Фото: Офис Тихановской
Міністр замежных спраў Літвы Кястуціс Будрыс не бачыць падстаў для перагляду пазіцыі ў дачыненні да беларускіх уладаў, пакуль з боку Беларусі захоўваюцца гібрыдныя пагрозы. Пра гэта ён заявіў у інтэрв’ю Delfi. Паводле яго слоў, палітыка абноўленага ўрада ў дачыненні да Мінска не зменіцца. Міністр таксама не лічыць магчымым змякчэнне санкцый з боку ЕС, дзе такое пытанне нават не ўзнімаецца.
«Найважнейшым крытэрыем для нас, калі гаворка ідзе пра Беларусь, з’яўляецца крытэрый нацыянальнай бяспекі. Вядома, што дэмакратычныя дзяржавы ствараюць адна адной значна менш праблем, чым аўтарытарныя. Гэта таксама факт.
Вядома, што мы хацелі б бачыць суверэнную, незалежную, дэмакратычную Беларусь па суседстве з Літвой. Аднак, улічваючы цяперашнюю сітуацыю і наяўныя ў нас параметры, для нас найбольш важнымі з’яўляюцца пытанні, звязаныя з нацыянальнай бяспекай, гэта значыць прадухіленне гібрыдных пагроз з боку Беларусі, каб іх не існавала, каб у нас больш не было розных узброеных сродкаў, якія выкарыстоўваюцца супраць нас.
Мігранты, паветраныя шары, розныя варожыя аперацыі, што праводзяцца супраць нас спецслужбамі, дэзінфармацыя, хлусня і, нарэшце, затрыманне літоўскіх грамадзян — каб гэта спынілася. Таксама варта адзначыць унёсак Беларусі ў агрэсію супраць Украіны.
Вось важныя рэчы, якія непасрэдна і ўскосна звязаныя з нашай бяспекай, калі разглядаць найбліжэйшую і доўгатэрміновую перспектыву. Менавіта гэтаму мы аддаём прыярытэт. І гэта, як сфармулявана ў праграме ўрада, датычыцца таго факта, што калі гэтыя ўмовы не зменяцца, калі Беларусь працягне заставацца крыніцай гібрыдных дзеянняў, калі Беларусь працягне аказваць Расіі такую дапамогу, Літва ўзмоцніць яе міжнародную ізаляцыю і ціск», — сказаў ён.
Паводле яго слоў, у праграме ўрада няма ніякіх згадак пра магчымую нармалізацыю без змены названых умоў. Ён таксама падкрэсліў, што павінны быць выкананыя ўсе ўмовы.
«Я не бачу тут ніякіх згадак пра магчымую нармалізацыю без змены гэтых дзвюх умоў. І вылучыць толькі адну частку — у тым сэнсе, што калі ўмова будзе выкананая, то пазіцыя Літвы можа змяніцца, яна можа стаць або больш жорсткай, або больш мяккай, — гэта маніпуляцыя. Бо я яшчэ раз паўтараю: для нас важна, каб з боку Беларусі не было ніякай дзейнасці, накіраванай супраць нас. Пакуль гэта адбываецца, я не бачу падстаў казаць пра нейкі перагляд цяперашняй пазіцыі», — дадаў ён.
Будрыс адзначыў, што санкцыі з’яўляюцца адным са сродкаў ціску. Літва працягне паслядоўна заяўляць пра неабходнасць іх захавання, сінхранізацыі з санкцыямі супраць Расіі.
«Я не бачу падстаў казаць пра нейкае змякчэнне рэжыму, улічваючы пачатак 2027 года, калі заканчваецца тэрмін дзеяння цяперашніх сектаральных санкцый. Менавіта таму я не бачыў ніякіх дыскусій, акрамя палітычных маніпуляцый, накіраваных на тое, каб узняць гэтае пытанне як нейкі бесперапынны працэс», — сказаў ён.
Міністр не ўяўляе сітуацыі, калі Еўрапейскі саюз можа кардынальна змяніць пазіцыю адносна санкцый, нават з улікам інтарэсаў ЗША.
«Санкцыі, уведзеныя Еўрапейскім саюзам, маюць пэўныя падставы: гэта парушэнні правоў чалавека, дапамога Расіі ў ажыццяўленні агрэсіі, выкраданне дзяцей, садзейнічанне паўторнай ідэалагічнай апрацоўцы выкрадзеных дзяцей і гэтак далей. Пакуль гэтыя падставы не зменяцца, я не магу ўявіць, як Еўрапейскі саюз зможа змяніць сваю пазіцыю.
Больш за тое, я адкрыю невялікі сакрэт — у Еўрапейскім саюзе няма абмеркавання магчымага перагляду санкцый супраць Беларусі. Там нават няма ніякай дыскусіі, у якую можна было б уступіць, калі б хтосьці захацеў, з рознымі аргументамі, бо ніхто не бачыць ніякіх змен.
Таму, мне здаецца, на гэтым трэба паставіць кропку. І той факт, што мы хочам, каб Беларусь змяніла сваю пазіцыю, таксама не выклікае сумненняў. Калі мы размаўляем з нашымі сябрамі са Злучаных Штатаў Амерыкі, мы гаворым тое самае: так, мы хочам, каб усё было інакш, але нічога не змяняецца. Менавіта вашыя дзеянні па вызваленні палітычных зняволеных, аслабленні міжнароднай ізаляцыі Беларусі стварылі ўмовы для ўзмацнення ціску Беларусі на нас на мяжы. І гэта няправільна. Урэшце, мы таксама з’яўляемся мяжой НАТА», — сказаў ён.
У Будрыса таксама спыталі, ці можа паўплываць на рашэнні ўрада пазіцыя новага міністра ўнутраных спраў Марцінаса Кацелінаса, які называў санкцыі неэфектыўнымі. Кіраўнік МЗС адказаў, што працэдуры прадугледжваюць шматузроўневае ўзгадненне, перш чым пазіцыя Літвы будзе прадстаўленая ў рамках ЕС, і да гэтага часу яна атрымлівала аднагалоснае ўхваленне.
«Калі ў кагосьці ўзнікне пытанне пра эфектыўнасць, мы можам сістэматызаваць даныя (а іх, дарэчы, дастаткова) пра эфектыўнасць санкцый, пра тое, як яны ўплываюць як на беларускі, так і на расійскі рэжымы. Калі гаворка ідзе пра працягласць ці пра нешта іншае, мы можам адказаць на ўсе гэтыя пытанні. Менавіта для гэтага, як я ўжо згадваў, і прызначана міжведамаснае супрацоўніцтва», — сказаў ён.
Нягледзячы на жорсткую пазіцыю, Літва захоўвае каналы сувязі з Беларуссю.
«У Літве існуе не адзін тэхнічны канал, праз які адбываецца абмен інфармацыяй у гэтай сферы. Я перакананы, што яны павінны існаваць, яны павінны функцыянаваць. Яны дазваляюць нам мінімізаваць, скажам так, пэўныя аварыі, памылкі, шкоду, прычыненую памылкамі, а таксама дазваляюць нам рэагаваць прэвентыўна, каб сітуацыя не абвастралася. Напрыклад, калі гаворка ідзе пра інцыдэнты ў паветранай прасторы, памежныя інцыдэнты і іншыя рэчы. У нас, імаверна, чатыры, пяць, а можа быць, нават больш, якія працуюць такім чынам.
Міністэрства замежных спраў падтрымлівае сувязь з беларускім бокам праз прызначанага прадстаўніка. Мы сапраўды часта тэлефануем, выказваем свае заўвагі або пратэсты, калі нешта адбываецца, напрыклад, у сувязі з парушэннямі паветранай прасторы. Гэта той канал, праз які мы цяпер працуем. І колькасць дыпламатычных місій з абодвух бакоў была зведзеная да мінімуму. Гэта было зроблена рашэннем Беларусі. У сталіцах практычна няма актыўна працуючых дыпламатаў», — сказаў ён.
Разам з тым пераходу на больш высокі ўзровень узаемадзеяння не прадбачыцца.
«Я не бачу, як гэта зрабіць, і навошта гэта рабіць, не вычарпаўшы ўсе іншыя каналы. Краінам неабходны спосаб двухбаковых, а таксама шматбаковых зносін для вырашэння праблем. І мы ўжо назвалі тут не адну з такіх праблем. Мы яшчэ не згадалі іншую, якая, дарэчы, таксама ўключаная ў праграму ўрада: пашырэнне АЭС Астравец трэцім рэактарам і сховішчам ядзерных адходаў… Літве таксама неабходныя інструменты для вырашэння праблем. Таму давайце выкарыстоўваць усё, што працуе, а потым паглядзім, ці патрэбна нам нешта яшчэ.
Я не бачу цяпер ніякіх абставінаў, умоў або неабходнасці. Урэшце, калі праблемы не могуць быць вырашаныя праз простае нежаданне другога боку іх вырашаць, якая розніца, на якім узроўні мы будзем весці перамовы? Я хацеў бы толькі адзначыць, што ў некаторых выпадках прадпрымаюцца і шматбаковыя намаганні. Гаворка ідзе пра ўжо згаданыя Злучаныя Штаты Амерыкі. Наш аргумент тут сапраўды ясны і канкрэтны: гэта таксама мяжа НАТА, гэта таксама калектыўнае пытанне — якая сітуацыя з бяспекай у краіне, гэта ўплывае на краіны Балтыі, дзе таксама дыслакаваныя сілы НАТА», — заявіў Будрыс.