Нобелеўская прэмія па хіміі прысуджана за адкрыццё нелінейных эфектаў і аўтакаталізу ў асіметрычным арганічным сінтэзе

Рэдакцыя Reform.news · 7 кастрычніка 2026, 12:59

https://reform.news/be/nobele-skaja-prjemija-pa-himii-prysudzhana-za-adkryccjo-nelinejnyh-jefekta-i-a-takatalizu-asimetrychnym-arganichnym-sintjeze/

Нобелеўская прэмія па хіміі прысуджана за адкрыццё нелінейных эфектаў і аўтакаталізу ў асіметрычным арганічным сінтэзе.

Нобелеўская прэмія па хіміі прысуджана Анры Кагану і Кенсо Соаю за адкрыццё нелінейных эфектаў і аўтакаталізу ў асіметрычным арганічным сінтэзе.

Як патлумачылі ў Нобелеўскім камітэце, амінакіслоты існуюць у выглядзе двух варыянтаў, якія з’яўляюцца люстранымі адлюстраваннямі адзін аднаго. Аднак жывыя арганізмы ўтрымліваюць толькі адзін з варыянтаў. Лаўрэаты гэтага года змаглі растлумачыць гэтую з’яву.

“Доўгі час хімікі задаваліся пытаннем, як можа ўзнікнуць гомахіральнасць. Калі яны пачыналі эксперыментаваць з хімічнымі рэакцыямі, у выніку якіх утвараюцца дзве люстрана адлюстраваныя малекулы, яны заўсёды атрымлівалі ў сваіх прабірках роўныя прапорцыі абедзвюх. Аднак хімікі імкнуліся атрымаць толькі адно з гэтых люстраных адлюстраванняў, паколькі пры распрацоўцы малекул, якія будуць узаемадзейнічаць з жывымі арганізмамі – напрыклад, у фармацэўтыцы – толькі адно люстраное адлюстраванне будзе мець жаданы эфект.

Нобелеўская прэмія па хіміі 2026 года прысуджаецца за адкрыцці, якія дазволілі хімікам кіраваць хімічнымі рэакцыямі, што прыводзяць да гомахіральнасці”, – гаворыцца ў прэс-рэлізе.

Анры Каган у 1986 годзе адкрыў новы спосаб кіравання хімічнымі рэакцыямі. Гэта дазволіла яму стварыць большы лішак аднаго з варыянтаў амінакіслот пры сінтэзе. Кенсо Соай у 1995 годзе апісаў хімічную рэакцыю, якая патэнцыйна магла быць гомахіральнай. У 2003 годзе яму нарэшце гэта ўдалося. Ён прадставіў рэакцыю, у якой утвараўся толькі адзін з двух магчымых люстраных варыянтаў.