены ў тым, каб дрэйф на Захад для гэтай краіны прайшоў без істотных узрушэнняў.
Досвед Арменіі апынецца важным для Лукашэнкі. Калі Масква не адважыцца, або ж не здолее прымусіць Ерэван вярнуцца ў яе сферу ўплыву, калі Арменіі ўдасца вырвацца з-пад расійскай апекі, ды яшчэ і без асаблівых наступстваў — для Лукашэнкі гэта можа стаць сігналам: і яму можна паступіць гэтак жа. Значыць, Акела прамахнуўся. Хватка ў яго ўжо не тая. Можна «кідаць».
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самае цікавае»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news