Протестующие пилят цепь на воротах Трубунала. Фото: PAP/Radek Pietruszka
Прэзідэнт Польшчы Караль Наўроцкі абвясціў аб тэрміновых кансультацыях з парламенцкімі сіламі пасля начнога канфлікту вакол Канстытуцыйнага трыбунала. Перапыніўшы паездку ў Сенегал, ён вярнуўся ў Варшаву і ўначы 31 кастрычніка прыбыў у трыбунал. Тое, што адбываецца, прэзідэнт назваў сілавым захопам канстытуцыйнага органа дзяржавы.
Напярэдадні Ганна Корвін-Пятроўская, абраная Сеймам у Канстытуцыйны трыбунал у сакавіку 2026 года, абвясціла аб часовым адхіленні ад выканання абавязкаў старшыні трыбунала Багдана Свянчкоўскага і яго намесніка Барталамея Саханьскага. Яна патлумачыла гэта блакаваннем працы суда. Законнасць яе рашэння прэзідэнцкі бок не прызнае.
Каля будынка сабраліся прыхільнікі правых сіл, якія выступалі супраць змены кіраўніцтва трыбунала. Сярод удзельнікаў былі палітыкі «Права і справядлівасці» (PiS), «Канфедэрацыі», «Канфедэрацыі польскай кароны» Гжэгажа Браўна і прадстаўнікі асяроддзя «Руху абароны межаў». Паводле даных паліцыі, некаторыя ўдзельнікі кідалі ў супрацоўнікаў небяспечныя прадметы; траіх затрымалі пасля пранікнення праз агароджу. Паліцыя падкрэслівала, што знаходзілася на прылеглай тэрыторыі, а не ўнутры будынка.
Увечары Свянчкоўскі змог прайсці на тэрыторыю пасля таго, як удзельнік пратэсту перарэзаў запорнае мацаванне брамкі. Сам старшыня заявіў, што адкрыць яе спрабавалі па яго распараджэнні. Пазней ён заклікаў прыхільнікаў адысці і не ўступаць у сутыкненні з паліцыяй.
Пры начным уваходзе Наўроцкага ў будынак адбылася сутычка. Прадстаўнікі прэзідэнта заявілі аб парушэнні яго недатыкальнасці. Мацей Бэрэк — былы міністр урада Дональда Туска, абраны Сеймам у Канстытуцыйны трыбунал, — апублікаваў відэазапісы і абвінаваціў самога прэзідэнта ва ўжыванні сілы да суддзяў.
У аснове канфлікту — спрэчка аб тым, ці завяршыла частка абраных Сеймам суддзяў працэдуру ўступлення на пасаду. Закон патрабуе прынясення прысягі «перад прэзідэнтам» і звязвае з гэтым узнікненне службовых адносін. Наўроцкі прыняў прысягу ў часткі абраных, а ў дачыненні да астатніх спаслаўся на сумненні ў правільнасці парламенцкай працэдуры.
Сейм лічыць, што прэзідэнт не мае права блакаваць яго выбар. Гэтая пазіцыя абапіраецца на рашэнне Канстытуцыйнага трыбунала 2015 года аб абавязку кіраўніка дзяржавы прымаць прысягу неадкладна. Прэзідэнцкі бок спасылаецца на агаворку ў матывіроўцы таго ж рашэння аб выключных абставінах, якія патрабуюць абароны вяршэнства Канстытуцыі.
Каб пераадолець блакаванне, 9 красавіка 2026 года Ганна Корвін-Пятроўская, Крысціян Маркевіч, Мацей Табороўскі і Марцін Дзюрда прынеслі прысягу ў Сейме без прысутнасці прэзідэнта. Абраны пазней Мацей Бэрэк прайшоў аналагічную працэдуру 14 кастрычніка.
Прыхільнікі гэтай працэдуры лічаць дастатковым адрасаваць прысягу кіраўніку дзяржавы і перадаць яму дакумент. Канцылярыя Наўроцкага настойвае, што закон патрабуе яго асабістай прысутнасці. Такім чынам, спрэчка датычыцца двух розных пытанняў: ці мае права прэзідэнт затрымліваць прыняцце прысягі і ці можна пераадолець гэтую затрымку альтэрнатыўнай цырымоніяй.
Калізія непасрэдна датычыцца і Корвін-Пятроўскай, і Бэрэка: абодва прынеслі прысягу без прэзідэнта. Таму супрацьстаянне вакол кіраўніцтва трыбунала звязана са спрэчкай аб тым, хто наогул мае права ажыццяўляць у ім судзейскія паўнамоцтвы. Прызнанне затрымкі прэзідэнта неправамернай само па сабе яшчэ не вырашае пытанне аб сапраўднасці прысягі без яго — і тым больш аб законнасці адхілення кіраўніцтва суда.