Иллюстрация: скриншот видео, обработанный с помощью ИИ.
Адказнасць за інцыдэнт, падчас якога агрэсіўна настроеныя ўзброеныя мужчыны ў масках спрабавалі пераправіць групу мігрантаў з Беларусі ў Латвію, узяла на сябе практычна невядомая дагэтуль групоўка «Чорныя Русы». Хто можа хавацца за гэтай заявай і наколькі верагодна, што такая арганізацыя сапраўды існуе?
У хвілінным відэароліку, апублікаваным у ТГ-канале і сацсетцы TikTok, чалавек з закрытым тварам і змененым голасам заяўляе, што групоўка «Чорныя Русы» афіцыйна бярэ на сябе адказнасць «за інцыдэнт на латвійска-беларускай мяжы ў Каплаўскай воласці Краслаўскага краю».
Відэа, апублікаванае ў ТГ-канале “Чорныя Русы” 7 кастрычніка 2026 года.
«Мы пацвярджаем, што ў ноч з 5 на 6 кастрычніка група з трох актывістаў «Чорных Русаў» перасекла мяжу і ўступіла ў супрацьстаянне з латвійскімі вайскоўцамі. Пасля яны зноў праніклі на тэрыторыю Латвіі ў раёне вёскі Матулішкі, захапілі камеры відэаназірання, пашкодзілі абсталяванне і засталіся незаўважанымі», – паведамляе невядомы.
Таксама ён кажа, што групоўка мае намер працягваць дыверсійныя дзеянні супраць дзяржаў ЕС, якія мяжуюць з Беларуссю: «Гэта была толькі праверка латышоў на трываласць, якую яны не прайшлі. Неўзабаве вы ўбачыце падобную карціну і на іншых участках нашай мяжы. ЕС і НАТО — гэта калосы на гліняных нагах, якія абрынуцца пасля нашага першага ўдару».
Учора Аляксандр Лукашэнка заявіў, што інцыдэнт на беларуска-латвійскай мяжы быў інсцэніраваны самімі латвійскімі службамі: «Мы да гэтага не маем ніякага дачынення, што мы там праніклі на іх тэрыторыю — людзі ў масках, вайскоўцы — кагосьці схапілі, захапілі або запіхнулі туды нейкую групу мігрантаў».
Паводле слоў палітыка, «падобная аперацыя з заходам на тэрыторыю суседняй дзяржавы немагчымая без узгаднення з прэзідэнтам. Са мной падобныя рэчы не ўзгадняліся. А значыць, і не праводзіліся».
Дарэчы, тут Лукашэнка супярэчыць сам сабе. Памятаеце, як у 2022 годзе ён сцвярджаў, што не меў ні найменшага дачынення да ўварвання РФ ва Украіну? Маўляў, пра намеры расіян ён не ведаў, тыя проста вярталіся з вучэнняў і самі павярнулі на поўдзень, без праблем перайшоўшы ахоўваемую беларуска-ўкраінскую мяжу. Як жа так атрымалася, калі з ім «падобныя рэчы» не ўзгадняліся? На гэты раз Масква зноў не паставіла ў вядомасць?
Карацей, куды ні кінь, усюды трапляеш у няёмкае становішча: або твае спецслужбы самі непасрэдна датычныя да правакацыі, або застаецца прызнаць, што цяперашняя Беларусь – прахадны двор, у якім нехта можа рабіць усё, што заўгодна.
Горш за тое – калі мы ўявім, што арганізацыя «Чорныя Русы» сапраўды існуе, ажыццяўляе правакацыю на мяжы з краінай – членам НАТО, рыхтуе новыя, і ўсё гэта без ведама і непасрэднага ўдзелу беларускіх спецслужбаў, то КДБ, МУС і іншыя структуры трэба папросту разагнаць за прафнепрыдатнасць. Паколькі на даручанай ім тэрыторыі беспакарана актыўнічае фарміраванне, удзельнікі якога здольныя здзяйсняць у іх пад носам падобныя «подзвігі».
Відэа, апублікаванае ў ТГ-канале “Чорных Русаў” 27 верасня 2026 года.
Але верыцца ў гэта слаба. У Беларусі, дзе ўсё зачышчана да такой ступені, што нават чхнуць без ведама сілавікоў немагчыма, такая самадзейнасць папросту выключана.
Кола падазраваных звужаецца. Застаюцца альбо расійскія спецслужбы, альбо беларускія, альбо сумесная акцыя. Але навошта для гэтага спатрэбіліся нейкія «Чорныя Русы»?
Відавочна, што правакацыя на беларуска-латвійскай мяжы – чарговы этап эскалацыі. Не так важна – ці быў ён прымеркаваны да вучэнняў АДКБ, напярэдадні якіх і здарыўся інцыдэнт на мяжы, да выбараў у Сейм, якія прайшлі ў Латвіі, або гэта акцыя без канкрэтнай прывязкі, якая стаіць у шэрагу іншых, накіраваных супраць дзяржаў ЕС, што падтрымліваюць Украіну. Элемент гібрыднай вайны.
Гаворачы пра гібрыдныя пагрозы, памочнік Генеральнага сакратара НАТО па пытаннях разведкі і бяспекі Дэвід Кэтлер (David Cattler) адзначаў: яны «спалучаюць у сабе ваенныя і неваенныя, а таксама схаваныя і адкрытыя метады, уключаючы дэзінфармацыю, кібератакі, эканамічны ціск, а таксама выкарыстанне ірэгулярных узброеных фарміраванняў».
Мэта – «сеяць хаос і раз’яднанасць: яны незаўважна падрываюць дэмакратычныя дзяржавы і інстытуты, сціраюць межы паміж вайной і мірам і спрабуюць пасеяць сумневы ў свядомасці людзей, дазваляючы пры гэтым пазбегнуць традыцыйнага канфлікту».
Парамілітарныя фарміраванні могуць быць задзейнічаны для арганізацыі правакацый, дыверсій супраць аб’ектаў крытычнай інфраструктуры, для распальвання лакальных канфліктаў. Яны здольныя весці разведку і ўтойліва пранікаць на чужую тэрыторыю. Пры гэтым рэжымы, якія стаяць за імі, могуць заяўляць пра сваю недатычнасць да агрэсіўных дзеянняў.
Зыходзячы з гэтага, можна дапусціць – для гэтых мэт і былі «вынайдзены» «Чорныя Русы».
Журналісты «Важных историй» прааналізавалі сацсеткі і сайт «Чорных Русаў» і высветлілі – гэтыя рэсурсы былі створаны «нядаўна, наспех і з дапамогай штучнага інтэлекту».
«Тэлеграм-канал з тэгам @chernye_rusy стварылі 24 верасня – усяго за пару тыдняў да інцыдэнту на беларуска-латвійскай мяжы. Цяпер на яго падпісаныя крыху больш за 1,2 тыс. чалавек. Асноўны кантэнт канала, акрамя звароту з нагоды дыверсіі ў Латвіі — напісаныя з дапамогай ШІ пасты пра саюзную дзяржаву Расіі і Беларусі, крытыка краін Балтыі і заклікі да ўмацавання межаў Беларусі. Да пастоў таксама прымацаваныя згенераваныя ШІ відэа», – піша выданне.
Указваецца, што ў «Чорных Русаў» таксама ёсць сайт з формай зваротнай сувязі. У карыстальніка, які жадае «далучыцца да групоўкі», запытваюць імя (або пазыўны), узрост, горад, кантакт для сувязі, а таксама кароткі аповед пра сябе.
Сайт, пішуць «Важные истории», стварылі з дапамогай нейрасетак — у кодзе засталіся запыты распрацоўшчыкаў да штучнага інтэлекту. І напісаныя яны на ўкраінскай мове. У кодзе старонкі змяшчаецца каментарый да шапкі сайта: «Тексти, які бачить відвідувач, російською — це мова самого сайту. Коментарі українською, повідомлення в консолі англійською». Таксама там засталіся праўкі да зместу сайта на ўкраінскай мове.
У кодзе формы зваротнай сувязі застаўся каментарый пра тое, што першапачаткова стваральнікі сайта планавалі збіраць даныя карыстальнікаў праз Google-формы. Цяпер жа ўсе сабраныя анкетныя даныя захоўваюць у невядомай базе: «Анкета йде в /api/join, звідти — у базу».
Пры гэтым сам сайт зарэгістраваны ў Расіі на невядомую прыватную асобу. У выявах на сайце выдалены метаданыя, па якіх тэарэтычна можна было б вызначыць стваральніка рэсурсу.
Ці маглі быць датычныя да інфармацыйнай хвалі ад імя «Чорных Русаў» украінцы? Напрыклад, каб патроліць Лукашэнку, паказаўшы, наколькі той не кантралюе ўласную тэрыторыю? Цалкам выключаць такую гіпотэзу нельга. Аднак яна не ўяўляецца найбольш праўдападобнай. Тым больш што намёкі на магчымыя правакацыі, якія былі ў TikTok «Чорных Русаў» яшчэ да інцыдэнту, даюць падставы меркаваць, што іх аўтары звязаныя з тым, што адбылося. У гэтым выпадку выходзіць, што ўкраінцы дзейнічалі «на зямлі», што ўжо зусім неверагодна.
Відэа, апублікаванае ў ТГ-канале “Чорныя Русы” 30 верасня 2026 года.
Ну а запыты на ўкраінскай, як справядліва адзначаюць журналісты «Важных историй», маглі быць пакінуты спецыяльна, каб навесці на ілжывы след.
Скажам так – фізічна, як групы рэальных людзей, якія дзейнічаюць на свой страх і рызыку, ніякіх «Чорных Русаў», з вялікай доляй верагоднасці, не існуе. Гэта не рэальная парамілітарная структура, а элемент інфармацыйнай вайны. Элемент, на які можна спісаць і інцыдэнт на беларуска-латвійскай мяжы, і частку будучых правакацый супраць краін ЕС, ад правядзення якіх, мяркуючы па ўсім, Масква адмаўляцца не збіраецца.
За гэтым на 99,9% стаяць расійскія спецслужбы. З тэкстаў, хай і напісаных з дапамогай ШІ, іх вушы тырчаць дастаткова відавочна.
Магчыма – пры ўдзеле беларускіх. Хоць варыянт, пры якім расіяне проста паставілі свайго саюзніка перад фактам, пракруціўшы ўсё ўласнымі сіламі, таксама цалкам рабочы. Спатрэбіцца ад саюзніка мог хіба што бензін, каб даехаць да мяжы, паколькі свой у дэфіцыце.
Дырэктар Цэнтра перадавога досведу НАТО па стратэгічных камунікацыях Яніс Сартс лічыць, што групоўкі «Чорныя Русы» не існуе.
«Тое, што адбываецца на мяжы, непасрэдна звязана як з беларускімі, так і з расійскімі ўладамі. Тое, што яны цяпер там ладзяць, — гэта чыстая інфармацыйная аперацыя», — цытуе Сартса Delfi.
Адказнасць за правакацыю ад імя «Чорных Русаў» – гэта не толькі магчымасць адмаўляць уласны ўдзел, але і імкненне падоўжыць інфармацыйную хвалю. Даўжэй утрымаць гэты інцыдэнт – дэ-факта ўварванне на тэрыторыю дзяржавы НАТО – у фокусе ўвагі абывацеля краін ЕС, якія мяжуюць з Расіяй і Беларуссю. Пасеяць хаос і страх вобразам нейкіх «адмарожаных байцоў» у балаклавах.
Гэта яшчэ адна дэманстрацыя таго, што спыняцца ў ціску на Захад Расія не мае намеру. І таго, што беларускі рэжым, як мінімум, нічога не здольны ёй тут супрацьпаставіць – ні забараніць рабіць гэта са сваёй тэрыторыі, ні ўхіліцца. Нават калі надзець ружовыя акуляры і дапусціць, што яму і сапраўды не хацелася б ні ў чым такім удзельнічаць.
Падпішыцеся на наш тэлеграм-канал «Reform.news: Самое интересное»
***
Меркаванні і ацэнкі аўтара могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Reform.news