Фото: sejm.gov.pl
Маршалак польскага Сейма Польшчы Уладзімеж Чажасты прыняў удзел у памятнай цырымоніі ў Заляшанах (павет Гайнаўка), прысвечанай 80-й гадавіне трагічных падзей 1946 года на Падляшшы. У мерапрыемстве ўдзельнічалі сваякі ахвяр, парламентарыі, прадстаўнікі мясцовых уладаў і духавенства.
29 студзеня 1946 года атрад Спецыяльнага аператыўнага аддзела Нацыянальнага вайсковага саюза пад камандаваннем Рамуальда Райса «Бурага» спаліў вёску і забіў 16 чалавек, у тым ліку жанчын і дзяцей.
«Сёння мы прыехалі на месца злачынства. 80 гадоў таму тут было здзейснена злачынства. Ад імя польскай дзяржавы, як маршалак Сейма, я хачу гучна заявіць: няма ніякай іншай інтэрпрэтацыі таго, што адбылося тут 80 гадоў таму», — сказаў Чажасты падчас выступу ў Заляшанах.
«Я хачу з поўнай павагай згадаць прозвішчы Нічыпарук, Білеўскіх, Бандарук, Галонка, Якімюк, Саўчук, Петручук і многіх іншых сем’яў. Ад імя польскай дзяржавы я хачу пакланіцца жыхарам Заляшанаў, Заняў, Канцавізны, Шпакоў, Пухалаў Старых і Вулькі Выганаўскай. Гэта было злачынства. Былі забітыя людзі, якія не ваявалі супраць Польшчы, якія былі праваслаўнымі. Проста, на думку тых, хто іх забіў, яны былі іншымі. Людзей забілі за тое, што яны былі сабой. Гэта нельга нічым растлумачыць, гэтаму няма апраўдання. Гэта злачынства мае прыкметы генацыду», — заявіў маршалак.
На яго думку, таму, што адбылося, не можа быць апраўдання, і праўда не павінна замоўчвацца.
«Я хачу сказаць, праз 80 гадоў, як спікер Сейма, што няма ніякага апраўдання таму, што адбылося. Вы перажылі жахлівыя моманты, а вашыя блізкія былі забітыя. Іншага тлумачэння ў гэтай справе няма і не будзе. Я кажу гэта ў прысутнасці калег з Polska 2050, Грамадзянскай кааліцыі, Левых, але самае галоўнае — што ўсе гэтыя людзі, бо ў іх ёсць сэрца і выразная пазіцыя па гэтым пытанні, — прысутнічаюць тут, гавораць вам праўду і пацвярджаюць гэтую праўду, якую на працягу многіх гадоў некаторыя колы спрабавалі замазаць. Кожнае злачынства павінна быць названа, і ніякая праўда не будзе замоўчвацца», — прыводзіць яго словы прэс-служба сейма.
Чажасты таксама адзначыў, што шматразова наведваў мемарыял у Заляшанах.
«Я заўсёды прыязджаю сюды па закліку сэрца, а не з палітычнай неабходнасці. Я прыязджаў сюды, прыязджаю і буду прыязджаць. І сёння я таксама хачу перад вамі, перад сем’ямі тых, хто быў забіты, вельмі глыбока пакланіцца», — падкрэсліў ён.
Ён таксама падзякаваў праваслаўнаму архіепіскапу Грыгорыю за ўдзел у мерапрыемстве і адзначыў, што іх пазіцыі адносна трагічных падзей супадаюць.
Падчас цырымоніі былі ўскладзеныя вянкі да крыжа ў Заляшанах, які сімвалізуе памяць і малітву за забітых жыхароў вёскі.
На мерапрыемстве было згадана пра праект закона, накіраванага на прызнанне і кампенсацыю ахвяр злачынстваў на нацыянальнай, рэлігійнай або расавай глебе ў 1945–1946 гадах. Законапраект прадугледжвае вызначэнне правілаў кампенсацыі для асоб, пацярпелых ад дзеянняў узброеных падпольных фарміраванняў, і наданне ім статусу, эквівалентнага ахвярам рэпрэсій пасляваеннага перыяду.
Рамуальд Райс «Буры» — афіцэр Арміі Краёвай у 1945–1946 гадах, пазней — камандзір 3-й Віленскай брыгады Нацыянальнага вайсковага саюза. У студзені–лютым 1946 года яго атрад спаліў пяць вёсак ва Усходняй Польшчы і забіў 79 мірных жыхароў з-за іх беларускага паходжання і праваслаўнага веравызнання. Райс быў арыштаваны ў 1948 годзе і прыгавораны да смяротнага пакарання ў Беластоку ў 1949 годзе. У 2005 годзе следчыя Інстытута нацыянальнай памяці Польшчы прыйшлі да высновы, што дзеянні Райса маюць прыкметы генацыду.