Вуліца Сельская, дом 37. Гэта адзінае, што засталося ў беларускі Леакадыі пасля прымусовай дэпартацыі ў 1941 годзе. Яна пачала новае жыццё ў французскай Вандэі, але забараніла сабе вяртацца дадому, каб не памерці ад гора. Праз дзесяцігоддзі яе праўнук Гіём Гато ўсё ж пераехаў мяжу, каб знайсці гэты дом і вярнуць імя бабулі ў гісторыю. Сёння яго спектакль пра пошук каранёў і вялікае прымірэнне зноў вандруе па тэатрах Францыі.
Цягнік паміж Ялтай і Патсдамам
Гісторыя, пакладзеная ў аснову пастаноўкі «37, Cielskaïa», пачалася ў разгар Другой сусветнай вайны. Маладых Леакадыю Сельскую з Беларусі і Гіёма з Францыі дэпартавалі ў Германію на прымусовыя працы. Там яны сустрэліся і закахаліся, а ў 1945-м у польскім Беластоку ў іх нарадзілася дачка.
Рэжысёр спектакля Гіём Гато разбурае міф пра «шчаслівы цягнік вызвалення». Для яго бабулі шлях з Беластока ў французскую Вандэю быў шляхам у незваротнасць. Пакуль лідары вялікіх дзяржаў у Ялце і Патсдаме перакройвалі межы, мільёны людзей гублялі права на радзіму. Леакадыя больш ніколі не ўбачыла сваю маці і сясцёр.
«Яна ніколі туды не вярнулася б, — узгадвае Гіём Гато, — як з-за страху перад немцамі і «чырвонымі», так і ў першую чаргу таму, што «я б памерла ад гэтага [суму]», як яна мне казала».
Падарожжа наадварот: у пошуках страчанага дома
Праз 60 гадоў Гіём Гато сеў у цягнік і паехаў у адваротным кірунку — у Беларусь. Для яго гэта быў акт непакоры «Вялікай Гісторыі», якая сцерла лёс яго сям’і. Ён шукаў краіну, пра якую ў Францыі ведаюць няшмат, акрамя геапалітычных штампаў.
«Беларусь — краіна, у якую ніхто не ездзіць, бо там няма чаго глядзець, пра якую амаль нічога не ведаюць, акрамя фразы: «апошняя дыктатура Еўропы», — так апісвае Гіём стэрэатыпы, з якімі ён змагаўся падчас сваёй экспедыцыі.
Праз разбітыя дарогі і ціхія лясы ён дабраўся да маленькай вёскі, дзе пад клёкат буслоў знайшоў той самы дом №37 па вуліцы Сельскай. Гэтая асабістая экспедыцыя стала падмуркам для сумеснай працы з драматургам Аляксандрам Кутчэўскім, майстрам «тэатра-пейзажу».
Магія рэканцыляцыі: сустрэча з прывідамі
Спектакль, прэм’ера якога адбылася ў 2023 годзе, пабудаваны на прынцыпе рэканцыляцыі (прымірэння). Тэатральная прастора дазваляе зрабіць тое, што немагчыма ў рэальнасці: скасаваць межы і зрабіць магчымым дыялог пакаленняў.
На сцэне адначасова існуюць 1945-ы, 2000-ы і 2026-ы гады.
Прывід бабулі Леакадыі выходзіць да сваіх жывых нашчадкаў, каб разарваць кола маўчання.
2500 кіламетраў паміж Нантам і Беларуссю вымяраюцца не ў лічбах, а ў паэтычных вобразах, святле і відэашэрагу.
«Гэтая гісторыя першапачаткова — інтымная і моцная. Я ніколі не сумняваўся ў яе ўніверсальнасці», — кажа рэжысёр.
«Гісторыя паўтараецца прама зараз»
Для Гіёма Гато гэты спектакль — не толькі архіўныя ўспаміны. У сваім маніфесце ён звяртаецца да сучаснасці з горкім усведамленнем таго, што цыкл гвалту не спыніўся.
«Зараз ідзе вайна (маецца на ўзвазе Расіі з Украінай — рэд). Зараз зноў прайграваецца тое, што перажыла мая бабуля. Зараз дзеці і ўнукі будуць вымушаныя расказваць тое, што адбываецца сёння ў краіне, якая мяжуе з Беларуссю», — піша рэжысёр.
Гато падкрэслівае: смерці і пакуты ад гвалтоўнага разлучэння — тыя ж самыя. Яго бабуля страціла сувязь з блізкімі ў 1945-м, і сёння тысячы людзей зноў апынаюцца ў такой жа безнадзейнай пустаце. Спектакль не дае палітычных рашэнняў, але ён прапануе тое, што рэжысёр называе «bienveillance» — атмасферу добразычлівасці і суперажывання, якая так неабходна свету, што зноў раздзіраецца на часткі.
Рэжысёр з філасофскім поглядам
Рэжысёр Гіём Гато прыйшоў у тэатр праз філасофскую адукацыю. Свой прафесійны шлях ён пачынаў у прэстыжнай школе Жака Лекока ў Парыжы, а пасля дзесяць гадоў працаваў з легендарным Станісласам Нардэ (адным з самых уплывовых рэжысёраў сучаснай Францыі). У 1997 годзе ён заснаваў кампанію La fidèle idée, каб спалучаць сучасную літаратуру з пошукам «паэзіі свету». У яго паслужным спісе — Ібсэн, Мальер, Місіма і Хайнер Мюлер. Выкладаў у Нацыянальным тэатры Брэтані (TNB), дзе працаваў з найбуйнейшымі майстрамі еўрапейскай сцэны.
Гастрольны графік
Зараз калектыў La fidèle idée знаходзіцца ў вялікім туры па рэгіёне Краіна Луары. Бліжэйшыя паказы спектакля «37, Сельская» адбудуцца: 16 студзеня — Машкуль-Сен-Мем (L’Espace de Retz), 20 студзеня — Валет (Le Champilambart), 22 студзеня — Шато-Ганцье (Le Carré), 29 студзеня — Шатабрыян (Théâtre de Verre), 3 лютага — Сент-Бартэлемі-д’Анжу (Le TVH).
Падрабязнасці і квіткі тут.
Падпісвайцеся на культурныя навіны Reform.news у Telegram
