Рызыкоўны майскі ваяж Аляксандра Лукашэнкі

Иллюстративное изображение сгенерировано с помощью ИИ

Яшчэ ў красавіку беларускі палітык пацвердзіў сваё ўдзел у парадзе ў Маскве 9 мая. Між тым у Расіі, відаць, сур’ёзна асцерагаюцца прымеркаваных да гэтай падзеі ўдараў украінскіх беспілотнікаў. Парад у Маскве «скарочаны» да непазнавальнасці. Так што зусім не факт, што Лукашэнка у расійскай сталіцы зможа адчуваць сябе ў поўнай бяспецы.

Расійскія ўлады рыхтуюцца да магчымых «святочных» праблем. Прымеракаваны да 9 мая парад, паводле слоў прэс-сакратара Крамля Дзмітрыя Пяскова, у гэтым годзе пройдзе «ў скарочаным фармаце» — толькі пешая калона, без удзелу ваеннай тэхнікі, сувораўцаў, нахімаўцаў і выхаванцаў кадэцкіх карпусоў. Як паведамляецца, такое рашэнне прынята, каб мінімізаваць рызыкі «на фоне тэрарыстычнай пагрозы» з боку Украіны. Меры засцярогі патрабуюцца сур’ёзныя: як паведамляюць расійскія медыя, з 5 па 9 мая ў Маскве абмяжуюць мабільны інтэрнэт і адпраўку СМС. Усё гэта сведчыць пра тое, што пагрозу з’яўлення ў маскоўскім небе ўкраінскіх беспілотнікаў расійскія ўлады разглядаюць як рэальную небяспеку.

Тым часам патэнцыйна пагроза з боку Кіева зусім не выглядае чымсьці фантастычным. Украінскія БПЛА ў апошні час нанеслі нямалы ўрон, атакуючы расійскія нафтавыя магутнасці ў Туапсэ, парты ў Усць-Лузе і Прыморску, прадпрыемствы ў Пермі. Беспілотнікі ВСУ далятаюць да Екацярынбурга і Чэлябінска, а Z-ваенкары сур’ёзна разважаюць пра слабасць расійскай СПА, якая, мяркуючы па тым, што адбываецца, мала што можа супрацьпаставіць гэтым налётам. У тым ліку і на Маскву — не далей як сёння ноччу ўкраінскі дрон трапіў у шматпавярховы дом, размешчаны ўсяго ў шасці кіламетрах ад Крамля і Чырвонай плошчы, дзе і будзе праходзіць парад.

Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі, выступаючы сёння на саміце Еўрапейскага палітычнага супольніцтва ў Ерэване, ўхільна выказаўся пра перспектывы магчымых атак на парад у Маскве. Паводле яго слоў, «Расія абвясціла пра парад 9 мая ў Маскве без ваеннай тэхнікі. І калі гэта адбудзецца, гэта будзе першы раз за шмат-шмат гадоў, калі яны не могуць дазволіць сабе ваенную тэхніку і баяцца, што над Чырвонай плошчай могуць праляцець беспілотнікі. Гэта паказальна». Са сказанага нельга зрабіць выснову, што атака непазбежная. Але не вынікае са сказанага і тое, што ВСУ стоадсоткава ўстрымаюцца ад такога налёту.

У мінулым годзе Зяленскі казаў: забяспечыць бяспеку парада ў Маскве Украіну прасілі Кітай і іншыя краіны. Нагадаем, тады на мерапрыемстве на Чырвонай плошчы прысутнічалі старшыня КНР Сі Цзіньпін, прэзідэнт Бразіліі Лула да Сілва, прэзідэнт Сербіі Аляксандр Вучыч, а таксама прэзідэнты і кіраўнікі ўрадаў яшчэ 27 дзяржаў. Зяленскі заяўляў: у маі 2025 года «Украіна зноў сваімі крокамі пацвердзіла, што заўсёды робіць тое, што абяцае. Ніякіх удараў, нягледзячы на прапаганду рускіх, на 9 мая па іх парадзе не было».

На гэты раз такіх адназначных заяў з боку Украіны пакуль не прагучала. І гэта дазваляе як мінімум не выключаць магчымых інцыдэнтаў. Тым больш што на гэты раз такой колькасці высокапастаўленых гасцей на маскоўскім парадзе не чакаецца. Як пішуць расійскія СМІ, на дадзены момант «ўдзел у парадзе Перамогі пацвердзілі лідары Беларусі, Казахстана, Кыргызстана, Таджыкістана, Туркменістана, Узбекістана, Абхазіі і Паўднёвай Асеціі», а таксама прэм’ер-міністр Славакіі Роберт Фіца.

Анонсавалася, што чакаецца прыбыццё прэзідэнта Азербайджана Ільхама Аліева. Сярод краін так званага «далёкага замежжа» у Крамлі «разлічваюць» на ўдзел старшыні КНР Сі Цзіньпіна, прэм’ер-міністра Індыі Нарэндры Модзі, прэзідэнта Бразіліі Лулы да Сілвы, прэзідэнта Сербіі Аляксандра Вучыча, лідараў Кубы, Лаоса і Гвінеі-Бісау. Таксама прапрацоўвалася магчымасць візіту лідара КНДР Кім Чэн Ына. Але паколькі да парада засталося ўжо не так шмат часу, а пацвярджэнняў візітаў ад пералічаных кіраўнікоў «краін далёкага замежжа» да гэтага часу няма, з вялікай доляй верагоднасці ў Маскву яны ўсё ж не прыедуць. І гэта ў пэўнай ступені развязвае Кіеву рукі.

У сваю чаргу Роберт Фіца, мяркуючы па апублікаванай на старонцы ўрада Славакіі праграме візіту, непасрэдна на парадзе прысутнічаць не мае намеру. У дакуменце згадваюцца толькі ўскладанне вянкоў і двухбаковыя сустрэчы з удзелам славацкага прэм’ера.

Ці спыніць прысутнасць на парадзе мінімальнага пераліку гасцей магчымыя атакі ВСУ? Пытанне адкрытае, хоць менавіта на прысутнасць высокапастаўленых гасцей як на інструмент абароны, відавочна, і робіць стаўку Крэмль.

Што ж, прысутнасць кіраўнікоў дзяржаў, нават калі гэта будуць выключна прадстаўнікі СНД, тэарэтычна здольная стрымаць Кіеў ад эскалацыі. У той жа час паабяцаць — яшчэ не значыць прыехаць. Такаеў, Мірзіёеў, Жапараў і іншыя могуць у апошні момант адмовіцца ад удзелу, спаслаўшыся на занятасць або ж на стан здароўя. Масква, зразумела, не ўзрадуецца, але і адказаць на падобны дэмарш у сённяшняй сітуацыі мала чым здольная. Рукі тут звязаныя толькі ў Аляксандра Лукашэнкі ды так званых кіраўнікоў Абхазіі і Паўднёвай Асеціі — гэтай тройцы адмову Крэмль дакладна не даруе. Але якраз такіх персанажаў Кіеву наўрад ці будзе шкада.

Так, атака чреватая рызыкамі і для Украіны. Палітолаг Уладзімір Пастухоў лічыць (), што Пуцін наўмысна правакуе Зяленскага на ўдар па Чырвонай плошчы падчас парада, і гэта неабходна Маскве для «легітымізацыі нейкага ўжо зусім непрыстойнага свінства» у адказ. Аднак «свінства» з боку Расіі ў гэтай вайне і без таго ў дастатку, таму тут Украіне губляць асабліва няма чаго.

З іншага боку, не столькі важны ўдар БПЛА па трыбуне або ж па ўдзельніках парада, колькі сам факт з’яўлення ўкраінскіх дронаў у небе Масквы ў названы час. Хай нават без баявой часткі. Падобная акцыя, якая прымусіць «бункернага дзеда» і яго гасцей тэрмінова ўцякаць у сховішча, сама па сабе будзе паказальнай. Магчыма, прыкладна такую тактыку ў выніку і абярэ Украіна. І ахвяр няма, і мэта дасягнута.

А значыць, нельга выключаць, што Аляксандру Лукашэнку з таварышамі давядзецца 9 мая хутка-хутка рэціравацца з Чырвонай плошчы ў Маўзалей або ў іншае надзейнае сховішча паблізу. На шчасце, зрабіць гэта прыкметна схуднеламу ў апошні час беларускаму палітыку будзе значна прасцей, чым у 2023 годзе, калі пасля завяршэння парада Лукашэнка не змог самастойна дайсці да вечнага агню на цырымонію ўскладання вянкоў. Але ў цэлым рызыкі ад маючай адбыцца паездкі ў Маскву цалкам рэальныя. Варта загадзя азнаёміцца з маршрутамі эвакуацыі і часцей паглядаць у неба.