Праца Уладзіміра Цэслера. Фота: сацсеткі мастака.
Хваля адменаў інтэлектуальных гульняў у Гродне агаліла рэальны механізм цэнзуры, які зараз пануе на беларускім івент-рынку. Апублікаваная ініцыятывай BELPOL справаздачнасць Мінкульта для Адміністрацыі прэзідэнта паказвае, як на справе працуе фільтрацыя арганізатараў мерапрыемстваў і па якіх крытэрах спецслужбы «блытаюць ногі» культурным брэндам і простым прамоўтарам. Перад чытачамі тыя фармуліроўкі, з якімі, верагодна, сутыкнуцца і арганізатары квізаў.
Паводле ўнутраных дакументаў Мінкульта (на пачатак 2023 года), з 1437 заявак ад арганізатараў кожная чацвёртая (269) атрымала адмову. Больш за тое, з рэестра правамоцных арганізатараў адразу выкрэслілі 18 кампаній.
Галоўнай зброяй рэжыму стаў п. 1 арт. 81 Кадэкса аб культуры (са зменамі 2022 года). За афіцыйнымі фармуліроўкамі хаваецца прамая палітычная цэнзура:
Злітавая табліца Мінкульта паказвае, што праверкі па базах спецслужбаў выглядаюць наступным чынам.
Напрыклад, за «падпісанне адкрытага ліста дзеячоў культуры супраць дзеючай улады» пад забарону патрапіла ААТ «Юлия Грибалева Продакшн» (адна з найбольш вядомых арганізатарак вяселляў у краіне ) і фестывальныя прамоўтары ААТ «Стерео Уикенд».
Кампаніям ААТ «ФудКонцепт» і ААТ «Концерт-Бюро “КБ”» адмовілі праз тое, што іх кіраўнікі прыцягваліся да адказнасці за «парушэнне парадку арганізацыі ці правядзення масавых мерапрыемстваў» (удзел у пратэстах) — за «народны» артыкул 24.23 КаАП.
Вельмі часта ў спісе сустракаюцца прамыя наводкі КДБ — так, увялі бан для ААТ «ТДИ ПРОМОИВЕНТ» з жывой пазнакай у дакуменце — «інфармацыя КДБ».
Адмовы атрымліваюць нават мясцовыя грамадзскія ініцыятывы, такія як «Мясцовы дабрачынны фонд захавання і развіцця Лютэранскай спадчыны ў Гродне».
Што цікава, пакутуюць нават афіцыйныя структуры — «Беларускаму саюзу музыкальных дзеячоў» адмовілі праз адсутнасць выпіскі пра правапарушэнні кіраўніка.
Пасля таго як паб-квізы прыраўнялі да «культурна-выдовішчных мерапрыемстваў», кожны арганізатар, вядучы і заснавальнік інтэлектуальных гульняў трапіў пад гэта ж палітычнае сіта.
Дакументы BELPOL даводзяць: паўза ў правядзенні гульняў — гэта не бюракратычная накладка, а вынік сістэмнай палітычнай фільтрацыі, дзе падпіс 2020 года альбо адміністрацыйны штраф ставяць крыж на любой публічнай дзейнасці.
У пачатку жніўня 2026 года ўлады Гродна прыраўнялі інтэлектуальныя гульні да масавых мерапрыемстваў. Арганізатараў абавязалі за 15 дзён да гульні падаваць у выканкам заявы з пералікам мэт, месцаў і асабістых даных удзельнікаў, а таксама атрымліваць гастрольныя пасведчанні і знаходзіцца ў Рэестры Мінкульта.
Гэта выклікала імгненную рэакцыю: пра скасаванне жнівеньскіх гульняў адна за адной абвясцілі папулярныя франшызы — «VSпомнить VSё», «Смузи», «Мозгобойня», «Туц-Туц», «Угадай мелодию» і «Матрешка».
На гэты момант рынак адаптуецца нераўнамерна: пакуль «Мозгобойня» пачала афармляць дазволы і з сярэдзіны жніўня вяртаецца да гульняў, іншыя праекты дагэтуль застаюцца ў паўзавешаным стане. Тым часам у івент-сферы баяцца, што гродзенскі прэцэдэнт тотальнага кантролю хутка пашыраць і на іншыя гарады Беларусі.
Падпісвайцеся на культурныя навіны Reform.news у Telegram