Вільнюс не зменіць пазіцыю па Беларусі, якая «ў поўнай меры саўдзельнічае» ў расійскай агрэсіі — кіраўнік МЗС Літвы

Літва не стане аслабляць ціск на Беларусь, нягледзячы на актывізацыю дыпламатычных намаганняў па вывадзе Мінска з ізаляцыі. Пра гэта міністр замежных спраў Літвы Кястуціс Будрыс заявіў у інтэрв’ю The Kyiv Independent 16 лістапада.

У апошнія тыдні Беларусь зноў апынулася ў цэнтры дыпламатычнай увагі. Вашынгтон дапусціў магчымасць змякчэння абмежаванняў на экспарт беларускіх калійных угнаенняў праз Літву, а лідар беларускіх дэмакратычных сіл Святлана Ціханоўская выступіла за тое, каб будучыня яе краіны абмяркоўвалася на перамовах аб спыненні вайны Расіі супраць Украіны.

Будрыс даволі спакойна выказаўся пра расійскую ваенную прысутнасць у Беларусі, пытанне пра якую Ціханоўская разлічвала ўзняць на мірных перамовах. «Яны [Расія] робяць гэта выключна дзеля будучых перамоваў», — сказаў ён, назваўшы Беларусь «разменнай манетай» Расіі.

«Што датычыцца таго, ці адыгрывае Беларусь тут нейкую самастойную ролю, я такой ролі не бачу», — сказаў Будрыс.

У той меры, у якой Беларусь самастойна дзейнічае ў палітыцы, Будрыс лічыць яе «ў поўнай меры саўдзельніцай» расійскай агрэсіі. Ён нагадаў, што Расія выкарыстала тэрыторыю і паветраную прастору краіны, каб пачаць поўнамаштабнае ўварванне ва Украіну.

Па гэтых прычынах Літва не мае намеру змякчаць сваю пазіцыю па санкцыях і іншых мерах у дачыненні да Беларусі.

«Больш за тое, я не магу ўявіць, каб нехта з 27 [краін ЕС] падняў руку і сказаў: ведаеце, паводле маёй ацэнкі, паводзіны Беларусі змяніліся ва ўсіх сферах, у сувязі з якімі мы ўвялі санкцыі», — дадаў Будрыс.

Калі ў лютым 2027 года паўстане пытанне аб падаўжэнні санкцый ЕС супраць Беларусі, іх, хутчэй за ўсё, падоўжаць яшчэ на год без істотных змен, спрагназаваў Будрыс.

Хоць ЗША прытрымліваюцца іншага падыходу да санкцый супраць Беларусі, Вашынгтон, паводле слоў Будрыса, не аказваў на Еўрасаюз «ніякага ціску», каб той перагледзеў сваю пазіцыю.

Бакі абмяркоўвалі Беларусь, і Літва выклала сваю пазіцыю, аднак далейшых крокаў не было, патлумачыў ён.

Беларусь, якая раней уваходзіла ў лік найбуйнейшых сусветных пастаўшчыкоў калійных угнаенняў, страціла частку сваёй долі на міжнародным рынку пасля таго, як ЕС і ЗША ўвялі санкцыі за парушэнні правоў чалавека, здзейсненыя пасля масавых пратэстаў, якія ахапілі краіну па выніках выбараў 2020 года.

Пасля абмежаванні ўзмацнілі ў адказ на ўдзел Беларусі ў поўнамаштабнай вайне Расіі супраць Украіны. Санкцыі ЕС пазбавілі Беларусь магчымасці карыстацца самым танным і эфектыўным маршрутам экспарту калійных угнаенняў — праз літоўскі марскі порт Клайпеды.

Намаганні адміністрацыі Трампа па аднаўленні экспарту беларускіх калійных угнаенняў праз літоўскія парты ўзначальвае спецпасланнік ЗША Джон Коўл. Гэтыя намаганні не сведчаць пра больш шырокую змену палітыкі Вашынгтона, паведамілі The Kyiv Independent у пачатку лістапада некалькі амерыканскіх і еўрапейскіх чыноўнікаў.

Узмацненне абмежаванняў любой цаной

Літва тым часам працягвае ўзмацняць абмежаванні ў дачыненні да Беларусі і Расіі.

У кастрычніку Літву пазбавілі права прыняць сусветны турнір па пяцібор’і пасля таго, як яна не дапусціла да ўдзелу расійскіх і беларускіх спартсменаў. Адзінай рэакцыі з боку еўрапейскіх краін на гэтае рашэнне не было.

«Гэта не першы раз», калі Літва застаецца адна, сказаў Будрыс. Паводле яго слоў, «відавочна, што тут не хапае палітычнай волі», а некаторыя ў ЕС могуць «прыкрывацца працэдурамі».

Тым не менш ён па-ранейшаму перакананы, што ЕС павінен уводзіць санкцыі, абмяжоўваць удзел расійскіх і беларускіх спартсменаў і выкарыстоўваць для гэтага такія інструменты, як фінансаванне і візавая палітыка.

У апошнія тыдні Літва таксама ўзмацніла праверкі збожжа, якое ідзе транзітам з Беларусі і Расіі праз порт Клайпеды. Як паведаміла Reuters, гэта можа затрымаць экспарт «на некалькі месяцаў».

«Мы праводзім праверкі, каб высветліць, адкуль паступіла збожжа і для чаго яно прызначана, і пераканацца, што яно не было выкрадзена з акупаваных тэрыторый Украіны», — патлумачыў Будрыс.

На пытанне, ці павінен ЕС уключыць у свой парадак дня тэму незаконнага гандлю Расіі ўкраінскім збожжам, Будрыс адказаў адназначна: «Павінен».

Пры гэтым для Будрыса і Літвы важней дапамагчы Украіне вывесці ўласнае збожжа на рынак, чым абмяжоўваць расійскі экспарт. Украіна не можа гэтага зрабіць з-за расійскіх атак.

«Вось на чым нам трэба засяродзіцца. Менавіта гэта для нас прыярытэт, а не расійскі экспарт», — сказаў Будрыс.