Сёння ў Сусветны дзень пісьменніка, 3 сакавіка, Беларускі ПЭН выступіў з заявай аб сістэмным канфіскаванні і знішчэнні рукапісаў палітычных зняволеных.
«Гэтая практыка накіраваная не толькі на пазбаўленне людзей слова, але і на разбурэнне іх чалавечай і культурнай ідэнтычнасці, знішчэнне інтэлектуальнай і культурнай спадчыны, што ствараецца нават ва ўмовах ізаляцыі. Беларускі ПЭН разглядае гэтыя дзеянні як форму культурнага і псіхалагічнага гвалту», — падкрэслівае арганізацыя.
Беларускі ПЭН заўважае, што за апошнія гады былі задакументаваны шматлікія выпадкі, калі рукапісы мемуараў, аўтабіяграфічных эсэ і дзённікавых запісаў канфіскуюцца падчас ператрусаў у камерах без якіх-небудзь тлумачэнняў і без складання афіцыйных дакументаў.
Літаратурныя творы, вершы, філасофскія разважанні забіраюцца адміністрацыяй папраўчых устаноў перад перамяшчэннем зняволеных (у тым ліку перад вызваленнем).
Бясследна знікаюць пасля адабрання асабістыя запісы, лісты і чарнавікі, якія маюць культурную каштоўнасць.
Завершаныя рукапісы або напісаныя фрагменты не перадаюцца без аб’ектыўных прычын родным і блізкім у лістах і застаюцца ў цэнзараў.
У Марыі Калеснікавай канфіскавалі рукапісы дзвюх кніг, у Алены Гнаўк – усю перапіску, а ў студэнткі Ганны Курыс – турэмныя малюнкі і іншыя формы творчасці. Жанчыны знаходзіліся ў папраўчай калоніі № 4 у Гомелі.
Нобелеўскі лаўрэат і былы палітзняволены Алесь Бяляцкі (калонія № 9 у Горках, Магілёўская вобласць) паведаміў, што ў дзень вызвалення ў яго адабралі ўсе рукапісы і тыя нешматлікія лісты, якія даходзілі да яго за гэты час. Сярод адабранага – рукапісы дзвюх кніг успамінаў.
Практыка даходзіць да адкрытага псіхалагічнага гвалту. Так, адміністрацыя калоніі пагрозамі прымусіла былога палітвязня Аляксея Гайшуна (калонія № 15 у Вейне, Магілёўская вобласць) уласнаручна знішчыць рукапісы трох кніг, напісаных ім у зняволенні.
Паводле задакументаваных сведчанняў, у Міколы Дзядка (СІЗА КДБ у Мінску) пры вызваленні было адабрана каля 20 кілаграмаў лістоў, сшыткаў і дзённікаў.
Максім Знак (калонія № 3 у г. п. Віцьба, Віцебская вобласць) паведаміў пра канфіскацыю рукапісаў твораў, вершаў, перакладаў і тэкстаў песень. Адзначыў, што перад выхадам адабралі літаральна ўсе рэчы, на якіх былі надпісы.
У Ігара Карнея (калонія № 20 у Гомельскай вобласці) пазабіралі ўсе запісы, дзённікі і сшыткі: «Даглядалі паўтары гадзіны: кожнае шво, кожны ліст, усе запісы (тады забралі мой нататнік, астатнія былі знішчаны яшчэ ў Шклове)».
У Уладзіміра Лабковіча (калонія № 17 у Шклове, Магілёўская вобласць) канфіскаваны рукапіс эсэ пра Васіля Быкава.
У Паўла Севярынца (турма № 1 у Гродне) былі канфіскаваныя ўсе напісаныя працы.
Аляксандр Фядута (калонія № 15 у Магілёве) адзначае: «былі канфіскаваныя мае рукапісы. Там не было палітычных запісаў, там не было і дзённікаў. Там не было ніякай інфармацыі, якая тычылася майго зняволення. Там быў напісаны кінасцэнарый, дзве п’есы і два сшыткі з вершамі».
Аб’яднанне Людзей Слова настойліва патрабуе ад уладаў Беларусі:
- Неадкладна спыніць практыку канфіскавання аўтарскіх рукапісаў палітычных зняволеных.
- Неадкладна вярнуць усе забраныя аўтарскія рукапісы аўтарам (праваўладальнікам).
- Забяспечыць рэалізацыю культурных правоў палітычных зняволеных.
- Прывесці практыку ў адпаведнасць з нормамі міжнароднага і нацыянальнага заканадаўства.
«Мы заклікаем, – адзначаецца ў звароце:
- да публічнага асуджэння практыкі канфіскавання і знішчэння рукапісаў;
- да ўключэння гэтай праблемы ў даклады і рэзалюцыі міжнародных органаў;
- да накіравання запытаў уладам Беларусі з патрабаваннем тлумачэнняў і гарантый захавання культурных правоў зняволеных;
- да маніторынгу захавання культурных і адукацыйных правоў у месцах зняволення».
Заяву ўжо падтрымалі 28 арганізацый — замежных і беларускіх: у тым ліку, Міжнародны ПЭН, Нарвежскі ПЭН, Шведскі ПЭН, Фінскі ПЭН, Дацкі ПЭН, Англійскі ПЭН, Праваабарончы цэнтр “Вясна”, Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі Хельсінкскі Камітэт, Беларуская Рада культуры і іншыя інстытуцыі.
Каб далучыцца да заявы, трэба напісаць на адрас [email protected] назву арганізацыі, якую вы ўпаўнаважаныя прадстаўляць.
Падпісвайцеся на культурныя навіны Reform.news у Telegram
