Ольга Карач (справа) в Милане вместе с Катей (Украина) и Дарьей (Россия) во время турне по Италии в рамках кампании «Возражение против войны» (фото Rete Pace e Disarmo)
Міністр унутраных спраў Літвы Марцінас Кацелінас заявіў пра намер звярнуцца ў праваахоўныя органы для прававой ацэнкі дзейнасці Вольгі Карач і ўзначальванай ёю арганізацыі «Наш дом». Пра гэта ён напісаў у Facebook.
Паводле слоў міністра, за апошнія два гады ў Літве выявілі пецярых грамадзян Беларусі, якім адмовілі ў прытулку з-за пагрозы дзяржаўнай бяспецы, аднак выслаць іх у Беларусь немагчыма.
Сярод іх Кацелінас назваў Вольгу Карач. Ён спаслаўся на ацэнку Дэпартамента дзяржаўнай бяспекі Літвы (VSD), паводле якой яна ўяўляе пагрозу бяспецы краіны і ў 2015–2019 гадах супрацоўнічала з расійскімі спецслужбамі. Паводле слоў міністра, у 2024 годзе Вышэйшы адміністрацыйны суд Літвы таксама прызнаў заключэнне VSD аб ствараемай ёю пагрозе матываваным і заснаваным на фактах.
Кацелінас патлумачыў, што міжнароднае і літоўскае права забараняе вяртаць чалавека ў краіну, дзе яму могуць пагражаць катаванні, бесчалавечнае або прыніжаючае годнасць абыходжанне. Ён адзначыў, што ў Беларусі супраць апанентаў рэжыму распачынаюць крымінальныя справы і праводзяць завочныя працэсы.
Пры гэтым міністр лічыць неабходным ацэньваць, ці не ствараюцца такія абставіны ў асобных выпадках наўмысна і ці не выкарыстоўваюцца яны для таго, каб зрабіць вяртанне чалавека юрыдычна немагчымым. Канкрэтных доказаў такога выкарыстання ў сваім допісе ён не прывёў.
Паводле слоў Кацелінаса, дзейны парадак прыводзіць да сітуацыі, калі чалавеку адмаўляюць у прытулку з-за пагрозы нацыянальнай бяспецы, але з-за немагчымасці высылкі выдаюць дазвол на пражыванне і працу ў Літве.
«Мы звернемся ў праваахоўныя органы для прававой ацэнкі дзейнасці В. Карач і ўзначальванай ёю публічнай установы „Наш дом“», — напісаў міністр.
Ён дадаў, што ацэнцы таксама падлягаюць дзейнасць іншых асоб у аналагічнай сітуацыі, іх сувязі з варожымі дзяржавамі і звязаныя з імі арганізацыі.
Дэпартамент міграцыі праверыць, ці ёсць у гэтых людзей іншае грамадзянства, права на пражыванне ў іншых дзяржавах або магчымасць выехаць у бяспечную трэцюю краіну. Акрамя таго, МУС мае намер ацаніць, ці дастаткова ў дзяржавы прававых інструментаў для абмежавання дзейнасці такіх асоб і звязаных з імі арганізацый. Пры неабходнасці міністэрства ініцыюе змены заканадаўства.
«Калі мы не можам выслаць чалавека, гэта не азначае, што мы павінны апусціць рукі і пакінуць яму ўсе магчымасці дзейнічаць тут», — заявіў Кацелінас.
***
Вольга Карач — кіраўніца цэнтра грамадзянскіх ініцыятыў «Наш дом». З 2014 года яна мела від на жыхарства ў Літве. У жніўні 2023 года літоўскі Дэпартамент міграцыі адмовіў ёй у прытулку, спаслаўшыся на пагрозу нацыянальнай бяспецы. Падставай стала заключэнне Дэпартамента дзяржаўнай бяспекі аб меркаваных сувязях Карач з расійскай разведкай. Сама актывістка адмаўляла абвінавачанні.
10 студзеня 2024 года Вышэйшы адміністрацыйны суд Літвы адхіліў яе апеляцыю, пакінуўшы адмову ў прытулку ў сіле. Карач заяўляла, што лічыць тое, што адбываецца, кампаніяй цкавання, звязанай з абаронай правоў беларусаў у Літве, і мае намер звярнуцца ў Еўрапейскі суд па правах чалавека.
У маі 2025 года стала вядома, што ЕСПЧ прызнаў яе скаргу непрымальнай. Паводле паведамлення прэс-службы суда, рашэнне аднаасобна прыняў суддзя ў студзені 2025 года. Такім чынам, скарга не была разгледжаная па сутнасці.
У Беларусі Карач таксама падвяргаецца крымінальнаму пераследу. У 2021 годзе КДБ унёс яе ў пералік датычных да тэрарыстычнай дзейнасці, а 8 ліпеня 2024 года Брэсцкі абласны суд завочна прыгаварыў яе да 12 гадоў пазбаўлення волі. Сярод прад’яўленых абвінавачанняў — змова з мэтай захопу дзяржаўнай улады неканстытуцыйным шляхам і ўдзел у «экстрэмісцкім фарміраванні».