30 верасня на YouTube-канале «Саша, што ты нясеш?!» адбудзецца прэм’ера дакументальнага серыяла «Пукст на Поўначы». У пяці эпізодах беларускі музыкант, артыст і перформер Сяргей Пукст расказвае пра тое, як Паўночная Еўропа ўваходзіла ў жыццё незалежнай Беларусі – праз музыку і літаратуру, культурныя абмены, падарожжы, мастацтва і нечаканыя асабістыя сустрэчы. Рэжысёр праекта – беларускі дакументаліст Арцём Лобач, выпускнік Акадэміі мастацтваў у Мінску і Школы Анджэя Вайды ў Варшаве. Здымачнай пляцоўкай серыяла стаў варшаўскі бар Redakcja – новая культурная прастора каманды Reform.news.
Гэта не паслядоўная хроніка дыпламатычных адносін і не традыцыйны гістарычны фільм. «Пукст на Поўначы» – суб’ектыўнае дакументальнае эсэ, у якім вялікая гісторыя адлюстроўваецца ў памяці аднаго чалавека. Пукст успамінае паездкі ў Фінляндыю, беларускіх мастакоў у Даніі, скандынаўскую музыку свайго дзяцінства, літаратурныя пераклады, культурныя непаразуменні і людзей, дзякуючы якім Беларусь і краіны Паўночнай Еўропы адкрывалі адна адну.
Серыял створаны Reform.news пры падтрымцы Nordic Council of Ministers.
Пасля здабыцця незалежнасці Беларусь нанова выбудоўвала адносіны з еўрапейскімі краінамі і адначасова шукала ўласную мову – палітычную, культурную і ў літаральным сэнсе беларускую. Сувязі з Паўночнай Еўропай сталі часткай гэтага працэсу.
Нардычныя краіны падтрымлівалі культурныя і адукацыйныя праграмы, пераклады літаратуры, незалежныя грамадскія ініцыятывы і міжнародныя абмены. Беларускія музыканты, пісьменнікі, перакладчыкі і мастакі ездзілі на Поўнач, удзельнічалі ў фестывалях і выставах, знаходзілі там партнёраў і новую аўдыторыю. У Беларусь прыязджалі дыпламаты, рэжысёры і дзеячы культуры, для якіх знаёмства з беларускім грамадствам таксама станавілася адкрыццём.
Рэдакцыя Reform.news хацела вярнуцца да гэтага досведу і пагаварыць пра яго не мовай афіцыйных дат і пратакольных сустрэч, а праз людзей, іх успаміны і культурныя сляды. Так з’явіўся серыял пра тое, як адносіны паміж краінамі складваюцца не толькі на дзяржаўным узроўні, але і з перакладаў, канцэртаў, размоў, выпадковых знаёмстваў і сутыкненняў з нязвыклым ладам жыцця.
Сяргей Пукст назіраў за гэтым часам не збоку. Як музыкант і перформер ён удзельнічаў у культурным жыцці той незалежнай Беларусі, супрацоўнічаў з беларускімі аўтарамі і выступаў у нардычных краінах. Яго ўласная біяграфія перасякаецца з многімі тэмамі серыяла: андэграўндным мастацтвам 1990-х, міжнароднымі фестывалямі, літаратурай, музыкай і пошукам Беларуссю свайго месца ў Еўропе.
Пукст расказвае пра Поўнач без турыстычнага захаплення і дыпламатычнай асцярожнасці. Яго погляд іранічны, часам правакацыйны і заўсёды глыбока асабісты. Скандынавія ў яго аповедзе пастаянна мяняе аблічча: спачатку здаецца недасягальнай прасторай свабоды і дабрабыту, затым збівае з панталыку халоднасцю, прамалінейнасцю і нязвыклымі правіламі – і ў выніку адкрываецца як свет, дзе павага і клопат выяўляюцца перш за ўсё ў канкрэтных дзеяннях.
Першапачаткова праект задумваўся як серыя фільмаў пра адносіны незалежнай Беларусі і нардычных краін у розных сферах – культуры, грамадскім жыцці і палітыцы. Аднак немагчымасць свабодна працаваць у Беларусі і абмежаваны доступ да архіваў запатрабавалі іншага мастацкага рашэння.
Замест традыцыйнай дакументальнай рэканструкцыі стваральнікі выбралі форму аўтарскага маналогу. Гістарычныя падзеі тут суседнічаюць з асабістымі ўспамінамі, музыка – з побытавымі назіраннямі, а сур’ёзная размова – з абсурдам і самаіроніяй.
Пукст не спрабуе гаварыць ад імя ўсёй Беларусі і не прапануе канчатковых высноў пра Паўночную Еўропу. Ён збірае ўласную карту Поўначы – з фінскай цішыні, шведскай музыкі, дацкага мастацтва, літаратурных перакладаў, дыпламатычных гісторый і культурных шокаў. Дзякуючы гэтаму серыял становіцца не столькі аповедам пра краіны, колькі разважаннем пра свабоду, асабістыя межы, культурную ідэнтычнасць і здольнасць бачыць сябе праз сустрэчу з іншым.
Адпраўным пунктам становіцца паездка Сяргея Пукста ў Фінляндыю і нечаканае запрашэнне на фестываль дадаісцкага мастацтва. Гэта гісторыя пра сутыкненне тэмпераментаў, фінскую цішыню, культурнае непаразуменне і спробу беларускага артыста зразумець аўдыторыю, якая рэагуе зусім не так, як ён прывык.
Чаму фінская нетаварыскасць не абавязкова азначае абыякавасць? Як дызайн Алвара Аалта пераходзіць з музея ў паўсядзённае жыццё? Пукст разважае пра функцыянальнасць, асабістую незалежнасць і клопат, які выяўляецца не ў словах, а ў здольнасці спакойна вырашыць праблему і не перашкаджаць іншаму чалавеку жыць.
Серыя вяртае гледача ў пачатак 1990-х – час незалежнасці, мастацкай свабоды і першых міжнародных сувязей. У цэнтры аповеду аказваецца беларускае творчае аб’яднанне «Беларускі клімат», удзельнікі якога прадстаўлялі новае беларускае мастацтва ў Даніі яшчэ да таго, як культурная дыпламатыя стала звыклым паняццем.
Скандынаўская літаратура, перакладзеная непасрэдна на беларускую мову, дапамагала вызваліцца ад савецкай рускай мовы-пасярэдніка. У гэтай серыі з’яўляюцца перакладчыкі, пісьменнікі і рэжысёры, а адна літара ў імені Пэпі Доўгаяпанчоха становіцца нагодай пагаварыць пра культурную самастойнасць, Васіля Быкава, Святлану Алексіевіч і беларуска-шведскія сувязі.
ABBA, Астрыд Ліндгрэн, Інгмар Бергман, Ларс фон Трыер, шведскія дыпламаты і фінскія музыканты складаюцца ў супярэчлівы партрэт рэгіёна. Пукст успамінае, як ідэалізаваны вобраз спакойнай і заможнай Скандынавіі паступова саступаў месца больш складанай рэальнасці – прамой, прагматычнай, часам змрочнай, але заснаванай на павазе да асобы.
Арцём Лобач: «З Сяргеем мы знаёмыя даўно, працавалі над рознымі праектамі. У прыватнасці, здымалі з ім выпуск Belsat Music Live. Таму калі я даведаўся, што ў гэтым праекце ён выступае ў ролі апавядальніка, я зразумеў, што нам трэба адштурхоўвацца ад яго ўжо сфарміраванага сцэнічнага вобраза і не спрабаваць яму нешта навязваць. Наадварот, ва ўсім мы стараліся падкрэсліць яго індывідуальнасць і, вядома, пастарацца разбавіць маналогі музычнымі нумарамі – у чым Сяргей асабліва цудоўны.
Я з самага пачатку разумеў, што асабістую гісторыю перажывання новага досведу ў паўночных краінах можна цікава паказаць з дапамогай ШІ-інструментаў. А паколькі Сяргей у сваіх гісторыях пастаянна пераносіць нас то ў нулявыя, то ў 1990-я, то ўвогуле ў СССР, мне хацелася, каб эстэтыка гэтых візуалізацый таксама адсылала да чагосьці знаёмага з той эпохі. Так з’явілася ідэя арыентавацца на дызайн цукерак «Мишка на Севере» – уласна, сама назва праекта на гэта і намякае».
Першая серыя праекта «Пукст на Поўначы» выйдзе 30 верасня 2026 года на YouTube-канале «Саша, што ты нясеш?!». Новыя эпізоды будуць з’яўляцца кожную сераду:
Анонсы эпізодаў і дадатковыя матэрыялы са здымак будуць публікавацца на сайце Reform.news і ў нашых сацыяльных сетках.
YouTube: https://www.youtube.com/@nesesh
Instagram: https://www.instagram.com/reform.news/
Аўтар сцэнарыя і вядучы – Сяргей Пукст
Рэжысёр – Арцём Лобач
Аператар-пастаноўшчык – Андрэй Славінскі
Аператар – Аляксей Скідан
Гафер – Павел Вільтоўскі
Вытворчасць – Reform.news, пры падтрымцы Nordic Council of Ministers, 2026.