Фота:czasopis.pl.
10 лютага ў Беластоку пройдзе творчая сустрэча з журналістам і даследчыкам, рэдактарам беластоцкага перыёдыка Czasopis Юркам Хмялеўскім (Jerzy Chmielewski), які распавядзе пра сваю новую кнігу «Wierszalin 2.0».
Бываюць гісторыі, настолькі шчыльна ахутаныя пластамі легенд і мастацкіх інтэрпрэтацый, што з часам мы перастаём пытацца, як усё было насамрэч. Вершалін — адна з такіх гісторый.
Над выданнем аўтар працаваў чатыры гады, паставіўшы перад сабой амбітную мэту: вярнуць гісторыю Вершаліна ў беларускі дыскурс. Аўтар не сцвярджае, што знайшоў адказы на ўсе пытанні, але прапануе чытачу шэраг істотных адкрыццяў.
Сама назва «Wierszalin 2.0» адсылае да слыннай аповесці Уладзіміра Паўлючука «Wierszalin. Reportaż o końcu świata». Аднак Хмялеўскі імкнецца расказаць урэшце гісторыю праўдзівую, абапіраючыся на глыбокую дакументальную працу.
У аснове кнігі — унікальная калекцыя матэрыялаў Тадэвуша Слабадзянка: дакументы і магнітафонныя запісы гутарак са сведкамі, сабраныя яшчэ ў 1980–90-я гады (цяпер яны захоўваюцца ў Падляшскім музеі ікон у Супраслі).
Размову пра кнігу правядзе Анэта Прымака-Онішк (Aneta Prymaka-Oniszk) — вядомая рэпарцёрка і даследчыца памяці. Гэта будзе не проста прэзентацыя, а важная дыскусія пра тое:
Хто і чаму піша нашу гісторыю?
Як лёгка легенды могуць замяніць гістарычную праўду?
Чаму Вершалін застаецца актуальным для беларусаў і сёння?
Для тых, хто толькі адкрывае для сябе гэтую тэму, Вершалін — гэта не проста назва паселішча, а цэлы сусвет на мяжы веры і фанатызму.
У 1930-я гады на Беласточчыне (ваколіцы Крынкі і Грыбаўшчыны) узнік рэлігійны рух, на чале якога стаў непісьменны селянін Ілля Данілюк, вядомы як «прарок Ілля». На пустцы пасярод лесу вернікі пачалі будаваць «сталіцу свету» — Вершалін. Людзі шчыра верылі, канец свету блізка, і выратавацца можна толькі тут, побач з «новым Хрыстом». Яны пакідалі дамы, аддавалі маёмасць і ехалі будаваць горад-утопію. Гэта быў стыхійны, народны рух менавіта праваслаўных беларусаў. У ім адбілася ўсё: і глыбокая рэлігійнасць, і сацыяльная неўладкаванасць, і нацыянальная трагедыя «людзей на балоце», якія шукалі справядлівасці.
Дзякуючы літаратуры (У. Паўлючук) і тэатру (Т. Слабадзянак), Вершалін стаў сусветна вядомым брэндам — сімвалам фанатызму і чакання Апакаліпсісу. Але за мастацкімі вобразамі часта губляліся жывыя людзі з іх сапраўднымі лёсамі, якія і спрабуе вярнуць Юрка Хмялеўскі ў сваёй кнізе.
Юрка Хмялеўскі — галоўны рэдактар грамадска-культурнага часопіса Czasopіs — перыёдыка, які выходзіць у Беластоку з 1990 года. Выданне ўзнімае пытанні, важныя для беларускай меншасці, якая пражывае ў Польшчы. Публікуе рэпартажы, літаратурна-гістарычныя тэксты і навіны аб жыцці меншасцяў у Падляшскім ваяводстве і таксама з Беларусі.
Час і месца сустрэчы: 10 лютага 2026 года, 18:00, Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego. Уваход — вольны.
Падпісвайцеся на культурныя навіны Reform.news у Telegram