На предвыборных плакатах "Фидес" лидер партии "Тиса" Петер Мадьяр изображен рядом с президентом Украины Владимиром Зеленским. "Опасность", гласит надпись на плакате. Фото: Jakub Porzycki, NurPhoto via Getty Images
Напярэдадні парламенцкіх выбараў у Венгрыі незалежныя сацыялагічныя службы фіксуюць перавагу партыі «Ціса» Петэра Мадзьяра над кіруючай «Фідэс» Віктара Орбана. Аднак перамагчы на маючых адбыцца 12 красавіка выбарах апазіцыі будзе няпроста. Вынікі кампаніі могуць істотна адрознівацца ад вынікаў папярэдніх апытанняў.
Лідар венгерскай апазіцыі Петэр Мадзьяр заявіў, што маючыя адбыцца выбары стануць «рэферэндумам» аб тым, ці працягне Венгрыя дрэйф у бок усходніх аўтакратый, ці зможа вярнуць сваё месца сярод дэмакратычных супольнасцяў Еўропы.
Мадзьяр, у мінулым саюзнік Орбана, у 2024 годзе перайшоў у апазіцыю і далучыўся да правацэнтрысцкай партыі «Ціса», якая цяпер уяўляе самую сур’ёзную пагрозу для ўлады дзеючага прэм’ер-міністра Венгрыі з моманту яго прыходу да кіраўніцтва краінай у 2010 годзе.
Падтрымку «Цісы» паказваюць незалежныя сацыялагічныя апытанні. Паводле даных даследчага цэнтра «Republikon», крыху больш чым за два тыдні да выбараў апазіцыйная партыя карысталася падтрымкай 49% вызначыўшыхся выбаршчыкаў. «Фідэс» падтрымлівалі 40%. Пры гэтым пятая частка тых, хто мае права голасу, пакуль не вызначыліся, за каго будуць галасаваць, а 78% рэспандэнтаў заявілі, што дакладна прымуць удзел у выбарах.
Паводле даных «21 Research Centre», якая дакладна прадказала вынікі папярэдняй парламенцкай кампаніі, сярод вызначыўшыхся выбаршчыкаў «Ціса» можа разлічваць на 56% падтрымкі (супраць 53% у сакавіку), тады як «Фідэс» — на 37% (супраць 39% трыма тыднямі раней).
Па выніках апытання Median, 47 працэнтаў тых, хто мае права голасу ў Венгрыі, чакаюць перамогі партыі Петэра Мадзьяра, у той час як толькі 35 працэнтаў чакаюць перамогі «Фідэс». Пры гэтым апытанні, якія праводзяцца афіліяванымі з дзяржавай структурамі, аддаюць перавагу кіруючай партыі.
І ўсё ж, як адзначаюць многія назіральнікі, відавочнай паводле апытанняў перавагі можа апынуцца недастаткова для перамогі апазіцыі.
«Прэм’ер-міністр Віктар Орбан паклапаціўся пра гэта, істотна змяніўшы электаральную сітуацыю ў сваю карысць шляхам паступовага захопу дзяржаўнай сістэмы за гады знаходжання ва ўладзе», — піша Politico. А «пасля перамогі Орбана на апошніх свабодных і сумленных выбарах у Венгрыі ў 2010 годзе ён хутка прыступіў да закладкі аснов для сваіх наступных перамог».
Для гэтага выкарыстоўваецца мноства інструментаў.
Нанова абраны прэм’ер-міністр скараціў колькасць парламента і падзяліў краіну на 106 аднамандатных выбарчых акруг, якія прыкметна адрозніваюцца па памеры. Так, больш буйныя выбарчыя акругі размешчаны ў раёнах, якія традыцыйна падтрымліваюць апазіцыю. Меншыя — у раёнах, лаяльных партыі «Фідэс». Лічыцца, што гэты механізм дазваляе «пераразмеркаваць» выбаршчыкаў так, каб у большасці акруг прыхільнікі кіруючай партыі атрымалі перавагу. Дадатковыя 93 месцы размяркоўваюцца па прапарцыйнай сістэме з выкарыстаннем партыйных спісаў. Пры гэтым адно месца з гэтых 93 Орбан ужо загадзя зарэзерваваў для прадстаўніка лаяльнай яму ромскай меншасці.
У цэлым выбарчая сістэма ў Венгрыі сканструявана так, каб перамога паводле вынікаў выбараў дасталася той партыі, якая кантралюе сельскія рэгіёны і невялікія гарады, дзе большасць выбаршчыкаў у апошнія два дзесяцігоддзі традыцыйна падтрымлівалі «Фідэс». У 2024 годзе адбыліся новыя змены межаў выбарчых акруг у Будапешце, дзе большасць выбаршчыкаў падтрымлівае апазіцыю.
Орбан і яго ўрад адхіляюць меркаванне пра маніпуляцыі межамі выбарчых акруг, сцвярджаючы, што гэтыя меры толькі адлюстроўваюць дэмаграфічныя змены ў краіне.
Бюро па дэмакратычных інстытутах і правах чалавека АБСЕ ацэньвала папярэднія выбары ў Венгрыі як «свабодныя, але несправядлівыя». У справаздачы пра выбары 2022 года адзначаецца: маніпуляцыі з межамі выбарчых акруг «спрыяюць падтрымцы кіруючай партыі». Асабліва падкрэсліваецца нераўнамерны памер выбарчых акруг: «Зыходзячы з цяперашняга размеркавання выбаршчыкаў, у 20 з 106 аднамандатных акруг адхіленне складае больш за 10%, пры гэтым найбольшае адхіленне складае 22%».
Яшчэ адзін важны аспект — кантроль над медыя. З 2010 года дзяржаўныя структуры спынілі размяшчаць рэкламу ў апазіцыйных выданнях. Прыватных рэкламадаўцаў папярэдзілі пра неабходнасць разарваць сувязі з выданнямі, недружалюбнымі партыі «Фідэс», пад пагрозай страты дзяржаўных кантрактаў. Фінансавыя цяжкасці непазбежна адбіліся на магчымасцях і папулярнасці незалежных ад дзяржавы выданняў.
У лістападзе мінулага года Еўрапейскі парламент апублікаваў даклад, у якім канстатуецца, наколькі блізка Венгрыя падышла да электаральнай аўтакратыі. «Калі паглядзець на амаль поўны дзяржаўны кантроль над СМІ, грамадзянам вельмі цяжка пачуць што-небудзь, акрамя дзяржаўнай прапаганды, а калі ўключаеш радыё або тэлебачанне, чуеш толькі крытыку ЕС і Украіны», — цытуе Politico дакладчыцу, дэпутатку ад групы «Зялёныя»/Еўрапейскі свабодны альянс Еўрапарламента Цінеке Стрык (Tineke Strik).
У лістападзе 2021 года Орбан увёў норму, якая дазваляе выбаршчыкам галасаваць не па месцы пражывання, якую яго крытыкі называюць «выбарчым турызмам». Зарэгістравацца для галасавання можна ў любой кропцы краіны. Варшаўская Еўрапейская платформа за дэмакратычныя выбары, альянс з дзясятка незалежных еўрапейскіх арганізацый па назіранні за выбарамі, наўпрост указала на тое, што гэта «можа не толькі скажоныць вынікі, але патэнцыйна вырашыць зыход «спрэчных акруг». Выказваюцца асцярогі, што пры неабходнасці «Фідэс» можа перанакіраваць сваіх актыўных прыхільнікаў галасаваць менавіта ў тых акругах, дзе перамога кіруючай партыі пад пытаннем.
Яшчэ адзін рэсурс Орбана — венгры, якія даўно пражываюць за мяжой. Напярэдадні выбараў 2014 года Орбан прапанаваў грамадзянства і права голасу прыкладна 2 мільёнам этнічных венграў, што жывуць у суседніх дзяржавах. Як адзначаюць назіральнікі, гэтай прапановай, як правіла, скарысталіся выбаршчыкі старэйшага ўзросту. Да 90 працэнтаў з іх раней схіляліся галасаваць за партыю «Фідэс», якая ўклала сотні мільёнаў еўра ў падтрымку замежных супольнасцяў.
«Большая частка выбарчых поспехаў Орбана з’яўляецца вынікам выбарчай сістэмы, створанай для таго, каб забяспечыць яго перамогу», — лічыць Кім Лейн Шэппеле (Kim Lane Scheppele), прафесар Прынстанскага ўніверсітэта і эксперт па венгерскіх выбарах.
Напярэдадні маючых адбыцца выбараў гучалі і абвінавачанні ў адрас «Фідэс» у куплі галасоў выбаршчыкаў.
Лічыцца, што ў сукупнасці гэты інструментарый дазваляе Орбану кантраляваць сітуацыю. Напярэдадні выбараў 2022 года таксама чакалася паспяховае выступленне сфарміраванай кааліцыі апазіцыйных партый, але перавагі «Фідэс» у выніку дазволілі ёй атрымаць большасць у дзве траціны месцаў у парламенце.
І ўсё ж на гэты раз, як адзначаюць многія назіральнікі, апазіцыі значна больш паспяхова ўдалося знайсці шлях да розумаў і сэрцаў выбаршчыкаў. Па-першае, замест разнастайнай апазіцыйнай кааліцыі, якая складалася з мноства партый, супраць Орбана і «Фідэс» адзіным фронтам выступіла правацэнтрысцкая «Тіса», якая змагла стаць магутнай сілай дзякуючы мноству праблем, з якімі сутыкнулася Венгрыя ў апошні час.
Па-другое, кампанія «Цісы» сканцэнтравана на ўнутранай павестцы. Цяперашняму ўраду няма чым ганарыцца ў эканоміцы. Нямала праблем у ахове здароўя і ў адукацыі. Як адзначае Financial Times, менавіта эканамічная сітуацыя і высокая інфляцыя апошніх гадоў могуць стаць ключавым фактарам паразы партыі Орбана.
Эканамічны шок ад эпідэміі Covid-19 суправаджаўся папулісцкімі мерамі Орбана, уключаючы вяртанне падаходнага падатку і дадатковыя пенсійныя выплаты. За гэтым рушылі няўдалыя спробы ўрада кантраляваць цэны і рэзкае падзенне кошту венгерскага форынта адносна еўра. Венгрыя застаецца краінай з нізкім узроўнем заработнай платы, займаючы трэцяе месца з канца ў ЕС. Урад «Фідэс» не здолеў ліквідаваць недахопы ў вяршэнстве права, з-за чаго ЕС прыпыніў выдзяленне каля 20 мільярдаў еўра з фондаў аднаўлення пасля пандэміі. Петэр Мадзьяр і «Ціса» абяцаюць прыняць меры для таго, каб гэтыя сродкі для Венгрыі былі разблакаваныя.
Мадэль «Орбаномікі», якая ўключае нацыяналістычную прамысловую палітыку, закупкі танных энерганосьбітаў з Расіі і прыцягненне інвестыцый з Кітая, «Ціса» называе «вычарпанай».
Адным з галоўных козыраў «Цісы» стала карупцыя, якая, як сцвярджае апазіцыя, ахапіла ўсе сферы жыцця ў краіне. «Антыкарупцыйная рыторыка Мадзяра знайшла водгук, таму што ён звязаў яе са стагнацыяй венгерскай эканомікі, нізкімі зарплатамі і дрэннай якасцю дзяржаўных паслуг», — піша FT.
У той жа час у пытаннях знешняй палітыкі «Ціса» шмат у чым займае падобныя пазіцыі з «Фідэс». Так, Петэр Мадзьяр выступае супраць паставак зброі Кіеву і паскоранага ўступлення Украіны ў ЕС. Мадзьяр падкрэслівае — на першым месцы павінны быць інтарэсы Венгрыі. Ён крытыкаваў сітуацыю з правамі венгерскай меншасці ва Украіне, што шмат у чым супадае з рыторыкай Віктара Орбана. «Ніхто не хоча праўкраінскага ўрада», — заявіў лідар «Цісы» 28 сакавіка.
Пры гэтым Мадзьяр абяцае наладзіць узаемаадносіны з Бруселем і адмовіцца ад практыкі блакавання сумесных рашэнняў ЕС. Магчыма, яго дастаткова жорсткая рыторыка адносна Украіны — элемент перадвыбарнай стратэгіі па перацягванні на свой бок часткі электарату «Фідэс». І ў выпадку перамогі на выбарах пазіцыя «Цісы» некалькі змякчыцца. У той жа час некаторыя аналітыкі мяркуюць, што знешняя палітыка «Цісы» ў значнай ступені можа апынуцца пераемнай адносна дзейнага ўрада Венгрыі.
Што датычыцца Расіі, Петэр Мадзьяр заявіў, што яго ўрад будзе прытрымлівацца прагматычнага курсу. У той жа час апазіцыя выступае за дыверсіфікацыю паставак энерганосьбітаў, заклікаючы заключаць новыя пагадненні і будаваць інфраструктуру для імпарту нафты і газу з альтэрнатыўных крыніц, паколькі Венгрыя не мае выхаду да мора.
Як бы там ні было, «Цісе» да маючых адбыцца выбараў удалося істотна нарасціць сваю электаральную базу, у тым ліку ў тых акругах, дзе раней кіруючая партыя адчувала сябе камфортна. У шэрагу рэгіёнаў, якія доўгі час лічыліся «вотчынай Орбана», становішча «Фідэс» выглядае сёння далёка не такім трывалым, як раней.
У адрозненне ад «Цісы», Орбан і «Фідэс» імкнуцца пазбягаць унутранай павесткі, выкарыстоўваючы традыцыйную рыторыку знешніх пагроз і рызык для Венгрыі. Дзеючы ўрад «ўнушае, што валодае досведам на міжнароднай арэне і можа справіцца з цяперашнімі выклікамі — вайной ва Украіне і на Блізкім Усходзе. Тут дапамогуць добрыя адносіны з прэзідэнтам Трампам, Сі Цзіньпінам або Уладзімірам Пуціным. Таму яны канцэнтруюцца менавіта на гэтым і гэта падкрэсліваюць», — кажа Даніэль Барта (Daniel Bartha) з Цэнтра еўраатлантычнай інтэграцыі і дэмакратыі (CEID).
«З 2014 года рыторыка «Фідэс» паслядоўна будуецца вакол ідэі супрацьдзеяння знешняй пагрозе. Тады ў гэтай ролі выступалі Еўрасаюз і міжнародныя фінансавыя інстытуты накшталт МВФ; у 2018 годзе — ЕС і звязаныя з Джорджам Сорасам фонды і НДА, якім прыпісвалася стымуляванне масавай міграцыі з краіны. У 2022-м галоўнай пагрозай была абвешчана вайна ў Еўропе, а венгерскую апазіцыю і Еўрасаюз абвінавацілі ў спробах уцягнуць краіну ў канфлікт на баку Украіны», — піша The Insider .
Адным з цэнтральных элементаў цяперашняй кампаніі Орбана зноў стала «ўкраінская пагроза».
«Па ўсёй краіне — велізарныя білборды на тэму Украіны, ліхтарныя слупы абклеены плакатамі таго ж зместу. На адных прэзідэнт Зяленскі выпрошвае грошы ў кіраўніцтва Еўрасаюза. На іншых Зяленскі намаляваны побач з Петэрам Мадзьярам, пры гэтым партыю Мадзьяра, «Ціса», пастаянна абвінавачваюць у намеры далучыцца да «правайсковага лобі ў Бруселі» і ўцягнуць Венгрыю ва ўкраінскую вайну», — адзначае карэспандэнт ВВС у Будапешце Нік Торп.
Орбан абвінавачвае Украіну ў блакаванні пракачкі нафты па нафтаправодзе «Дружба», пашкоджаным пасля ўдару расійскага дрона. І ў нежаданні рамантаваць пашкоджаную «Дружбу», нібыта для таго, каб стварыць у Венгрыі дэфіцыт паліва, тым самым знізіўшы шанцы кіруючай партыі на пераабранне.
У пачатку сакавіка ў Венгрыі былі затрыманы інкасатары ўкраінскага «Ашчадбанка», якія везлі вялікую суму наяўнымі і залатыя зліткі з Аўстрыі. Нацыянальная падатковая і мытная служба Венгрыі (NAV) заявіла, што «праводзіць крымінальную вытворчасць па падазрэнні ў адмыванні грошай». Затым урад Венгрыі загадаў пракуратуры высветліць, ці не перавозіліся гэтыя сродкі ў інтарэсах «якіх-небудзь венгерскіх злачынных груповак, тэрарыстычных груповак або палітычных арганізацый».
Орбан і яго партыя настойваюць, што рызыка ўцягвання Венгрыі ў вялікую вайну высокая як ніколі. А перадвыбарныя мітынгі з удзелам сваіх прыхільнікаў называюць «антываеннымі».
5 красавіка, за тыдзень да выбараў, прэзідэнт Сербіі Аляксандр Вучыч заявіў, што побач з газаправодам, па якім у Венгрыю паступае расійскі газ, была выяўлена выбухоўка. Урад Венгрыі неадкладна накіраваў вайскоўцаў ахоўваць ключавыя аб’екты энергетыкі. Кіруючая партыя сцвярджае — гэта робіцца, каб супакоіць грамадскасць. Прадстаўнікі «Тісы», наадварот, заяўляюць, што гэта пастаноўка, а грамадскасць якраз запалохваюць перад выбарамі.
Афіцыйных абвінавачванняў у датычнасці Украіны да інцыдэнту з газаправодам не вылучалася. Аднак інфармаваная крыніца ў Сербіі паведамляла ВВС, што гэта можа адбыцца. У сваю чаргу ўрад Украіны загадзя абверг любыя абвінавачванні ў датычнасці да таго, што адбылося.
Каментуючы гэтую падзею ў праграме «Heti Napló», Петэр Мадзьяр заявіў, што, усвядоміўшы зніжэнне ўласнай падтрымкі, кіруючая партыя такім чынам спрабуе выправіць сітуацыю пры садзейнічанні Расіі і Сербіі. Паводле яго слоў, з бліжэйшага акружэння «Фідэс» паступалі паведамленні пра тое, што газаправод у Сербіі будзе атакаваны. «Хіба гэтага не адбылося? За тыдзень да выбараў?» — задаўся пытаннем апазіцыйны палітык.
Аднак, мяркуючы па апытаннях, страх у венгерскім грамадстве перад вайной можа і не прынесці Орбану чаканага выніку. Калі яшчэ тры гады таму 59% рэспандэнтаў у Венгрыі баяліся, што краіна можа быць уцягнута ў вайну, то ў сакавіку гэтага года такой пазіцыі прытрымліваліся ўжо 29% апытаных. Але большасць, 62%, перакананыя ў адваротным.
За тыдзень да галасавання 79% удзельнікаў даследавання «Publicus» заявіў, што дапускаюць схаванае ўмяшанне ў ідучую выбарчую кампанію замежных дзяржаў. Магчыма, на меркаванне апытаных паўплывала гісторыя з выбухоўкай у Сербіі. А можа, не толькі яна.
У СМІ з’яўлялася інфармацыя пра падрыхтоўку іншых правакацый, закліканых павысіць папулярнасць Орбана. «У красавіку падраздзяленне расійскай знешняй разведкі пачало біць трывогу з нагоды рэзкага падзення падтрымкі прэм’ер-міністра Віктара Орбана, чые дружалюбныя сувязі з Масквой ужо даўно далі Крамлю стратэгічны плацдарм унутры НАТА і Еўрапейскага саюза», — пісала The Washington Post.
Выданне спасылаецца на ўнутраны даклад для Службы знешняй разведкі РФ, атрыманы і пацверджаны еўрапейскай разведвальнай службай. Сцвярджаецца, што ў дакуменце прапаноўвалася «фундаментальна змяніць усю парадыгму выбарчай кампаніі», уладкаваўшы «імітацыю замаху на Віктара Орбана».
«Такі інцыдэнт зрушыць успрыманне кампаніі з рацыянальнай сферы сацыяльна-эканамічных пытанняў у эмацыйную, дзе ключавымі тэмамі стануць дзяржаўная бяспека, стабільнасць і абарона палітычнай сістэмы», — такі план, паводле версіі Washington Post, прапаноўвалі аўтары дакумента.
Выказваецца здагадка, што ў аснову падобнага сцэнару мог легчы няўдалы замах на Дональда Трампа падчас яго перадвыбарчага мітынгу ў ліпені 2024 года. Адзначаецца, што фотаздымкі ранення кандыдата ў вуха, якія хутка распаўсюдзіліся, прывялі да хуткага павелічэння колькасці прыхільнікаў кандыдата ад Рэспубліканскай партыі.
Прэс-сакратар Крамля Дзмітрый Пяскоў не стаў адказваць на пытанні The Washington Post пра дакладнасць гэтага дакумента СВР, назваўшы гэта «яшчэ адным прыкладам дэзінфармацыі». У СВР РФ ад каментарыяў адмовіліся.
У сакавіку Financial Times пісала, што адміністрацыя прэзідэнта РФ ухваліла кампанію ў сацыяльных сетках, накіраваную на дыскрэдытацыю Мадзьяра і яго партыі, якую прапаноўвалася прадстаўляць як «цацку ЕС». У сваю чаргу Орбан павінен падавацца як моцны лідар «з сябрамі па ўсім свеце». Расія сваю датычнасць да падобных кампаній адмаўляла.
На першы погляд можа здацца дзіўным, але дзеючы прэм’ер-міністр Віктар Орбан карыстаецца падтрымкай як у кіраўніцтва ЗША, так і Расіі.
У лютым Будапешт наведаў дзяржсакратар ЗША Марка Рубіа. «Ваш поспех — гэта наш поспех», — заявіў ён Віктару Орбану, маючы на ўвазе маючыя адбыцца ў Венгрыі выбары.
«Віктар Орбан ніколі не падвядзе вялікі народ Венгрыі. Я заўсёды з ім», — пісаў у сакавіку прэзідэнт ЗША Дональд Трамп у сваёй сацсетцы Truth, называючы дзеючага прэм’ера Венгрыі «сапраўдным сябрам, байцом і пераможцам».
За пяць дзён да выбараў падтрымаць Орбана ў Венгрыю прыбыў віцэ-прэзідэнт ЗША Джэй Дзі Вэнс. Венгерскі і амерыканскі палітыкі разам выступілі на перадвыбарчым мітынгу ў Будапешце. Прама падчас мерапрыемства Вэнс патэлефанаваў прэзідэнту Трампу, які ў прамым эфіры павітаў прысутных.
«Віктар Орбан зрабіў выдатную працу, я яго вельмі люблю. І калі б я не думаў, што ён зрабіў выдатную працу, я б не дазволіў вам патэлефанаваць мне цяпер. Выдатна, што вы захавалі сваю краіну, вы не дазволілі ім захапіць вашу краіну, я вітаю вас усіх з любоўю», — заявіў прэзідэнт ЗША.
«Мы імкнёмся да пераабрання Віктара Орбана, праўда?», — звярнуўся да прысутных Джэй Дзі Вэнс. Віцэ-прэзідэнт ЗША пахваліў энергетычную палітыку венгерскага ўрада, якая, на яго думку, павінна быць прыкладам для астатняй Еўропы.
«Ніводная замежная дзяржава не можа ўмешвацца ў венгерскія выбары. Гэта наша краіна. Венгерская гісторыя пішацца не ў Вашынгтоне, Маскве або Бруселі, а на вуліцах і плошчах Венгрыі», — так адрэагаваў на візіт Вэнса ў сетцы Х Петэр Мадзьяр.
На самай справе нічога дзіўнага ў падтрымцы Орбана з боку адміністрацыі ЗША няма. Трамп бачыць у ім ідэалагічна блізкага палітыка. Але галоўнае ў тым, што Вашынгтону патрэбныя надзейныя саюзнікі ва Усходняй Еўропе. Мэты ў ЗША і Расіі падобныя. Кожнаму патрэбныя «агенты ўплыву» ў ЕС. Але калі падтрымка з боку Трампа і яго атачэння сапраўды можа пайсці Орбану ў плюс, то з Расіяй усё не так адназначна.
Венгрыя блакуе выдзяленне Украіне фінансавай дапамогі ЕС у памеры 90 млрд еўра і ваеннай дапамогі. Міністр замежных спраў Венгрыі і Расіі Петэр Сіярта — нярэдкі госць і ў Маскве, і ў Мінску. Напрыклад, у верасні мінулага года ён прывозіў у Беларусь прадстаўнікоў сямнаццаці венгерскіх кампаній і прапаноўваў рацыянальны падыход да адносін паміж Будапештам і Мінскам.
Толькі адна справа — палітычнае манеўраванне дзеля эканамічных выгод для сваёй краіны, і зусім іншая — «зліў» інфармацыі і дапамога Крамлю ў зняцці санкцый, накладзеных ЕС на Расію з-за ўварвання ва Украіну.
У канцы сакавіка група расследавальнікаў апублікавала запіс размоў Сіярта з міністрам замежных спраў РФ Сяргеем Лаўровым. Высокапастаўлены расійскі чыноўнік тэлефанаваў міністру замежных спраў Венгрыі, каб нагадаць пра просьбу мільярдэра Алішэра Усманава зняць санкцыі з яго сястры Гульбахор Ісмаілавай, што пасля і адбылося. А намесніку міністра энергетыкі РФ Паўлу Саракіну Сіярта распавядаў, як Венгрыя змагаецца з 18-м пакетам санкцый ЕС супраць Расіі.
Больш за тое — расследавальнікі сцвярджаюць, што валодаюць запісамі і іншых размоў Сіярта і Лаўрова, у якіх міністр урада Орбана перадаваў Расіі канфідэнцыйную інфармацыю пра ўнутраныя абмеркаванні ў Будапешце і ў Бруселі.
Сцвярджаецца, што ў размове ад 30 жніўня 2024 года Сіярта таксама перадаў Лаўрову змест дыскусіі падчас Савета па замежных справах.
«Падобна, што ўвесь гэты час у Пуціна быў і дагэтуль ёсць крот на ўсіх афіцыйных сустрэчах еўрапейскіх і натоўскіх краін», — так ахарактарызаваў сітуацыю былы міністр замежных спраў Літвы Габрыэлюс Ландсбергіс.
Дайшло да таго, што ў Бруселі, як піша Politico, вырашылі абмежаваць доступ Венгрыі да канфідэнцыйнай інфармацыі.
Сіярта як мінімум не абверг агучаныя абвінавачванні, заявіўшы ў адказ, што нейкія замежныя спецслужбы «праслухоўвалі і працягваюць праслухоўваць» яго тэлефонныя размовы.
Не застаўся ў баку ад скандалу і сам Віктар Орбан. Агенцтва Bloomberg распавяло пра размову прэм’ер-міністра Венгрыі з Уладзімірам Пуціным, якая адбылася ў кастрычніку мінулага года. Агенцтва спасылаецца на стэнаграму гутаркі, з якой яно змагло азнаёміцца. У размове Орбан выказвае гатоўнасць дапамагчы расійскаму прэзідэнту па шэрагу пытанняў.
У ходзе размовы венгерскі прэм’ер прыгадаў папулярную байку Эзопа, у якой мыш вызваляе льва, які трапіў у сетку. І гэты канцэпт цалкам суадносіцца з дзеяннямі міністра замежных спраў у ўрадзе Орбана Петэра Сіярта.
Магчыма, варта зрабіць зніжку на тое, што ўсе гэтыя ўцечкі з’явіліся напярэдадні выбараў. Цяжка прагназаваць, наколькі яны здольныя паўплываць на пазіцыю выбаршчыкаў. Але памяць пра падаўленне СССР паўстання ў 1956 годзе таксама ў венгерскім грамадстве яшчэ жывая.
Чым скончыцца выбарчая гонка, прадказаць вельмі складана.
Даніэль Хегедзюш (Daniel Hegedüs), старшы навуковы супрацоўнік German Marshall Fund (GMF) і намеснік дырэктара берлінскага Інстытута еўрапейскай палітыкі (IEP), прааналізаваў магчымыя сцэнары вынікаў парламенцкіх выбараў у Венгрыі.
Іх некалькі.
Першы прадугледжвае пераканаўчую перамогу партыі «Ціса», пры якой апазіцыя атрымлівае стабільную большасць у парламенце. На думку Хегедзюша, гэта адзіны сцэнар, які дазваляе аднавіць дэмакратычныя інстытуты, далучыцца да Еўрапейскай пракуратуры для больш эфектыўнай барацьбы з карупцыяй і разблакаваць фінансавую дапамогу ЕС для Украіны. У гэтым выпадку Венгрыя зноў становіцца канструктыўным партнёрам ЕС.
Другі магчымы сцэнар разглядае варыянт, пры якім «Ціса» перамагае па колькасці галасоў, але з-за асаблівасцяў выбарчай сістэмы і траплення ў парламент крайне правай партыі «Наша Радзіма» не атрымлівае большасці. У гэтым выпадку «Фідэс» можа сфармаваць кааліцыю з крайне правымі. А гэта, у сваю чаргу, можа прывесці да палітычнай нестабільнасці ў Венгрыі і да працягу блакавання дапамогі Украіне.
Трэці варыянт — перамога «Фідэс» на чарговых «свабодных, але несправядлівых» выбарах. Кіруючая партыя перамагае за кошт дамінавання ў медыя і паспяховага зрушэння фокусу кампаніі на «ўкраінскую пагрозу». У гэтым выпадку мяркуецца захаванне статус-кво, а Орбан працягвае выкарыстоўваць права вета ў ЕС як інструмент шантажу і атрымання саступак.
Чацвёрты варыянт прадугледжвае першыя сфальсіфікаваныя выбары ў ЕС. Баючыся крымінальнага пераследу за карупцыю, Орбан можа пайсці на прамыя маніпуляцыі вынікамі выбараў, разлічваючы на падтрымку з боку Расіі і/або адміністрацыі Трампа. Гэта, на думку аўтара, пагражае глыбокім інстытуцыйным крызісам у ЕС. Калі краіны-члены не прызнаюць вынікі, гэта можа прывесці да выключэння прадстаўнікоў Венгрыі з прыняцця рашэнняў у Савеце ЕС.
Хегедзюс падкрэслівае, што выбары 12 красавіка стануць аднымі з самых значных у Еўропе, паколькі рэжым Віктара Орбана ператварыў краіну ў «электаральную аўтакратыю» і стаў перашкодай для прыняцця стратэгічных рашэнняў у ЕС.
Які з агучаных сцэнароў апынецца правільным, даведаемся зусім хутка. А пакуль застаецца назапасіцца цярпеннем у чаканні вынікаў гэтай напружанай і знакавай не толькі для Еўрасаюза палітычнай кампаніі.
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самае цікавае»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news