Скриншот трансляции
Рэпрэсіі ў Беларусі павінны быць спыненыя. Пра гэта былы палітвязень, журналіст Анджэй Пачобут заявіў, выступаючы на пленарным пасяджэнні Еўрапарламента, куды яго запрасілі ў якасці лаўрэата Прэміі Сахарава. Ён быў удастоены яе разам з грузінскай журналісткай Мзіяй Амаглабелі, якая да гэтага часу знаходзіцца ў зняволенні.
«Дарагі Анджэй, вось ты нарэшце тут. Мы чакалі гэтага моманту гадамі, спадзеючыся, молячыся і працуючы над тваім вызваленнем. Так прыемна бачыць цябе тут, у гэтай зале, сярод тваіх сяброў», — прывітала яго кіраўніца Еўрапарламента Раберта Метсола.
Яна заявіла аб падтрымцы беларускіх палітвязняў. Метсола падкрэсліла, што Еўрапарламент працягне дамагацца іх вызвалення.
«Сёння з гэтай залы мы пасылаем пасланне, дастаткова гучнае, каб яго пачулі праз сцены кожнай турэмнай камеры ў Беларусі, у Грузіі, у кожнай краіне, дзе падаўляецца праўда. Вы не забытыя, Еўропа з вамі, і мы не спынімся, пакуль кожны з вас не будзе свабодны», — дадала яна.
Анджэй Пачобут падзякаваў Еўрапарламенту і асабіста Раберце Метсоле за іх пазіцыю і выступленні ў абарону палякаў у Беларусі, палітвязняў, ахвяр рэпрэсій у нашай краіне.
«Хачу, каб вы ведалі, што ваш голас чутны не толькі ў свабодным свеце. Ён прарываецца праз турэмныя сцены», — сказаў Пачобут, выступаючы на польскай мове.
Паводле яго слоў, ён можа змякчыць турэмшчыкаў, якія ведаюць, што пра дадзенага чалавека памятаюць, нягледзячы на гады.
«Мяне часта пытаюцца пра мой досвед, праз што я прайшоў у турме. Я прапаную крыху іншую перспектыву. Усю маю гісторыю. Яна мае больш шырокі кантэкст. Для мяне вялікі гонар прадстаўляць тут Саюз палякаў у Беларусі. Доўгія гады гэта была найбуйнейшая, а сёння адзіная польская арганізацыя, якая ўсё яшчэ дзейнічае ў Беларусі. Я таксама з’яўляюся журналістам, больш за 20 гадоў працую ў гэтай прафесіі. А мая біяграфія стала часткай барацьбы за свабоду слова ў Беларусі», — сказаў ён.
Пачобут падкрэсліў, што палякі ў Беларусі — карэнны народ. Яны жылі на гэтай зямлі шмат гадоў. Палякі з’яўляюцца другой па колькасці нацыянальнай меншасцю ў Беларусі.
«Аднак сёння ў нас няма магчымасці навучаць дзяцей польскай мове ў дзяржаўнай сістэме адукацыі. Няма легальных СМІ, якія выдаюцца на польскай мове. Польскія вайсковыя могілкі, за якімі мы даглядалі шмат гадоў, зраўнялі з зямлёй з дапамогай бульдозераў. Менавіта ў гэтым кантэксце трэба разглядаць маю крымінальную справу, якая з’яўляецца адным з элементаў ціску на польскую меншасць у Беларусі.
Ёсць вядомы класічны верш, напісаны ў 1901 годзе паэтам Уладзіславам Бельзам. Яго словы: “Хто ты ёсць? Маленькі паляк. Які знак твой? Белы арол”. Гэтыя словы, думаю, ведае кожны паляк, незалежна ад таго, нарадзіўся ён у Польшчы ці ў Беларусі, у Злучаных Штатах ці Францыі.
У маім выпадку гэты верш стаў адным з доказаў віны. На думку экспертаў, выбраных беларускімі спецслужбамі, ён быў прызнаны заклікам да сепаратызму», — сказаў ён.
Пачобут расказаў, што Саюз палякаў існуе 38 гадоў, пры гэтым 21 год ён не мае легальнага статусу. Ён падкрэсліў, што арганізацыя не займаецца палітычнай дзейнасцю, не ўдзельнічае ў выбарах і не імкнецца да ўлады.
«Мы праводзім культурна-асветніцкія мерапрыемствы, арганізуем курсы польскай мовы, падтрымліваем фальклорныя калектывы і хоры, а таксама падтрымліваем нацыянальныя мемарыялы. Ёсць сотні арганізацый, якія аб’ядноўваюць палякаў, што жывуць у розных краінах. Іх дзейнасць падобная да нашай, але толькі ў Беларусі падобная дзейнасць сустракае рэпрэсіі. Натуральна спытаць, чаму так адбываецца. Адказ ёсць. Ён вядомы.
Напад на Саюз палякаў і польскую меншасць у Беларусі — гэта частка антыеўрапейскага крыжовага паходу, які рэжым Аляксандра Лукашэнкі вядзе ўжо некалькі дзесяцігоддзяў. Рэжым імкнецца прышчапіць наступным пакаленням савецкія каштоўнасці таталітарнага ўзору, імкнецца абязлічыць беларускае грамадства. Польская нацыянальная меншасць, звязаная з Польшчай, разглядаецца беларускім рэжымам як небяспечныя ерэтыкі, паслядоўнікі іншых каштоўнасцей. Аўтарытарны рэжым не гатовы да нармальнай канкурэнцыі ідэй, робячы стаўку на сілавыя рашэнні.
Прапанова рэжыму палякам банальная: мы павінны поўнасцю асімілявацца, стаць беларусамі, забыць сваю гісторыю, адмовіцца ад сваёй ідэнтычнасці, забыць нашу родную мову. Пасля арышту я чуў ад следчых, што гэта мой грэх, што я занадта паляк», — сказаў ён.
Другі аспект крымінальнай справы, паводле слоў Пачобута, звязаны з яго журналісцкай дзейнасцю.
«У Беларусі няма свабодных СМІ, не могуць знаходзіцца ў гэтай краіне замежныя карэспандэнты, якія пішуць пра рэжым. Спецслужбы палююць на любыя прыкметы крытыкі, якая з’яўляецца ў сацыяльных сетках. Сёння Беларусь захоўвае маўчанне, і гэтае маўчанне будзе працягвацца да таго часу, пакуль у беларускіх турмах будуць утрымлівацца палітычныя зняволеныя», — сказаў ён.
Анджэй Пачобут нагадаў, што за кратамі застаюцца 854 палітвязні, у тым ліку журналісты Ігар Ільяш, Уладзімір Янукевіч, Андрэй Аляксандраў.
Пачобут выказаў падзяку Польшчы, МЗС краіны, прэзідэнту ЗША Дональду Трампу і яго спецпасланніку Джону Коўлу за сваё вызваленне і вызваленне сотняў палітвязняў.
«Гэта без сумневу поспех. Ён мае значэнне не толькі для нас, тых, хто выйшаў са зняволення. Аднак сёння важна, каб гэтыя вызваленні не суправаджаліся новымі арыштамі, каб рэпрэсіі, якія працягваюцца ў Беларусі, былі спыненыя. Таму што сітуацыя такая: адных выпускаюць, а іншых судзяць. Адсутнасць прагрэсу, адсутнасць паляпшэння сітуацыі з правамі чалавека прыводзяць да страты веры ў эфектыўнасць гэтых перамоў», — сказаў ён.
Пачобут падкрэсліў, што сёння ў свеце ад Кубы і Венесуэлы праз Афганістан і Іран да Тыбета і Паўночнай Карэі людзей па-ранейшаму пераследуюць па палітычных матывах, правы чалавека парушаюцца, а прастора свабоды звужаецца пад ударамі аўтакратаў. На яго думку, прыкладам гэтай тэндэнцыі з’яўляецца і Грузія. Ён заклікаў вызваліць Мзію Амаглабелі.
«Сёння свету патрэбны моцны голас у абарону дэмакратыі і правоў чалавека. Моцны голас лідараў заходняга свету, і перш за ўсё моцны голас Злучаных Штатаў. Голас, які нават у часы жалезнай заслоны, калі Еўропа была падзелена на заходнюю і ўсходнюю часткі, даваў надзею тым, хто жыў у камуністычным музеі пад адкрытым небам.
Менавіта паслядоўная, заснаваная на дэмакратычных каштоўнасцях палітыка прывяла да перамогі дэмакратыі ў халоднай вайне. Яна прывяла да падзення савецкай таталітарнай сістэмы і, у канчатковым выніку, да аб’яднання Заходняй і Усходняй Еўропы.
Сёння еўрапейскі кантынент зноў драматычна падзелены. З аднаго боку, Еўрапейскі саюз і еўрапейскія каштоўнасці, такія як свабода, чалавечая годнасць, вяршэнства права і роўнасць усіх перад законам. А з другога — свет беларускай і расійскай дыктатуры і аўтарытарных каштоўнасцей.
Там асоба зводзіцца выключна да служэння інтарэсам тых, хто знаходзіцца пры ўладзе. Няма справядлівых судоў. А што сёння добра, а што дрэнна, вырашаюць лідараў і іх настроі. Менавіта гэты канфлікт каштоўнасцей прывёў да вайны ва Украіне, паколькі Расія спрабуе ўтрымаць Кіеў у сваёй сферы ўплыву.
Расія хоча, каб гэтая краіна, як Беларусь, была на яе баку, на баку антызаходняга аўтарытарызму. І сёння сітуацыя ў Беларусі надзвычай драматычная. Беларусь без пяці хвілін таталітарная дзяржава. І ў гэтых пяці хвілінах знаходзіцца Саюз палякаў Беларусі. Нам вельмі важна ператварыць гэтыя пяць хвілін у 10, каб прастора свабоды не сціскалася, а расла.
Гісторыя Саюза палякаў — гэта наш агульны поспех. Поспех палякаў Беларусі і тых сіл, якія гадамі нас падтрымлівалі. Гэта поспех, дасягнуты дзякуючы супрацоўніцтву, пераадоленню рознагалоссяў і доўгатэрміновай паслядоўнай палітыцы.
Дэмакратыя трыумфуе толькі ў тым выпадку, калі праводзіцца актыўная наступальная палітыка. Калі гучыць моцны голас, які патрабуе павагі да правоў чалавека.
Верую, што менавіта тут ідзе гаворка пра паслядоўныя дзеянні ў абарону дэмакратыі і правоў чалавека, актыўную падтрымку ўсіх нізавых ініцыятыў у аўтарытарных дзяржавах і падтрымку незалежных СМІ, веру, што настане момант, калі еўрапейскі кантынент нарэшце аб’яднаецца, і Беларусь будзе адносіцца да Еўропы не толькі геаграфічна», — заключыў Пачобут.