Акно Овертана: чаму Расіі могуць быць цікавыя спробы адарваць ад яе Лукашэнку

Рэдакцыя Reform.news · 5 кастрычніка 2026, 23:15

https://reform.news/be/akno-overtana-chamu-rasii-moguc-byc-cikavyja-sproby-adarvac-ad-jae-lukashjenku/

Прывід канцэпцыі экс-міністра замежных спраў Уладзіміра Макея зноў паўстае з попелу. Але гэтым разам да яго ў дадатак прыкладаецца яшчэ і «дохлы конь». Найбольш дзіўна тое, што і за межамі Беларусі яшчэ знаходзяцца ахвочыя рэкламаваць, а то і набыць гэты набор са скончаным тэрмінам прыдатнасці. А Расія, ад якой мараць адарваць Аляксандра Лукашэнку, можа ўважліва назіраць за працэсам, які ўяўляе для яе пэўную цікавасць.

На чарговае кола

Былы кіраўнік Агенцтва разведкі Польшчы Пётр Краўчык у вялікім інтэрв’ю «Радыё Свабода» паразважаў пра тое, як нядрэнна было б стварыць умовы, пры якіх Аляксандр Лукашэнка атрымае «як мага больш незалежнасці і прасторы для манеўру ў адносінах з Расіяй».

Гэта, на думку Краўчыка, прывядзе да таго, што Беларусь не будзе ўяўляць «пагрозы для суседніх краін», а тыя, у сваю чаргу, змогуць весці з ёй «канструктыўны і ўзаемавыгадны гандаль».

Для дасягнення гэтых мэт, лічыць Краўчык, розныя метады добрыя. Напрыклад, варта было б адкрыць порт у Гданьску для беларускага калію. Задумацца, ці варта дазваляць дзейнасць «на тэрыторыі краін Еўрапейскага саюза тым групам, якія адкрыта і недвухсэнсоўна заяўляюць пра сваё імкненне зрынуць урад Беларусі». У чый агарод кінуты гэты камень – цалкам зразумела. Ды і ўвогуле – ці трэба Польшчы браць «непасрэдны ўдзел у беларускай палітыцы»?

Узнікае ўстойлівае дэжавю – суседзяў зноў падштурхоўваюць зайсці на чарговае, ужо можна збіцца з ліку якое менавіта кола, у спробах улагодзіць беларускі рэжым. І разгарнуць яго да сябе перадам, а да Расіі – калі не задам, дык хаця б бокам.

Пётр Краўчык сышоў у адстаўку ў жніўні 2022 года. Спецыялістам па Беларусі і Расіі ў гады службы ён таксама не быў. А таму ёсць сумневы ў тым, што меркаванне экс-кіраўніка разведслужбы Польшчы ў поўнай меры адлюстроўвае пазіцыю дзейнага польскага ўрада па беларускім пытанні. Тым не менш, яно небезынтарэснае ў звязцы з паралельнымі працэсамі.

Прызабытае старое

У сваю чаргу беларускі рэжым узяўся актыўна рэанімаваць прызабытую было канцэпцыю экс-міністра замежных спраў Уладзіміра Макея, сутнасць якой заключалася ў наступным: Захад павінен увайсці ў становішча беларускага рэжыму, працягнуць яму руку і тым самым дапамагчы захаваць баланс у адносінах з РФ, якая імкнецца паглынуць Беларусь.

Міністр замежных спраў Польшчы Радаслаў Сікорскі, які нядаўна ў Нью-Ёрку сустрэўся са сваім беларускім калегам Максімам Рыжанковым, заявіў – «беларусы вельмі занепакоеныя магчымасцю ўцягвання ў вайну». Пры гэтым Сікорскі не сказаў наўпрост, што пачуў пра гэтыя асцярогі непасрэдна ад Рыжанкова. Але паколькі гэтыя словы польскага міністра прагучалі неўзабаве пасля сустрэчы, можна дапусціць, што беларускі МЗС зноў узяў на ўзбраенне стратэгію сярэдзіны 2010-х гадоў. І ўзяўся пераконваць свет у тым, як Лукашэнка імкнецца да балансу.

Сюды ж падвёрстваюцца дзіўна сінхронна з’явіўшыяся ў шэрагу заходніх медыя публікацыі пра важнасць зніжэння залежнасці Беларусі ад Расіі, якая расце. Напрыклад, артыкул Балашы Ярабіка з красамоўным загалоўкам «Беларусь чакае ад Захаду большага, чым проста “маштабная здзелка” па каліі».

Ну а сам Аляксандр Лукашэнка настолькі самазабыўна пераконвае расійскіх губернатараў і чыноўнікаў у тым, што ніколі не здрадзіць Расіі, што ў старонняга назіральніка непазбежна павінна закрасціся падазрэнне – нешта тут нячыста. Можа, беларускі палітык і сапраўды мае намер неяк адсунуцца ад Крамля?

Вельмі падобна на мэтанакіраваную масіраваную інфармацыйную атаку. І зноў, падобна, знаходзяцца тыя, хто гатовы купіцца на гэтую набіўшую аскому казачку. А тут яшчэ ЗША дадаюць агеньчыку сваёй палітыкай пацяплення ў адносінах з Мінскам.

Калій спатыкнення

З падачы прэзідэнта ЗША Дональда Трампа, які зняў санкцыі з беларускай калійнай галіны, тэма транзіту гэтага найважнейшага складніка айчыннага экспарту выйшла на першы план. Еўрапейскія санкцыі, якія абмяжоўваюць транспарціроўку, засталіся ў сіле. Балтыйскія парты па-ранейшаму закрытыя. Пастаўкі ідуць праз Расію – у прыватнасці, судна, якое адправілася ў ЗША з грузам беларускага калію, грузілася ў Бронцы.

Пастаўкі калію ўяўляюць цікавасць для многіх гульцоў. Неафіцыйна Літву, Польшчу і Украіну зняць санкцыі з беларускага калію прасілі ЗША. Транзіт праз краіны Балтыі з прадстаўнікамі ўладаў Літвы і Латвіі абмяркоўваў спецпасланнік Трампа Джон Коўл. Пётр Краўчык таксама называе ЗША «галоўнай рухальнай сілай» у справе «нармалізацыі адносін паміж Беларуссю і краінамі Захаду».

Падобна, на гэтым этапе інтарэсы афіцыйнага Мінска і Вашынгтона часткова супадалі. Натуральна, падключыліся і іншыя лабісты, не толькі з ліку палітыкаў, але і з бізнес-асяроддзя. Ну а частка еўрапейскіх палітыкаў, магчыма, не настолькі спрактыкаваная шматгадовымі адносінамі з беларускім рэжымам, гатовая зноў купіць канцэпцыю Макея разам з невялікім абнаўленнем – «дохлым канём», які да яе прыкладаецца.

«Конь» у гэтым выпадку – нібыта гарантыі таго, што беларускі рэжым не адважыцца на эскалацыю ў адрас суседзяў па ЕС. «Дохлы» ён таму, што ад Мінска ў гэтым пытанні ўвогуле-то мала што залежыць. Лукашэнка і так не настроены на абвастрэнне, таму прадае тое, чаго не адбудзецца, калі б гэта залежала ад яго волі. З іншага боку, калі на эскалацыю адважыцца Расія, Лукашэнку нават пытацца не будуць, што б ні думалі з гэтай нагоды асобныя таварышы.

Але ў Мінску, падобна, вырашылі, што разам з трупам каня правераны часам канцэпт Макея купяць куды ахвотней.

Калій – гэта толькі тое, што на паверхні. Мінск хацеў бы зладзіць торг і па больш значных пытаннях. У ідэале дамагчыся большага – напрыклад, выдварэння беларускіх дэмсіл. Гэта для рэжыму, скажам так, задача-максімум.

Акно Овертана

Характэрна ў гэтай гісторыі і тое, што Масква таксама можа з цікавасцю сачыць за поспехамі свайго малодшага саюзніка на ніве пацяплення адносін з Захадам. І нават даць «дабро» на пэўныя сустрэчныя крокі з яго боку. Таму што такім чынам табуяваныя раней ідэі і дзеянні становяцца нормай.

Напрыклад, разважаючы пра падаўленне пратэстаў 2020 года, Пётр Краўчык кажа: «Пралітая беларуская кроў стала дамбай, узведзенай у адносінах паміж прэзідэнтам Лукашэнкам і Захадам». А што змянілася з таго часу? Чаму тады было нельга, а цяпер можна? Кроў падсохла і перастала кідацца ў вочы?

Вайна ва Украіне таксама стала сцяной, якая аддзяліла Уладзіміра Пуціна і яго саўдзельнікаў ад цывілізаванага свету. Толькі, калі прытрымлівацца той жа логікі, назаўсёды? Ці мора ўкраінскай крыві з часам перастане быць перашкодай для аднаўлення ўзаемавыгадных здзелак? Калі можна праціснуць зняцце санкцый для беларускага калію, чаму наступным крокам не можа быць зняцце часткі санкцый з самой Расіі? Узамен Пуцін абавязуецца вызваліць сваіх палітвязняў, лёсам якіх гатовы заняцца ўсё той жа Коўл. Або паабяцае не біць ракетамі па ўкраінскіх школах. І гэта ўжо ператворыць яго ў рукапаціскальнага і амаль што чалавека? Ды і свае палітычныя апаненты за мяжой Крэмль, зразумелая рэч, раздражняюць. Добра было б і ім заткнуць рот.

Падобныя працэсы мы цяпер і назіраем. У дыскурс паступова ўводзіцца тое, што яшчэ пару-тройку гадоў таму лічылася непрымальным. Але з таго часу межы неяк незаўважна рассунуліся. Вось ужо і Лукашэнку можна паспачуваць – як ён там, бедны, пад расійскім прыгнётам? З-пад якога, па сутнасці, ніколі і не імкнуўся выбрацца па-сапраўднаму, калі не лічыць перыядычна прадаваных Захаду дохлых коней у момант абвастрэння адносін з Крамлём. Бо ніколі яшчэ гэты працэс не паварочваўся назад, як толькі гэта станавілася выгадным для палітыка.

Лукашэнку ў схеме, якая рэалізуецца цяпер, можа адводзіцца роля «жывца», на прыкладзе якога Масква правярае – на што і як хутка гатовая клюнуць «буйная заходняя рыба». А рознага кшталту лабісты садзейнічаюць гэтаму.

Санкцыі – не самамэта, а інструмент. У ідэале іх зняцце павінна быць абумоўлена не нейкім міфічным «аддаленнем ад Расіі», а канкрэтнымі крокамі беларускага рэжыму. Прычым спачатку крокі, і толькі потым усё астатняе. Але лабісты не спяць у шапку. Пытанне – як далёка ўслед за імі гатовыя зайсці тыя, хто прымае рашэнні.

***

Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news