Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне прысуджаная за оптагенетыку
Рэдакцыя Reform.news · 5 кастрычніка 2026, 12:42
https://reform.news/be/nobele-skaja-prjemija-pa-fizijalogii-i-medycyne-prysudzhanaja-za-optagenetyku/Нобелеўскі камітэт прысудзіў прэмію па фізіялогіі і медыцыне амерыканскаму даследчыку Карлу Дайсероту, а таксама нямецкім навукоўцам Петэру Хегеману і Георгу Нагелю.
«Нобелеўская прэмія па фізіялогіі або медыцыне 2026 года прысуджаецца за оптагенетыку — метад, які дазваляе паказаць, як нервовыя клеткі фарміруюць успаміны, пачуцці і паводзіны ў жывым мозгу. Петэр Хегеман і Георг Нагель адкрылі выдатны бялок, каналарадапсін, у аднаклетачнай водарасці. Карл Дайсерот ператварыў гэты бялок у кіраваны святлом пераключальнік для нервовых клетак. Лаўрэаты заклалі аснову новай эры ў нейрабіялогіі», — гаворыцца ў паведамленні Нобелеўскага камітэта.
У XX стагоддзі даследчыкі пачалі вывучаць, якія вобласці мозгу ўплываюць на якія функцыі, але метады, якія выкарыстоўваліся, не дазвалялі даказаць прычынна-выніковыя сувязі. Створаная імі карціна мозгу нагадвала схематычную карту, поўную пытанняў і невядомых. Оптагенетыка адкрыла магчымасці для больш дакладнага картаграфавання мозгу.
У пачатку гэтага стагоддзя Хегеман і Нагель адкрылі бялок каналарадапсін. Пры асвятленні сінім святлом у бялку адкрываецца канал. Затым зараджаныя іоны паступаюць у клетку, ствараючы электрычны імпульс. Яны выявілі, што незалежна ад таго, у якую клетку змясціць бялок, гэтыя клеткі становяцца святлоадчувальнымі.
Дайсерот увёў ген бялку ў нервовыя клеткі пацукоў. Асвятляючы клеткі сінім святлом, ён змог запусціць нервовы сігнал. Ён апублікаваў вынікі гэтага адкрыцця ў 2005 годзе. Два гады пазней ён дамогся таго, каб гэты кіраваны святлом пераключальнік для нервовых клетак працаваў у мозгу жывых мышэй.
«Выкарыстоўваючы оптагенетыку, даследчыкі змаглі выявіць нейронныя ланцугі, якія кіруюць пэўнымі ўспамінамі, пачуццямі і паводзінамі, што маюць дачыненне да неўралагічных і псіхіятрычных расстройстваў. У клінічнай медыцыне даследчыкі выкарыстоўваюць гэты метад у спробах аднавіць зрок у людзей», — адзначылі ў Нобелеўскім камітэце.