Агляд мастацтва SURVIVAL, які 26–30 чэрвеня праходзіць у Вроцлаве, паказвае сучаснае мастацтва ў незвычайнай прасторы. У фестывалі ўдзельнічае і беларускі мастак Сяргей Шабохін, які прадставіў татальную інсталяцыю «Практыкі падпарадкавання: Класны пакой» (2026), створаную адмыслова да арт-падзеі.
Фестываль, які ўпершыню адбыўся ў 2003 годзе, адкрывае для публікі месцы, звычайна недаступныя для наведвання. Былыя фабрыкі, бальніцы і іншыя закінутыя куткі горада на некалькі дзён ператвараюцца ў прастору сучаснага мастацтва.
Сёлета генеральным партнёрам фэсту з’яўляецца Вроцлаўскі медыцынскі ўніверсітэт, а месцам яго правядзення – былая клініка псіхіятрыі і нервовых захвораванняў.
Сяргей Шабохін паказвае свае працы з цыклу «Практыкі падпарадкавання». Гэта татальны даследчы архіў, што аналізуе спосабы, якімі ўлада ўрываецца ў штодзённае жыццё праз страх, кантроль і руцінныя дзеянні.
Архіў складаецца з тысяч знойдзеных і створаных аб’ектаў, выяваў, тэкстаў і гукаў, сабраных у Беларусі з 2010 года, ён функцыянуе адначасова як аўтарскі музей і жывая картаграфія падпарадкавання. Звычайныя прадметы становяцца доказамі дзеяння дысцыплінуючых ідэалагічных сістэм, якія фармуюць чалавечае цела, гарады, а таксама калектыўную памяць.
Інсталяцыя Сяргея Шабохіна ператварае медыцынскі клас у былой клініцы псіхіятрыі і нервовых хвароб у ідэалагічнае вучэбнае асяроддзе. Памяшканне, калісьці прызначанае для перадачы медыцынскіх ведаў, ператвараецца ў ідэалагічны клас, дзе гледачы знаёмяцца з анатоміяй падпарадкавання як сістэмай, якая патрабуе вывучэння, інтэрпрэтацыі і пастаноўкі амаль клінічнага дыягназу.
Інсталяцыя выкарыстоўвае існуючую архітэктуру ў якасці аднаго з асноўных матэрыялаў. Жоўта-бежавыя сцены, паркетная падлога, калоны, радыятары, выключальнікі, аголеная праводка, лямпы, ракавіна, шторы, пыл, павуціна і сляды закінутасці — усё гэта становіцца неад’емнымі кампанентамі працы.
Пры ўваходзе размешчана архіўная карта 2015 года, якая складаецца з сямідзесяці асобных аркушаў і змешчана пад антыблікавае шкло музейнай якасці. Яна адначасова з’яўляецца дакументам, схемай, ацэнкай і музейным артэфактам і вызначае канцэптуальную аснову інсталяцыі.
У класе дзевяць парт і парныя крэслы ўтвараюць строгую педагагічную структуру. На кожнай парце размешчаны па дзве архіўныя папкі, якія ў сукупнасці ўяўляюць васемнаццаць частак цыклу.
Наведвальнікі становяцца гледачамі, студэнтамі, сведкамі і ўдзельнікамі чытання архіва.
На шэрым праекцыйным экране, які замяняе класную дошку, дэманструецца відэапраца «Практыкі падпарадкавання: партытура», якая паслядоўна ахоплівае ўсе васемнаццаць частак цыклу, ператвараючы архіўную карту ў аўдыёвізуальную кампазіцыю. Гукавая кампазіцыя Крыстафа Агірмана ўступае ў аналітычны дыялог з архівам, выкарыстоўваючы паўтаральныя гукавыя структуры і тэматычныя акустычныя маркеры, якія ператвараюць сістэму класіфікацыі ў паказчык сілы. Архіў функцыянуе адначасова як сховішча сведчанняў і як механізм прайгравання, запрашаючы гледачоў чытаць, слухаць, выконваць, вывучаць і пераглядаць яго структуры.
Праект даследуе беларускую дзяржаўную ідэалогію праз гарадское асяроддзе, рытуалы, страх, цела, бюракратыю, архітэктуру і паўсядзённыя жэсты. Мінск, Наваполацк і іншыя гарады паўстаюць як фрагменты дысцыплінарнай картаграфіі, дзе ўлада матэрыялізуецца праз аб’екты, дыяграмы, лозунгі, дакументы, гукі і паўтаральныя мадэлі паводзін. Звычайныя рэчы становяцца доказамі, а архіў функцыянуе як інструмент для выяўлення структур, убудаваных у паўсядзённае жыццё.
Цыкл, пачаты ў 2010 годзе, набывае асаблівую актуальнасць у кантэксце 2026 года. Шаснаццаць гадоў збору, апісання і сістэматызацыі сведчанняў субардынацыі кажуць аб бесперапыннай змене, інтэнсіфікацыі і пашырэнні сістэмы. Больш раннія часткі праекта набываюць характар дыягностыкі зацягнутай палітычнай паталогіі. Інсталяцыя архівуе мінулае і адначасова фіксуе крызіс сучаснасці. Сістэма ўлады, заснаваная на страху, кантролю і самадысцыпліне, пастаянна адкладае свой крах з дапамогай усё больш інтэнсіўных формаў дысцыплінарнага ціску.
***
Тэма сёлятняга фестывалю SURVIVAL — «Палец у сэрцы». Каманда куратараў — Міхал Бінэк, Даніэль Брожак, Малгажата Мішнякевіч і Ева Плута – тлумачаць, што гэты вобраз — «Палец у сэрцы» — з’явіўся на стыку навукі, гвалту і невуцтва. Тэма звязана з гіпсавым злепкам пальца легендарнага вроцлаўскага кардыяхірурга Віктора Броса, чые даследаванні і наватарскія аперацыі праводзіліся ў клініках. У 1955 годзе Брос пачаў выкарыстоўваць палец, каб пашырыць мітральны клапан пацыента падчас аперацыі на адкрытым сэрцы. Мадэль паказвае дакладную глыбіню, на якую палец павінен быў быць уведзены ў левы страўнічак для атрымання патрэбнай шырыні клапана. Такім чынам, злепак адначасова з’яўляецца медыцынскім інструментам — для дакладных вымярэнняў цела канкрэтнага чалавека — і своеасаблівай навуковай рэліквіяй. Цяпер закінутыя будынкі клінікі, дзе калісьці распрацоўваліся наватарскія метады тэрапіі і навучаліся пакалення лекараў, становяцца маўклівымі сведкамі непазбежнага састарэння ведаў.
Падпісвайцеся на культурныя навіны Reform.news у Telegram
