Иллюстрация: фото AFP, обработанное ИИ. Владимир Зеленский, Джаред Кушнер и Стив Уиткофф в Киеве.
Спецпасланнік прэзідэнта ЗША Стыў Уіткаф і Джарэд Кушнер наведалі Маскву і Кіеў. Ці стаў бліжэйшым мір ва Украіне, і як сітуацыя ў рэгіёне можа адбіцца на нашай краіне?
Візіт пасланнікаў Дональда Трампа Уіткафа і Кушнера ў Кіеў стаў іх першым прыездам ва Украіну – да гэтага высокапастаўленыя амерыканскія перамоўшчыкі некалькі разоў наведвалі выключна Маскву, сустракаючыся з Уладзімірам Пуціным і іншымі расійскімі чыноўнікамі.
Падобна, адміністрацыя Трампа зноў імкнецца зблізіць пазіцыі Расіі і Украіны пасля шасцімесячнай паўзы, выкліканай правалам папярэдніх спроб дасягнуць хаця б часовага перамір’я і баявымі дзеяннямі ў Іране, якія адцягнулі ўвагу Вашынгтона ад расійска-ўкраінскай вайны.
Прыезд пасланнікаў Трампа ва Украіну ў пэўнай ступені ўжо можна лічыць прарывам. Прынамсі, у Уладзіміра Зяленскага і прадстаўнікоў украінскай перамоўнай групы з’явілася магчымасць данесці да Уіткафа і Кушнера сваё бачанне ходу вайны і варыянтаў яе заканчэння. А таксама абгрунтавана абвергнуць сцвярджэнні Пуціна і яго генералаў пра «сітуацыю на зямлі» – пра нібыта ўзятыя расіянамі Святагорск, Купянск і выхад расійскіх войскаў да Сумаў. Для разумення абстаноўкі на франтах і перспектыў абодвух ваюючых бакоў гэта ўяўляецца немалаважным.
Пасля да перамоў з амерыканскім бокам далучыліся дэлегацыі Вялікабрытаніі, Францыі і Германіі — найбліжэйшых еўрапейскіх саюзнікаў Украіны. Відавочна, іх задачай было падмацаваць і ўзмацніць перамоўныя пазіцыі Кіева.
У той жа час абнадзейлівых прагнозаў пасля расійска-ўкраінскага ваяжу амерыканскіх перамоўшчыкаў не з’явілася. Перад візітам у Кіеў Уіткаф і Кушнер больш за тры гадзіны размаўлялі ў Маскве з Пуціным. Паводле слоў памочніка расійскага прэзідэнта Юрыя Ушакова, сустрэча была «змястоўнай, канструктыўнай, гранічна адкрытай і даверлівай». А пасланнікі Трампа «сфармулявалі цэлы шэраг меркаванняў наконт магчымых шляхоў урэгулявання».
Аднак пры гэтым Ушакоў патлумачыў: расійскі бок даў «дакладныя і вычарпальныя ацэнкі» сітуацыі на фронце. «У прыватнасці, адзначаны рэальныя поспехі расійскай арміі ў прасоўванні ў зоне баявых дзеянняў. Выказана ўпэўненасць у дасягненні пастаўленых мэт і, вядома, падкрэслена неабходнасць ліквідацыі ўсіх першапрычын канфлікту».
Згадка пра «першапрычыны канфлікту» ў іх разуменні Крамлём дазваляе зрабіць выснову, што ні да якіх саступак Масква не гатовая. Яшчэ напярэдадні прыезду пасланнікаў Трампа ў Маскву крыніца Reuters, блізкая да Крамля, казала, што «няма ніякіх шанцаў дасягнуць пагаднення наконт лініі фронту, пакуль Пуцін не завершыць устанаўленне кантролю над астатняй часткай Данецкай вобласці». На думку крыніцы, прэзідэнт РФ, зыходзячы з атрыманай ад вайскоўцаў інфармацыі, упэўнены – гэтая мэта будзе дасягнута ўжо найбліжэйшай зімой.
У той жа час Axios звяртае ўвагу на цікавую дэталь: у Маскву разам з Уіткафам і Кушнерам прыбыў Джын Ланге – высокапастаўлены супрацоўнік Міністэрства фінансаў ЗША, які адказвае за санкцыйную палітыку. Чыноўнік не прысутнічаў на сустрэчы з Пуціным, аднак сустрэўся з пасланнікам Пуціна Кірылам Дзмітрыевым. Ушакоў адзначыў, што падчас перамоў «падрабязна абмяркоўвалася эканамічная тэматыка і магчымыя буйныя ўзаемавыгадныя расійска-амерыканскія праекты».
Можна меркаваць, што сярод іншых пытанняў абмяркоўвалася і змякчэнне санкцыйнай палітыкі Вашынгтона ў выпадку заключэння пагаднення паміж Масквой і Кіевам. Аднак якія-небудзь падрабязнасці бакі не прывялі. Цяжка прагназаваць і тое, ці паўплываюць перспектывы змякчэння санкцый на перамоўную пазіцыю Расіі.
Прадстаўнік Белага дома пасля перамоў заявіў, што Уіткаф, Кушнер і Пуцін абмеркавалі «наступныя крокі, пра якія будзе абвешчана ў найбліжэйшыя тыдні».
Кушнер паведаміў – ЗША працуюць над фарміраваннем «пакета мірных прапаноў». «Было некалькі новых ідэй, мы іх прагаварылі, дайце нам магчымасць прааналізаваць гэта», — так адгукнуўся пра прапановы Вашынгтона Зяленскі, не прыводзячы дэталяў атрыманых прапаноў.
Аднак, мяркуючы па ўсім, асаблівага аптымізму наконт магчымых тэрмінаў завяршэння вайны пакуль няма. Як паведамляе Axios са спасылкай на крыніцу, знаёмую з ходам перамоў, Зяленскі абмяркоўваў з амерыканскім бокам падрыхтоўку Украіны да працягу вайны на працягу зімы, якая набліжаецца. «Калі вайна будзе працягвацца зімой — а пакуль гэта выглядае так, — мы вельмі разлічваем на зімовы пакет», — заявіў прэзідэнт Украіны, звяртаючыся па дапамогу да амерыканцаў.
У Пуціна, калі верыць уцечкам з яго атачэння, у якасці дэдлайну для канчатковай акупацыі Данбаса таксама фігуруе зіма. Разыходжанні ў канчатковых мэтах вайны і ўмовах для заключэння міру робяць практычна немагчымымі канструктыўныя і выніковыя перамовы паміж Масквой і Кіевам у найбліжэйшы час.
Падобна, гэта разумеюць і ў Вашынгтоне. Пасля перамоў з Зяленскім Джарэд Кушнер адзначыў – дасягненне мірных дамоўленасцей паміж Расіяй і Украінай «вельмі, вельмі складаная праблема».
Зыходзячы з гэтага, можна меркаваць – нас чакаюць яшчэ як мінімум паўгода вайны. І гэта непазбежна паўплывае на сітуацыю ва ўсім рэгіёне.
Чым даўжэй доўжыцца вайна – тым вышэйшыя рызыкі ўцягвання ў яе беларускага рэжыму. Пакуль ГУР Украіны не бачыць прыкмет падрыхтоўкі Беларусі да ўступлення ў вайну. Аднак, паводле слоў начальніка Галоўнага ўпраўлення разведкі Мінабароны Украіны Алега Івашчанкі, Кіеву «вядома, што Масква хоча выкарыстаць беларускую тэрыторыю і ваенныя рэсурсы для пашырэння геаграфіі баявых дзеянняў».
Ваяваць усур’ёз жадання ў Лукашэнкі ўсё ж няма, таму зацягванне вайны яму відавочна не на руку. Чым даўжэй яна ідзе, тым больш у Крамля будзе жадання задзейнічаць у ёй саюзніка. Гэтак жа як і ў мерапрыемствах па дэстабілізацыі сітуацыі ў дзяржавах ЕС, якія мяжуюць з нашай краінай.
План ЗША стварыць тройку — пасадзіць пры ўласным пасярэдніцтве Маскву і Кіеў за стол перамоў, няхай нават па выніках зімовай кампаніі і з улікам яе вынікаў, таксама тоіць рызыкі. Пры такім раскладзе месца за гэтым сталом для Лукашэнкі не праглядаецца. Што ідзе насуперак з жаданнем беларускага палітыка кроў з носу ўзяць удзел у перамовах. У адваротным выпадку Лукашэнка, як мы ўжо неаднаразова пісалі, рызыкуе застацца пасля вайны сам-насам з Пуціным. У слабой пазіцыі, без гарантый для сябе і свайго рэжыму.
Трэба неяк манеўраваць паміж Масквой і Вашынгтонам. Задабрыць, схіліць да сябе Дональда Трампа і яго адміністрацыю. Зрабіць нейкія рэальныя крокі, якія будуць заўважаныя і ацэненыя. У святле гэтага асаблівую ўвагу прыцягвае анансаваны на сярэдзіну верасня візіт у Беларусь спецпасланніка Трампа Джона Коўла.
Нельга выключаць, што Лукашэнка ўсё ж пойдзе на вызваленне вялікай групы беларускіх палітвязняў без якіх-небудзь дадатковых умоў. Вырашыць уцішыць свае амбіцыі для таго, каб зрабіць уражанне. Тым больш што з роляй пасярэдніка паміж ЗША і Пуціным, якая, як расказаў былы спецпрадстаўнік прэзідэнта ЗША па пытаннях Украіны Кіт Келаг, адводзілася беларускаму палітыку, Лукашэнка відавочна не справіўся. А яму важна быць заўважным для ЗША, прычым у пазітыўным ключы. Неяк перажыць гэтую зіму, пазбегнуўшы эскалацыі. У надзеі на тое, што перамовы потым усё ж пачнуцца і пра яго не забудуць.
Яшчэ адным дэдлайнам, якога чакаў Лукашэнка, магло быць пасяджэнне заснаванага Трампам Савета міру і прымеркаваны да гэтай падзеі візіт беларускага палітыка ў ЗША. Нельга выключаць, што вызваленне палітвязняў Мінск планаваў сумясціць з атрыманнем запрашэння на анансаванае раней на верасень пасяджэнне савета.
Але, падобна, гэта мерапрыемства таксама адкладаецца. На прэс-канферэнцыі ў Кіеве Джарэду Кушнеру задалі пытанне пра Газу і пра вынікі дзейнасці Савета міру. Той прызнаў, што нармалізацыя сітуацыі ў сектары і раззбраенне ХАМАС аказаліся значна больш складанай задачай, чым меркавалася. Кушнер таксама згадаў пра існуючыя рознагалоссі паміж адміністрацыяй Трампа і кіраўніцтвам Ізраіля.
Паводле слоў Кушнера, у савета ёсць план далейшых дзеянняў па Газе. Аднак, як можна было зразумець з яго спіча, далейшыя перспектывы працы савета ўвязаныя з выбарамі ў Ізраілі, якія маюць адбыцца ў канцы кастрычніка гэтага года і якія ён ахарактарызаваў як «crazy elections».
Зыходзячы з гэтага, можна меркаваць – найбліжэйшае пасяджэнне Савета міру адбудзецца ніяк не раней за выбары ў Ізраілі. А, магчыма, і значна пазней. Чакаць запрашэння на савет Лукашэнку давядзецца яшчэ нявызначаны час.
Да таго ж яшчэ невядома, якія вынікі прынясуць лістападаўскія прамежкавыя выбары ў саміх ЗША. Рызыка ёсць і ў тым, што палітыка Вашынгтона пасля іх можа зведаць змены. Беларускі палітык апынуўся ў няпростай сітуацыі – заставацца ў рэжыме чакання далей, ці ўсё ж выкладаць на стол свае нешматлікія козыры.
І гэта ўсяляе стрыманы аптымізм. Надзею на тое, што прыезд Коўла ў Мінск будзе суправаджацца вызваленнем дастаткова вялікай групы палітвязняў. Павышаць стаўкі далей для Лукашэнкі рызыкоўна – можна і прайграць.
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самае цікавае»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news